Adhyaya 81

Verse 1

सुकर्मोवाच । यथेंद्रोसौ महाप्राज्ञः सदा भीतो महात्मनः । ययातेर्विक्रमं दृष्ट्वा दानपुण्यादिकं बहु

ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਇੰਦਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਸਦਾ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ?”

Verse 2

मेनकां प्रेषयामास अप्सरां दूतकर्मणि । गच्छ भद्रे महाभागे ममादेशं वदस्व हि

ਉਸ ਨੇ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਦੂਤ-ਕਰਤੱਬ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾ, ਭਦ੍ਰੇ, ਮਹਾਭਾਗੇ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦੇ।”

Verse 3

कामकन्यामितो गत्वा देवराजवचो वद । येनकेनाप्युपायेन राजानं त्वमिहानय

“ਇਥੋਂ ਕਾਮਕਨਿਆ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 4

एवं श्रुत्वा गता सा च मेनका तत्र प्रेषिता । समाचष्ट तु तत्सर्वं देवराजस्य भाषितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਭੇਜੀ ਗਈ ਮੇਨਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 5

एवमुक्ता गता सा च मेनका तत्प्रचोदिता । गतायां मेनकायां तु रतिपुत्री मनस्विनी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੀ ਗਈ, ਮੇਨਕਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਤੀ ਦੀ ਮਨਸਵਿਨੀ ਪੁੱਤਰੀ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲੀ—ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ।

Verse 6

राजानं धर्मसंकेतं प्रत्युवाच यशस्विनी । राजंस्त्वयाहमानीता सत्यवाक्येन वै पुरा

ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨਾਰੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਸਤ੍ਯਵਚਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ।”

Verse 7

स्वकरश्चांतरे दत्तो भवनं च समाहृता । यद्यद्वदाम्यहं राजंस्तत्तत्कार्यं हि वै त्वया

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵੀ ਸਜਾ ਲਈ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਹਾਂ, ਉਹੀ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 8

तदेवं हि त्वया वीर न कृतं भाषितं मम । त्वामेवं तु परित्यक्ष्ये यास्यामि पितृमंदिरम्

ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 9

राजोवाच । यथोक्तं हि त्वया भद्रे तत्ते कर्त्ता न संशयः । असाध्यं तु परित्यज्य साध्यं देवि वदस्व मे

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਅਸਾਧ੍ਯ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਾਧ੍ਯ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 10

अश्रुबिंदुमत्युवाच । एतदर्थे महीकांत भवानिह मया वृतः । सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वधर्मसमन्वितः

ਅਸ਼੍ਰੁਬਿੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ, ਇਸੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਿਆ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੰਗਲ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ।”

Verse 11

सर्वं साध्यमिति ज्ञात्वा सर्वधर्तारमेव च । कर्त्तारं सर्वधर्माणां स्रष्टारं पुण्यकर्मणाम्

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੈ।

Verse 12

त्रैलोक्यसाधकं ज्ञात्वा त्रैलोक्येऽप्रतिमं च वै । विष्णुभक्तमहं जाने वैष्णवानां महावरम्

ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਧਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਤੁਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਕਤ—ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਵਰ—ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।

Verse 13

इत्याशया मया भर्त्ता भवानंगीकृतः पुरा । यस्य विष्णुप्रसादोऽस्ति स सर्वत्र परिव्रजेत्

ਇਸੇ ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 14

दुर्लभं नास्ति राजेंद्र त्रैलोक्ये सचराचरे । सर्वेष्वेव सुलोकेषु विद्यते तव सुव्रत

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਕੋਈ ਭੀ ਵਸਤੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੁਲਭ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 15

विष्णोश्चैव प्रसादेन गगने गतिरुत्तमा । मर्त्यलोकं समासाद्य त्वयैव वसुधाधिप

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੇਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਉੱਤਮ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਵਸੁਧਾਧਿਪ, ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰ ਸਕਿਆ।

Verse 16

जरापलितहीनास्तु मृत्युहीना जनाः कृताः । गृहद्वारेषु सर्वेषु मर्त्यानां च नरर्षभ

ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਸਫੈਦੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤਿ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਹੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹੀ।

Verse 17

कल्पद्रुमा अनेकाश्च त्वयैव परिकल्पिताः । येषां गृहेषु मर्त्यानां मुनयः कामधेनवः

ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਅਨੇਕ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਰਚੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਮੁਨੀ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਾਮਧੇਨੂ ਹਨ।

Verse 18

त्वयैव प्रेषिता राजन्स्थिरीभूताः सदा कृताः । सुखिनः सर्वकामैश्च मानवाश्च त्वया कृताः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਭੇਜੇ ਗਏ; ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸਥਿਰ ਬਣੇ। ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 19

गृहैकमध्ये साहस्रं कुलीनानां प्रदृश्यते । एवं वंशविवृद्धिश्च मानवानां त्वया कृता

ਇੱਕ ਹੀ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਲੀਨ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧਾ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।

Verse 20

यमस्यापि विरोधेन इंद्रस्य च नरोत्तम । व्याधिपापविहीनस्तु मर्त्यलोकस्त्वया कृतः

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਯਮ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਤੂੰ ਮਰਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਰੋਗ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 21

स्वतेजसाहंकारेण स्वर्गरूपं तु भूतलम् । दर्शितं हि महाराज त्वत्समो नास्ति भूपतिः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਵਰਗ-ਸਰੂਪ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਭੂਪਤੀ, ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ।

Verse 22

नरो नैव प्रसूतो हि नोत्पत्स्यति भवादृशः । भवंतमित्यहं जाने सर्वधर्मप्रभाकरम्

ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਕਦੇ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇਗਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

तस्मान्मया कृतो भर्ता वदस्वैवं ममाग्रतः । नर्ममुक्त्वा नृपेंद्र त्वं वद सत्यं ममाग्रतः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦੇ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੇਂਦ੍ਰ, ਹਾਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸੱਚ ਬੋਲ।

Verse 24

यदि ते सत्यमस्तीह धर्ममस्ति नराधिप । देवलोकेषु मे नास्ति गगने गतिरुत्तमा

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਜੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕੋਈ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 25

सत्यं त्यक्त्वा यदा च त्वं नैव स्वर्गं गमिष्यसि । तदा कूटं तव वचो भविष्यति न संशयः

ਜਦ ਤੂੰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਟੇਢਾ ਤੇ ਛਲਭਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 26

पूर्वंकृतं हि यच्छ्रेयो भस्मीभूतं भविष्यति । राजोवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे साध्यासाध्यं न चास्ति मे

ਜੋ ਭਲਾ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਅਸਾਧ੍ਯ ਨਹੀਂ।

Verse 27

सर्वंसाध्यं सुलोकं मे सुप्रसादाज्जगत्पते । स्वर्गं देवि यतो नैमि तत्र मे कारणं शृणु

ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ, ਤੇਰੀ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਧ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਲੋਕ ਸੁਲੋਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ।

Verse 28

आगंतुं तु न दास्यंति लोके मर्त्ये च देवताः । ततो मे मानवाः सर्वे प्रजाः सर्वा वरानने

ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ—ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ—ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣਗੀਆਂ।

Verse 29

मृत्युयुक्ता भविष्यंति मया हीना न संशयः । गंतुं स्वर्गं न वाञ्छामि सत्यमुक्तं वरानने

ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 30

देव्युवाच । लोकान्दृष्ट्वा महाराज आगमिष्यसि वै पुनः । पूरयस्व ममाद्यत्वं जातां श्रद्धां महातुलाम्

ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਗ ਉਠੀ ਹੈ।

Verse 31

राजोवाच । सर्वमेवं करिष्यामि यत्त्वयोक्तं न संशयः । समालोक्य महातेजा ययातिर्नहुषात्मजः

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਯਯਾਤੀ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗੇ ਬੋਲਿਆ/ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 32

एवमुक्त्वा प्रियां राजा चिंतयामास वै तदा । अंतर्जलचरो मत्स्यः सोपि जाले न बध्यते

ਇਉਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: “ਜਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਵੀ ਹਰ ਵਾਰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੀ।”

Verse 33

मरुत्समानवेगोपि मृगः प्राप्नोति बंधनम् । योजनानां सहस्रस्थमामिषं वीक्षते खगः

ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਣ ਵਾਲਾ ਹਿਰਣ ਵੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪੰਛੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

सकंठलग्नपाशं च न पश्येद्दैवमोहितः । कालः समविषमकृत्कालः सन्मानहानिदः

ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਿਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਫਾਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਸਮਾਂ—ਜੋ ਸਮ ਅਤੇ ਵਿਸਮ ਦੋਵੇਂ ਪਲਟੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

परिभावकरः कालो यत्रकुत्रापि तिष्ठतः । नरं करोति दातारं याचितारं च वै पुनः

ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਟਿਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਾਤਾ ਵੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਚਕ ਵੀ।

Verse 36

भूतानि स्थावरादीनि दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वं कलयते कालः कालो ह्येक इदं जगत्

ਸਥਾਵਰ ਆਦਿ ਸਭ ਭੂਤ—ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ—ਸਭ ਨੂੰ ਕਾਲ ਹੀ ਮਾਪਦਾ ਤੇ ਚਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਾਲ ਹੀ ਹੈ।

Verse 37

अनादिनिधनो धाता जगतः कारणं परम् । लोकान्कालः स पचति वृक्षे फलमिवाहितम्

ਅਨਾਦਿ ਅਨੰਤ ਧਾਤਾ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਾਲ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਫਲ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

न मंत्रा न तपो दानं न मित्राणि न बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्

ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ—ਨਾ ਮਿੱਤਰ, ਨਾ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ—ਕਾਲ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 39

त्रयः कालकृताः पाशाः शक्यंते नातिवर्तितुम् । विवाहो जन्ममरणं यदा यत्र तु येन च

ਕਾਲ ਦੇ ਬਣਾਏ ਤਿੰਨ ਫਾਹੇ ਲੰਘੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ: ਵਿਆਹ, ਜਨਮ-ਮਰਨ, ਅਤੇ ਕਦੋਂ-ਕਿੱਥੇ-ਕਿਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ—ਇਹ ਸਭ।

Verse 40

यथा जलधरा व्योम्नि भ्राम्यंते मातरिश्वना । तथेदं कर्मयुक्तेन कालेन भ्राम्यते जगत्

ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਾਲ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਟਕਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

सुकर्मोवाच । कालोऽयं कर्मयुक्तस्तु यो नरैः समुपासितः । कालस्तु प्रेरयेत्कर्म न तं कालः करोति सः

ਸੁਕਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਕਾਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਾਸਿਤ ਹੈ। ਕਾਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਲ ਆਪ ਉਹ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।”

Verse 42

उपद्रवा घातदोषाः सर्पाश्च व्याधयस्ततः । सर्वे कर्मनियुक्तास्ते प्रचरंति च मानुषे

ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਦ੍ਰਵ, ਘਾਤਕ ਦੋਸ਼, ਸੱਪ ਅਤੇ ਰੋਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

सुखस्य हेतवो ये च उपायाः पुण्यमिश्रिताः । ते सर्वे कर्मसंयुक्ता न पश्येयुः शुभाशुभम्

ਸੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਜੋ ਵੀ ਉਪਾਅ ਹਨ, ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾ ਸਮਝੋ।

Verse 44

कर्मदा यदि वा लोके कर्मसंबधि बांधवाः । कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः

ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਦਾਤਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਰਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਬਾਂਧਵ ਹੋਣ, ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਹੀ ਹਨ।

Verse 45

सुवर्णं रजतं वापि यथा रूपं विनिश्चितम् । तथा निबध्यते जंतुः स्वकर्मणि वशानुगः

ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬਲ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

पंचैतानीह सृज्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः । आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानिधनमेव च

ਇੱਥੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਲਈ—ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ—ਪੰਜ ਗੱਲਾਂ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਆਯੁ, ਕਰਮ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ।

Verse 47

यथा मृत्पिंडतः कर्ता कुरुते यद्यदिच्छति । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति

ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲੋਥੇ ਤੋਂ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਘੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।

Verse 48

देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षिता तथा । तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं च प्राप्यते च स्वकर्मभिः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਥਾਵਰ (ਅਚਲ) ਭਾਵ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

स एव तत्तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मना । आत्मना विहितं दुःखं चात्मना विहितं सुखम्

ਉਹੀ ਜੀਵ ਸਦਾ ਉਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੇ ਨਿਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਦੁੱਖ ਰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸੁਖ ਰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 50

गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदैहिकम् । संत्यजंति स्वकं कर्म न क्वचित्पुरुषा भुवि

ਗਰਭ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਧਾਰ ਕੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਦੇਹਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ।

Verse 51

बलेन प्रज्ञया वापि समर्थाः कर्तुमन्यथा । सुकृतान्युपभुंजंति दुःखानि च सुखानि च

ਭਾਵੇਂ ਬਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋਣ, ਤੱਥਾਪਿ ਪੂਰਵ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ—ਦੁੱਖ ਵੀ ਤੇ ਸੁਖ ਵੀ।

Verse 52

हेतुं प्राप्य नरो नित्यं कर्मबंधैस्तु बध्यते । यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम्

ਉਚਿਤ ਹੇਤੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਰ ਸਦਾ ਕਰਮ-ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

तथा शुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति । उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਭੋਗੇ ਬਿਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 54

प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथा कर्तुमर्हति । सुशीघ्रमपि धावंतं विधानमनुधावति

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੰਧਨ-ਰੂਪ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

शेते सह शयानेन पुरा कर्म यथाकृतम् । उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छंतमनुगच्छति

ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਲੇਟਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਉਸ ਨਾਲ ਲੇਟਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਖੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹੈ ਪੁਰਾਤਨ ਕਰਤੂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ।

Verse 56

करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते । यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम्

ਕਰਤਾ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਛਾਂ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਸਦਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 57

तद्वत्कर्म च कर्ता च सुसंबद्धौ परस्परम् । ग्रहा रोगा विषाः सर्पाः शाकिन्यो राक्षसास्तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਪਰਸਪਰ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਝੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹ-ਪਕੜ, ਰੋਗ, ਵਿਸ਼, ਸੱਪ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ (ਬੰਧਨ ਵਾਂਗ) ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं सुखं वा दुःखमेव वा

ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਵੀ ਤੜਫਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਭੋਗਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖ ਹੀ।

Verse 59

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वा वै बलाद्दैवेन नीयते । दैवः प्रभुर्हि भूतानां सुखदुःखोपपादने

ਉੱਥੇ ਉਹ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਦੈਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਦੈਵ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 60

अन्यथा चिंत्यते कर्म जाग्रता स्वपतापि वा । अन्यथा स तथा प्राज्ञ दैव एवं जिघांसति

ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਦਿਆਂ ਜਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵੀ ਕਰਮ ਨੂੰ ਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਹੋਰ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਦੈਵ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਹੀ ਢਾਹ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇ।

Verse 61

शस्त्राग्नि विष दुर्गेभ्यो रक्षितव्यं च रक्षति । अरक्षितं भवेत्सत्यं तदेवं दैवरक्षितम्

ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ, ਅੱਗ, ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਜੋ ਅਰੱਖਿਤ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਦੈਵੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।

Verse 62

दैवेन नाशितं यत्तु तस्य रक्षा न दृश्यते । यथा पृथिव्यां बीजानि उप्तानि च धनानि च

ਜੋ ਕੁਝ ਦੈਵ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਬੋਏ ਹੋਣ ਅਤੇ ਧਨ-ਖਜ਼ਾਨੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਤੱਥਾਪਿ (ਖੋ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ)।

Verse 63

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਬੁਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 64

कर्मक्षयात्तथा जंतुः शरीरान्नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतः

ਕਰਮ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੱਤਵ-ਵਿਦਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਕਰਮ-ਖ਼ਯ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 65

विविधाः प्राणिनस्तस्य मृत्यो रोगाश्च हेतवः । तथा मम विपाकोयं पूर्वं कृतस्य नान्यथा

ਉਸ ਜੀਵ ਲਈ ਮੌਤ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਨੇਕ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਫਲ ਮੈਂ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਕੇਵਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਪੱਕਣਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

Verse 66

संप्राप्तो नात्र संदेहः स्त्रीरूपोऽयं न संशयः । क्व मे गेहं समायाता नाटका नटनर्तकाः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਲਿਆ ਆਇਆ ਹੈ—ਨਾਟਕੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਰਤਕਾਂ ਸਮੇਤ?

Verse 67

तेषां संगप्रसंगेन जरा देहं समाश्रिता । सर्वं कर्मकृतं मन्ये यन्मे संभावितं ध्रुवम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੁੱਢਾਪਾ ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ—ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਹੈ।

Verse 68

तस्मात्कर्मप्रधानं च उपायाश्च निरर्थकाः । पुरा वै देवराजेन मदर्थे दूतसत्तमः

ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਲਾਂ-ਉਪਾਅ ਨਿਰਰਥਕ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਉੱਤਮ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।

Verse 69

प्रेषितो मातलिर्नाम न कृतं तस्य तद्वचः । तस्य कर्मविपाकोऽयं दृश्यते सांप्रतं मम

ਮਾਤਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਪਾਕ—ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪਕਾਈ—ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ।

Verse 70

इति चिंतापरो भूत्वा दुःखेन महतान्वितः । यद्यस्याहि वचः प्रीत्या न करोमि हि सर्वथा

ਇਉਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਜੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਨਿਭਾਵਾਂ ਤਾਂ…”

Verse 71

सत्यधर्मावुभावेतौ यास्यतस्तौ न संशयः । सदृशं च समायातं यद्दृष्टं मम कर्मणा

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ—ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 72

भविष्यति न संदेहो दैवो हि दुरतिक्रमः । एवं चिंतापरो भूत्वा ययातिः पृथिवीपतिः

ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਗ੍ਯ (ਦੈਵ) ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਚਿੰਤਾ-ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 73

कृष्णं क्लेशापहं देवं जगाम शरणं हरिम् । ध्यात्वा नत्वा ततः स्तुत्वा मनसा मधुसूदनम्

ਉਹ ਕਲੇਸ਼-ਨਾਸਕ ਦੇਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹਰਿ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਮਨ ਨਾਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 74

त्राहि मां शरणं प्राप्तस्त्वामहं कमलाप्रिय

ਹੇ ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ! ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 81

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकाशीतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ-ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅੰਦਰ, ਯਯਾਤੀ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।