Adhyaya 85

Verse 1

वेन उवाच । भगवन्देवदेवेश प्रसादाच्च मम त्वया । भार्यातीर्थं समाख्यातं पितृतीर्थमनुत्तमम्

ਵੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰਿਆ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 2

मातृतीर्थं हृषीकेश बहुपुण्यप्रदायकम् । प्रसादसुमुखो भूत्वा गुरुतीर्थं वदस्व मे

ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼! ਮਾਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣਾਓ।

Verse 3

श्रीभगवानुवाच । कथयिष्याम्यहं राजन्गुरुतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं प्रोक्तं शिष्याणां गतिदायकम्

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਅਤੁੱਲ ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 4

शिष्याणां परमं पुण्यं धर्मरूपं सनातनम् । परं तीर्थं परं ज्ञानं प्रत्यक्षफलदायकम्

ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਹੈ—ਧਰਮ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਸਰੂਪ। ਇਹ ਪਰਮ ਤੀਰਥ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ, ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 5

यस्यप्रसादाद्राजेंद्र इहैव फलमश्नुते । परलोके सुखं भुंक्ते यशः कीर्तिमवाप्नुयात्

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਹੀ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

प्रसादाद्यस्य राजेंद्र गुरोश्चैव महात्मनः । प्रत्यक्षं दृश्यते शिष्यैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਸਮੇਤ—ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

व्यवहारं च लोकानामाचारं नृपनंदन । विज्ञानं विंदते शिष्यो मोक्षं चैव प्रयाति च

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸੱਚਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 8

सर्वेषामेव लोकानां यथा सूर्यः प्रकाशकः । गुरुः प्रकाशकस्तद्वच्छिष्याणां गतिरुत्तमा

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਹੈ।

Verse 9

रात्रावेव प्रकाशेच्च सोमो राजा नृपोत्तम । तेजसा साधयेत्सर्वमधिकारं चराचरम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤ੍ਤਮ, ਚੰਦਰਮਾ-ਰਾਜਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

गृहेप्रकाशयेद्दीपः समूहं नृपसत्तम । तेजसा नाशयेत्सर्वमंधकारघनाविलम्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਦੀਵਾ ਘਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇ; ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੀ ਘਣੀ ਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਅੰਧਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 11

अज्ञानतमसा व्याप्तं शिष्यं द्योतयते गुरुः । शिष्यप्रकाशौद्द्योतैरुपदेशैर्महामते

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜੋਤ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

दिवाप्रकाशकः सूर्यः शशीरात्रौ प्रकाशकः । गृहप्रकाशको दीपस्तमोनाशकरः सदा

ਸੂਰਜ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਰਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਦੀਵਾ ਘਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

रात्रौ दिवा गृहस्यांते गुरुः शिष्यं सदैव हि । अज्ञानाख्यं तमस्तस्य गुरुः सर्वं प्रणाशयेत्

ਰਾਤ ਦਿਨ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੀ, ਗੁਰੂ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ। ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਮਕ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 14

तस्माद्गुरुः परं तीर्थं शिष्याणामवनीपते । एवं ज्ञात्वा ततः शिष्यः सर्वदा तं प्रपूजयेत्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਹੀ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਸਦਾ ਉਸ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 15

गुरुं पुण्यमयं ज्ञात्वा त्रिविधेनापि कर्मणा । इत्यर्थे श्रूयते विप्र इतिहासः पुरातनः

ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੁਣ੍ਯਮਯ ਜਾਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ—ਇਹੀ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

सर्वपापहरः प्रोक्तश्च्यवनस्य महात्मनः । भार्गवस्य कुले जातश्च्यवनो मुनिसत्तमः

ਮਹਾਤਮਾ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਹਰਤਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਚ੍ਯਵਨ, ਭ੍ਰਿਗੁ-ਵੰਸ਼ (ਭਾਰਗਵ ਕੁਲ) ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।

Verse 17

तस्य चिंता समुत्पन्ना एकदा तु नृपोत्तम । कदाहं ज्ञानसंपन्नो भविष्यामि महीतले

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਉਠੀ: “ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵਾਂਗਾ?”

Verse 18

दिवारात्रौप्रचिंतेत्स ज्ञानार्थी मुनिसत्तमः । एवं तु चिंतमानस्य मतिरासीन्महात्मनः

ਉਹ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਅਰਥੀ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਗਹਿਰਾ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਜਾਗ ਪਿਆ।

Verse 19

तीर्थयात्रां प्रयास्यामि अभीष्टफलदायिनीम् । गृहक्षेत्रादिसंत्यज्य भार्यां पुत्रं धनं ततः

“ਮੈਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਾਂਗਾ, ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ; ਘਰ, ਖੇਤ ਆਦਿਕ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 20

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं तदा । लोमानुलोमयात्रां स गंगायाः कृतवान्नृप

ਫਿਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ; ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।

Verse 21

स तद्वन्नर्मदायाश्च सरस्वत्या मुनीश्वरः । गोदावर्यादिसर्वासां नदीनां सागरस्य च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਵੀ (ਸਮਰਣ ਕੀਤਾ), ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਦਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵੀ।

Verse 22

अन्येषां सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च नृपोत्तम । देवानां पुण्यलिगानां यात्राव्याजेन सोऽभ्रमत्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 23

भ्रममाणस्य तस्यापि तीर्थेषु परमेषु च । भ्रममाणः समायातः क्षेत्राणामुत्तमं तदा । कायश्च निर्मलो जातः सूर्यतेजः समप्रभः

ਉਹ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿਆ; ਭਟਕਦਿਆਂ-ਭਟਕਦਿਆਂ ਆਖ਼ਿਰ ਉਹ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ।

Verse 24

च्यवनः काशते दीप्त्या पूतात्मानेन कर्मणा

ਚ੍ਯਵਨ ਆਪਣੀ ਧਰਮਮਈ ਕਰਨੀ ਨਾਲ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਦਿਪਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 25

नर्मदा दक्षिणे कूले नाम्ना अमरकंटकम् । ददर्श सुमहालिगं सर्वेषां गतिदायकम्

ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ, ਅਮਰਕੰਟਕ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 26

नत्वा स्तुत्वा तु संपूज्य सिद्धनाथं महेश्वरम् । ज्वालेश्वरं ततो दृष्ट्वा दृष्ट्वा चाप्यमरेश्वरम्

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧਨਾਥ ਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 27

ब्रह्मेशं कपिलेशं च मार्कंडेश्वरमुत्तमम् । एवं यात्रां ततः कृत्वा ओंकारं समुपागतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼, ਕਪਿਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਓਂਕਾਰ ਧਾਮ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 28

वटच्छायां समाश्रित्य शीतलां श्रमनाशिनीम् । सुखेन संस्थितो विप्रश्च्यवनो भृगुनंदनः

ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ—ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਭ੍ਰਿਗੁ-ਨੰਦਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚ੍ਯਵਨ ਸੁਖ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 29

तत्र स्वनं स शुश्राव समुक्तं पक्षिणा तदा । दिव्यभाषा समायुक्तं ज्ञानविज्ञानसंयुतम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਤਦ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਨੇ ਉਚਾਰੀ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ—ਅਨੁਭਵ-ਬੋਧ—ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ।

Verse 30

शुकश्च एकस्तत्रास्ते बहुकालप्रजीवकः । कुंजलोनाम धर्मात्मा चतुःपुत्रः सभार्यकः

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੋਤਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦਾ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਜਲ ਸੀ—ਧਰਮਾਤਮਾ—ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 31

आसंस्तस्य हि पुत्राश्च चत्वारः पितृनंदनाः । तेषां नामानि राजेंद्र कथयिष्ये तवाग्रतः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 32

ज्येष्ठस्तु उज्ज्वलो नाम द्वितीयस्तु समुज्ज्वलः । तृतीयो विज्वलोनाम चतुर्थश्च कपिंजलः

ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਜ੍ਵਲ ਸੀ; ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਮੁੱਜ੍ਵਲ; ਤੀਜੇ ਦਾ ਵਿਜ੍ਵਲ; ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦਾ ਕਪਿੰਜਲ।

Verse 33

एवं पुत्रास्तु चत्वारः कुंजलस्य महामते । शुकस्य तस्य पुण्यस्य पितृमातृपरायणाः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਮਤਿ, ਕੁੰਜਲ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਉਸ ਪੁੰਨਵਾਨ ਸ਼ੁਕ ਦੇ—ਜੋ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 34

भ्रमंति गिरिकुंजेषु द्वीपेषु च समाहिताः । भोजनार्थं तु संक्षुब्धाः क्षुधया परिपीडिताः

ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਕੁੰਜਾਂ ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਭੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ।

Verse 35

स्वोदरस्थां क्षुधां सौम्य फलैरमृतसन्निभैः । अमृतस्वादुतोयेन शमयंति नृपोत्तम

ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤ੍ਤਮ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ।

Verse 36

फलं पक्वं रसालं तु आहारार्थं सुपुत्रकाः । दत्वा फलानि दंपत्योर्निक्षिपंति प्रयत्नतः

“ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਭੋਜਨ ਲਈ ਪੱਕੇ, ਰਸਾਲ ਫਲ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਦੰਪਤੀ ਲਈ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 37

मातुरर्थे महाभागा भक्तिभावसमन्विताः । तुष्टा आहारमुत्पाद्य भक्षयंति पठंति च

ਮਾਤਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ, ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਹਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਖਾਂਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 38

तत्र क्रीडारताः सर्वे विलसंति रमंति च । संध्याकालं समाज्ञाय पितुरंतिकमुत्तमम्

ਉੱਥੇ ਸਭ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 39

आयांति भक्ष्यमादाय गुर्वर्थं तु प्रयत्नतः । पश्यतस्तस्य विप्रस्य च्यवनस्य महात्मनः

ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚ੍ਯਵਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

आगतास्त्वंडजाः सर्वे पितुर्नीडं सुशोभनम् । पितरं मातरं चोभौ प्रणेमुस्ते महामते

ਸਾਰੇ ਅੰਡਜ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਏ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 41

ताभ्यां भक्ष्यं समासाद्य उपतस्थुस्तयोः पुरः । सर्वे संभाषिताः पित्रा मानितास्ते सुतोत्तमाः

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 42

मात्रा च कृपया राजन्वचनैः प्रीतिसंमितैः । पक्षवातेन शीतेन मातापित्रोश्च ते तदा

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੇਮ-ਮਿਥੇ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਦੇ ਪੱਖੇ ਵਾਂਗ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਤਦ ਝੱਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਐਸਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 43

तेषामाप्यायनं तौ द्वौ चक्राते पक्षिणौ नृप । आशीर्भिरभिनंद्यैव द्वाभ्यामपि सुपुत्रकान्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੁਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 44

तैश्च दत्तं सुसंपुष्टमाहारममृतोपमम् । तावेव हि सुसंप्रीतिं चक्राते द्विजसत्तम

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੁਪੋਸ਼ਿਤ ਆਹਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਸੀ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ! ਉਹੀ ਆਹਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 45

पिबतो निर्मलं तोयं तीर्थकोटिसमुद्भवम् । स्वस्थानं तु समाश्रित्य सुखसंतुष्टमानसौ

ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਲੈ ਵਾਪਸ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੁਖੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਨ।

Verse 46

चक्राते च कथां दिव्यां सुपुण्यां पापनाशिनीम् । विष्णुरुवाच । पित्रा तु कुंजलेनापि पृष्ट उज्ज्वल आत्मजः

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ—ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਪਿਤਾ ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਵੀ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਉੱਜਵਲ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

क्वगतोऽस्यद्य पुत्र त्वं किमपूर्वं त्वया पुनः । तत्र दृष्टं श्रुतं पुण्यं तन्मे कथय नंदन

ਅੱਜ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ? ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਵੇਖੀ? ਉੱਥੇ ਜੋ ਪੁੰਨਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਨੰਦਨ।

Verse 48

कुंजलस्य पितुर्वाक्यं समाकर्ण्य स उज्ज्वलः । पितरं प्रत्युवाचाथ भक्त्या नमितकंधरः

ਕੁੰਜਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

प्रणाममकरोन्मूर्ध्ना कथां चक्रे मनोहराम् । उज्ज्वल उवाच । प्लक्षद्वीपं महाभाग नित्यमेव व्रजाम्यहम्

ਉਸ ਨੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਥਾ ਆਰੰਭੀ। ਉੱਜਵਲ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਹੀ ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 50

महता उद्यमेनापि आहारार्थं महामते । प्लक्षेद्वीपे महाराज संति देशा अनेकशः

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਆਹਾਰ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਵੱਡਾ ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਵੀ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ—ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਸ਼ ਬਹੁਤायत ਨਾਲ ਹਨ।

Verse 51

पर्वताः सरिदुद्यान वनानि च सरांसि च । ग्रामाश्च पत्तनाश्चान्ये सुप्रजाभिः प्रमोदिताः

ਪਹਾੜ, ਨਦੀਆਂ, ਬਾਗ਼, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ; ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ—ਸਭ ਸੁਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸਦਗੁਣੀ ਤੇ ਫਲਫੂਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ।

Verse 52

सदा सुखेन संतुष्टा लोका हृष्टा वसंति ते । दानपुण्यजपोपेताः श्रद्धाभावसमन्विताः

ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਉਹ ਲੋਕ ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਦਾਨ, ਪੁੰਨ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਜਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।

Verse 53

प्लक्षद्वीपे महाराज आसीत्पुण्यमतिः सदा । दिवोदासस्तु धर्मात्मा तत्सुतासीदनूपमा

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪਲਕਸ਼ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪੁਣ੍ਯਮਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੂਪਮਾ ਧੀ ਸੀ।

Verse 54

गुणरूपसमायुक्ता सुशीला चारुमंगला । दिव्यादेवीति विख्याता रूपेणाप्रतिमा भुवि

ਗੁਣ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਚਾਰੁ-ਮੰਗਲ, ਉਹ ‘ਦਿਵ੍ਯਾ ਦੇਵੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 55

पित्रा विलोकिता सा तु रूपतारुण्यमंगला । प्रथमे वयसि सा च वर्त्तते चारुमंगला

ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ; ਉਹ ਰੂਪ, ਤਾਰੁਣ੍ਯ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉਮਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖਿੜਾਉ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਚਾਰੁ-ਮੰਗਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ।

Verse 56

स तां दृष्ट्वा दिवोदासो दिव्यां देवीं सुतां तदा । कस्मै प्रदीयते कन्या सुवराय महात्मने

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਿਵੋਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਧੀ—ਦਿਵ੍ਯਾ ਦੇਵੀ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਹ ਕੰਨਿਆ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ—ਕੀ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਵਰ ਨੂੰ?”

Verse 57

इति चिंतापरो भूत्वा समालोक्य नरोत्तमः । रूपदेशस्य राजानं समालोक्य महीपतिः

ਇਉਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਰੋੱਤਮ ਚੌਫੇਰੇ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਰੂਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹੀਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕਾਈ।

Verse 58

चित्रसेनं महात्मानं समाहूय नरोत्तमः । कन्यां ददौ महात्मासौ चित्रसेनाय धीमते

ਮਹਾਤਮਾ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਹ ਨਰੋੱਤਮ—ਆਪ ਵੀ ਉੱਚ ਆਤਮਾ—ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 59

तस्या विवाहकाले तु संप्राप्ते समये नृप । मृतोसौ चित्रसेनस्तु कालधर्मेण वै किल

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਦਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮ੍ਰਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 60

दिवोदासस्तु धर्मात्मा चिंतयामास भूपतिः । सुब्राह्मणान्समाहूय पप्रच्छ नृपनंदनः

ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 61

अस्या विवाहकाले तु चित्रसेनो दिवं गतः । अस्यास्तु कीदृशं कर्म भविष्यति वदंतु मे

ਇਸ ਦੇ ਵਿਵਾਹ ਸਮੇਂ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੱਸੋ, ਹੁਣ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ-ਫਲ ਆਵੇਗਾ—ਮੈਨੂੰ ਕਹੋ।

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः । विवाहो दृश्यते राजन्कन्यायास्तु विधानतः । पतिर्मृत्युं प्रयात्यस्या नोचेत्संगं करोति च

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਯਤ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੇ ਪਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਆ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।”

Verse 63

महाधिव्याधिना ग्रस्तस्त्यागं कृत्वा प्रयाति च । प्रव्राजितो भवेद्राजन्धर्मशास्त्रेषु दृश्यते

ਜੇ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਸਾਧ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ (ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਕੇ) ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 64

अनुद्वाहितायाः कन्याया उद्वाहः क्रियते बुधैः । न स्याद्रजस्वला यावदन्यः पतिर्विधीयते

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤੀ ਨਿਯਤ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਜਸਵਲਾ (ਯੌਵਨ) ਹੋਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 65

विवाहं तु विधानेन पिता कुर्यान्न संशयः । एवं राजन्समादिष्टं धर्मशास्त्रं बुधैर्जनैः

ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਿਵਾਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 66

विवाहः क्रियतामस्या इत्यूचुस्ते द्विजोत्तमाः । दिवोदासस्तु धर्मात्मा द्विजवाक्यप्रणोदितः

ਉਹ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।” ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦਿਵੋਦਾਸ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, (ਇਸ ਲਈ) ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 67

विवाहार्थं महाराज उद्यमं कृतवान्नृप । पुनर्दत्ता तु दानेन दिव्यादेवी द्विजोत्तम

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ਯਤਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਾਨ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 68

रूपसेनाय पुण्याय तस्मै राज्ञे महात्मने । मृत्युधर्मं गतो राजा विवाहे तु महीपतिः

ਉਸ ਪੁੰਨਵਾਨ ਰੂਪਸੇਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ—ਪਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 69

यदा यदा महाभाग दिव्यादेव्याश्च भूपतिः । भर्ता च म्रियते काले प्राप्ते लग्नस्य सर्वदा

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯਾਦੇਵੀ ਦਾ ਪਤੀ ਰਾਜਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਲਗਨ ਦਾ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

एकविंशतिभर्तारः काले काले मृताः पितः । ततो राजा महादुःखी संजातः ख्यातविक्रमः

ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕੀ ਪਤੀ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਏ; ਤਦੋਂ ਖਿਆਤ ਵਿਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 71

समालोच्य समाहूय समामंत्र्य स मंत्रिभिः । स्वयंवरे महाबुद्धिं चकार पृथिवीपतिः

ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੁਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀਪਤੀ ਨੇ ਸ੍ਵਯੰਵਰ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 72

प्लक्षद्वीपस्य राजानः समाहूता महात्मना । स्वयंवरार्थमाहूतास्तथा ते धर्मतत्पराः

ਪਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ; ਸਵਯੰਵਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਸਨ।

Verse 73

तस्यास्तु रूपसंमुग्धा राजानो मृत्युनोदिताः । संग्रामं चक्रिरे मूढास्ते मृताः समरांगणे

ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਰਾਜੇ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਸਮਰ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 74

एवं तात क्षयो जातः क्षत्रियाणां महात्मनाम् । दिव्यादेवी सुदुःखार्ता गता सा वनकंदरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 75

रुरोद करुणं बाला दिव्यादेवी मनस्विनी । एवं तात मया दृष्टमपूर्वं तत्र वै तदा

ਉਹ ਬਾਲਾ, ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ ਕਰੁਣ ਰੋਈ। “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਪੂਰਵ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੇਖਿਆ।”

Verse 76

तन्मे सुविस्तरं तात तस्याः कथय कारणम्

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।