Adhyaya 77

Verse 1

सुकर्मोवाच । कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल

ਸੁਕਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਚਾਤੁਰਤਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਾਮ ਨਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 2

कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्

ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਪਖਾਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ—ਨਹੂਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 3

तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਬੁਢਾਪਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੰਚਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਾਮ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 4

निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਟਕ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਅਭਿਭੂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 5

मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः

ਕਾਮ-ਮੋਹ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਤਿ ਮੁਗਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਿਆ।

Verse 6

एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਤ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਮੋਹ ਅਤੇ ਰਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 7

सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਅਨੌਪਮ ਮ੍ਰਿਗ ਨੇੜੇ ਆਇਆ—ਚਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ।

Verse 8

सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਹਰ ਅੰਗੋਂ ਸੁੰਦਰ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਦੇਹ ਅਤੇ ਰੋਮ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਸੀ, ਅੰਗ-ਰਚਨਾ ਅਤਿ ਸੁਚਿੱਤਰ; ਦੇਖਣ ਯੋਗ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ।

Verse 9

अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः

ਉਹ ਤੀਬਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ, ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਹੋਏ। ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੋਈ ਦੈਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 10

मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः

ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਘਸੀਟ ਲਿਆ; ਰਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਥੱਕ ਕੇ ਅਤਿ ਕਲਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्

ਉਹ ਤੱਕਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪਰ ਮ੍ਰਿਗ ਅੱਖੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਨੰਦਨ ਵਰਗਾ ਅਦਭੁਤ, ਅਲੌਕਿਕ ਵਨ ਦੇਖਿਆ।

Verse 12

चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਪੁੰਨਮਈ ਅਗਰੂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਗੰਧ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 13

बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः

ਉੱਥੇ ਬਕੁਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਰੀਅਲ ਤੇ ਤਿੰਦੂਕ; ਪੂਗੀਫਲ ਤੇ ਖਜੂਰ; ਕਮੁਦ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸਪਤਪਰਨ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼।

Verse 14

पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः

ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਕਰਨਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਦਾ-ਫਲਦਾਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਕੇਤਕ ਤੇ ਪਾਟਲ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਆਨੰਦ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 15

वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦ ਉਹ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਨਿਹਾਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਿਆ—ਪੁੰਨ-ਜਲ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ।

Verse 16

हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्

ਉਹ ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਬਤਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ; ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਉਤਪਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ।

Verse 17

रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्

ਉਹ ਲਾਲ ਉਤਪਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਨੀਲੇ ਉਤਪਲਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਕਲ੍ਹਾਰ ਲਿਲੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 18

मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्

ਮਸਤ ਮਧੁਕਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।

Verse 19

पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्

ਉਹ ਤਡਾਗ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਦਸ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਸੀ; ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੰਗਲਮਯ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।

Verse 20

रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्

ਰਥ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਦਬਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੰਢੇ ਛਾਂਹ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 21

स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਠੰਢਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਸ਼੍ਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 22

वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा

ਫਿਰ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂਹ ਹੇਠ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉਸ ਭੂਪ ਨੇ ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ—ਕਦੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਉਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ।

Verse 23

यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀ ਗਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇਹ ਧੁਨ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਹਾਰਾਜ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 24

चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा

ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਜਦੋਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਭਰੇ ਹੋਏ ਨਿਤੰਬਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 25

नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा

ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਹਰ ਅਭਰਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 26

तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि

ਉਹ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ (ਪਤਨੀ/ਧੀ) ਹੋਵੇਂਗੀ?”

Verse 27

किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल

“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਈ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।” ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਪਿੱਪਲ ਨੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ।

Verse 28

शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला

ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਨੇ ਭੂਪਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਬਾਰੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੀਣਾ ਦਾ ਡੰਡ ਫੜੀ ਉਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਬਲਾ ਤੁਰੰਤ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 29

विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्

ਤਦ ਰਾਜਿੰਦਰ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਬੋਲਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः

ਤਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ: “ਜੋ ਮਿਰਗ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਚਾਰ-ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਵਰਗਾ ਸੀ।”

Verse 31

तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤ੍ਯ, ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਅਵਸ਼੍ਯ ਘਟਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 32

चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने

ਨਹੂਸ਼-ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਨਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਨਾਰੀ ਮਹਾਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ।

Verse 33

अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ-ਨੰਦਨ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹੀ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्

ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਦਿਵ੍ਯ, ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਮੂਰਛਨਾ ਅਤੇ ਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਤਦ ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ ਜਿਥੋਂ ਗੀਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗੂੰਜ ਉਠ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 35

जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता

ਜਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹਜ਼ਾਰ-ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਇਕ ਵਰ ਨਾਰੀ ਖੜੀ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੀਲ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ।

Verse 36

दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਵੀਣਾ ਦੇ ਡੰਡ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਸੀ।

Verse 37

गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्

ਉਹ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਲਯਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਗਤ ਸੀ। ਉਸ ਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।

Verse 38

देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਉਹ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 39

संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि

ਚਲ-ਅਚਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਨਟ ਹੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਤ੍ਰ ਰੂਪ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ।

Verse 40

संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਾਮ ਜਾਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਨੂੰ ਛੁਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਅੱਗ ਰੌਸ਼ਨ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਦੀ ਹੈ।

Verse 41

तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਕਾਮ (ਕਾਮਦੇਵ) ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੰਥਮਥ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ ਚਿੱਤ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 42

ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः

“ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਰੂਪਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਯੁਵਤੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ।” ਇਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ—ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ—(ਬੋਲਿਆ/ਕਰਿਆ)।

Verse 43

तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः

ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਜਾ ਤਦ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ, ਅਤੇ ਕਾਮ-ਜ੍ਵਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ।

Verse 44

कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना

“ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਉੱਠੇਗਾ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਲ-ਮੁਖੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਬਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਏਗੀ?”

Verse 45

यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः

ਜੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 46

तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च

ਉਸ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ? ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।”

Verse 47

तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः

ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।”

Verse 48

सोमवंशप्रसूतोहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे । ययातिर्नाम मे देवि ख्यातोहं भुवनत्रये

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਂ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਯਯਾਤੀ ਹੈ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।

Verse 49

तव संगमने चेतो भावमेवं प्रवांछते । देहि मे संगमं भद्रे कुरु सुप्रियमेव हि

ਤੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਇਉਂ ਹੀ ਤਰਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲਾਪ ਬਖ਼ਸ਼; ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰ।

Verse 50

यं यं हि वांछसे भद्रे तद्ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोहं वरवर्णिनि

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਜੋ ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰੇਂਗੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਅਜਿੱਤ ਕਾਮਨਾ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 51

तस्मात्त्राहि सुदीनं मां प्रपन्नं शरणं तव । राज्यं च सकलामुर्वीं शरीरमपि चात्मनः

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

संगमे तव दास्यामि त्रैलोक्यमिदमेव ते । तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा सा स्त्री पद्मनिभानना

ਸੰਗਮ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿਲ ਗਈ)।

Verse 53

विशालां स्वसखीं प्राह ब्रूहि राजानमागतम् । नाम चोत्पत्तिस्थानं च पितरं मातरं शुभे

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਆਏ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸ—ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਨਮ-ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਵੀ।”

Verse 54

ममापि भावमेकाग्रमस्याग्रे च निवेदय । तस्याश्च वांछितं ज्ञात्वा विशाला भूपतिं तदा

“ਮੇਰਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਾਵ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੀਂ।” ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੇ ਤਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ (ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਕਿਹਾ/ਕਰਵਾਈ ਕੀਤੀ)।

Verse 55

उवाच मधुरालापैः श्रूयतां नृपनंदन । विशालोवाच । काम एष पुरा दग्धो देवदेवेन शंभुना

ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।” ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੋਲੇ: “ਇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

Verse 56

रुरोद सा रतिर्दुःखाद्भर्त्राहीनापि सुस्वरम् । अस्मिन्सरसि राजेंद्र सा रतिर्न्यवसत्तदा

ਰਤੀ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਹੋਈ ਵੀ, ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਤੀ ਨੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 57

तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम् । समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः

ਉਸ ਦੀ ਐਸੀ ਵਿਲਾਪ-ਵਾਣੀ, ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਪਰਮ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 58

संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्

ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਨੋਭਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 59

वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਬੇਚਾਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇ? ਕਾਮ ਨਾਲ ਭੀ ਜੁੜੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ।”

Verse 60

तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਮਨੋਭਵ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਪੰਜ-ਬਾਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੋਭਵ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਹੈ।”

Verse 61

भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा

ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਧਵ ਦਾ ਸਖਾ ਬਣੇਗਾ। ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਓਸੇ ਹੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਜੀਵੇਗਾ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 62

महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम

ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੀਨਕੇਤੁ ਜੀਵਿਤ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਰੋਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 63

गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः

“ਜਾ, ਹੇ ਕਾਮ! ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਪ੍ਰਵਰਤ ਕਰ; ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੰਗ ਰਹਿ।” ਇਉਂ ਮਹਾਤੇਜੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਬੋਲੇ।

Verse 64

पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता

ਫਿਰ ਕਾਮ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਦੁਖੀ ਰਤੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਕਾਮਸਰੋਵਰ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਤੀ ਸੁਸਥਿਤ ਹੈ (ਵਸਦੀ ਹੈ),” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 65

दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः

ਜਦ ਮਹਾਭਾਗ ਮਨਮਥ ਦਗਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਰਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 66

अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम

ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵੀ ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੜ ਗਈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਪਤੀ-ਵਿਹੁਣੀ ਹੋ ਕੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਛੱਡ ਬੈਠੀ।

Verse 67

नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂਆਂ ਦੇ ਬੂੰਦ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਕ ਉੱਠਿਆ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 68

जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂਆਂ ਤੋਂ ਜਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ‘ਵਿਯੋਗ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਸਕ ਜਨਮਿਆ—ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਬਲ।

Verse 69

दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी

ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ—ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਮੂਰਛਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਦਾਰੁਣ, ਸੁਖ-ਨਾਸਿਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਨਮੀ।

Verse 70

शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਕਾਮ-ਜ੍ਵਰ ਉੱਠਿਆ, ਫਿਰ ਭ੍ਰਮ; ਪ੍ਰਲਾਪ ਅਤੇ ਵਿਹਲਤਾ, ਉਨਮਾਦ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 71

तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः

ਉਸ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ-ਨਾਸਕ ਸੱਤਾਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ; ਰਤੀ ਦੇ ਪਾਸੇ ਉੱਭਰੀਆਂ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਪ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 72

मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਦਭਾਵ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇਹ ਕਾਮ ਦੇਵ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਸ ਵੇਲੇ।

Verse 73

महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः

ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਕਾਮ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਸੂ ਢਲਕ ਪਏ।

Verse 74

अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਜੀਵ ਜਨਮੇ। ਤਦ ‘ਪ੍ਰੀਤੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ‘ਖਿਆਤੀ’ ਤੇ ‘ਲੱਜਾ’ ਵੀ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ।

Verse 75

तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨੰਦ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਜੰਮੀ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ। ਦੋ ਸ਼ੁਭ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਜੰਮੀਆਂ, ਜੋ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਭੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ।

Verse 76

लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः

ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਅਤੇ ਮਨਾਂ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਅਤਿ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਰਤੀ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖੋਂ ਆਨੰਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਸੂ-ਬਿੰਦੂ ਉਪਜੇ।

Verse 77

जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਉਹ ਜਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਡਿੱਗੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਉਪਜਿਆ। ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਤੋਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨਾਰੀ ਜੰਮੀ।

Verse 78

अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਰਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ‘ਅਸ਼੍ਰੁਬਿੰਦੁਮਤੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 79

सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप

ਸਖੀ-ਭਾਵ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਹਿੰਦੀ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ‘ਵਿਸਾਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ।

Verse 80

अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते

ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹੀ।

Verse 81

तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच । सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੁਣ।”

Verse 82

मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्

“ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਰਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭਜੇ। ਇਹ ਬਾਲਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

Verse 83

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच । अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते

“ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ! ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ।” ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਉਹ ਸੁਣੋ।”

Verse 84

पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्

“ਉਹ ਪੁਰਖ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਰਵਜ੍ਞ, ਵੀਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮਾਚਾਰ ਤੇ ਉਚਿਤ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ।”

Verse 85

तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्

ਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਦਾਤਾ, ਯਜਨਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ ਦਾ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ।

Verse 86

लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਸੀ—ਉੱਤਮ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ; ਸਭ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਨਾਰਾਇਣ।

Verse 87

देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ; ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਕਤ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਜਾਨਕਾਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ।

Verse 88

एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ—ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹੈ: ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਪੁਰਖ।

Verse 89

ययातिरुवाच । एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਜਾਣੋ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 90

विशालोवाच । भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि

ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਗੁਣ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹਨ।

Verse 91

एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप

ਇੱਕੋ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਉਠਿਆ ਹੈ—ਕੀ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਮਯ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੈਂ?

Verse 92

ययातिरुवाच । समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਉਹ ਮਹਾਦੋਸ਼ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਗਠਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਬੋਲ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ—ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਮ੍ਰਿਦੁ ਹੋਵੇ।

Verse 93

विशालोवाच । आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते

ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੋਸ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਜਰਾਅ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

Verse 94

एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭਾਰੀ ਬਚਨ—ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ—ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ।

Verse 95

जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਸੁਭਗੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਜਰਾ ਦਾ ਆਗਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।

Verse 96

यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਜੇ ਇਹ ਮੰਗੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 97

विशालोवाच । जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ਵਿਸਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੂੰ ਜਰਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ—ਮੈਂ ਸੱਚ, ਸੱਚ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 98

श्रुतिरेवं वदेद्राजन्पुत्रे भ्रातरि भृत्यके । जरा संक्राम्यते यस्य तस्यांगे परिसंचरेत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਭਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੇਵਕ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜਰਾ ਜਿਸ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 99

तारुण्यं तस्य वै गृह्य तस्मै दत्वा जरां पुनः । उभयोः प्रीतिसंवादः सुरुच्या जायते शुभः

ਉਸ ਦਾ ਯੌਵਨ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਸੁਰੂਚੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸਨੇਹ-ਭਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 100

यथात्मदानपुण्यस्य कृपया यो ददाति च । फलं राजन्हि तत्तस्य जायते नात्र संशयः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਕੋਈ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮ-ਦਾਨ ਦੇ ਪੁੰਨ ਵਰਗਾ ਹੀ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 101

दुःखेनोपार्जितं पुण्यमन्यस्मै हि प्रदीयते । सुपुण्यं तद्भवेत्तस्य पुण्यस्य फलमश्नुते

ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਕਮਾਇਆ ਪੁੰਨ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 102

पुत्राय दीयतां राजंस्तस्मात्तारुण्यमेव च । प्रगृह्यैव समागच्छ सुंदरत्वेन भूपते

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇਵੋ—ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਵੀ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਓ।

Verse 103

यदा त्वमिच्छसे भोक्तुं तदा त्वं कुरुभूपते । एवमाभाष्य सा भूपं विशाला विरराम ह

“ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਂ, ਹੇ ਕੁਰੂ-ਭੂਪਤੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 104

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य राजेंद्रो विशालामवदत्तदा । राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करिष्ये वचनं तव

ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਦ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 105

कामासक्तः समूढस्तु ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं गत्वा समाहूय सुतान्वाक्यमुवाच ह

ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਕਾਮ-ਆਸਕਤੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਘਰ ਗਿਆ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 106

तुरुं पूरुं कुरुं राजा यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਰੂ, ਪੂਰੂ, ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਯਦੂ—ਜੋ ਪਿਤਾ-ਭਗਤ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰੋ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਆਪਣਾ ਕਲਿਆਣ ਸਾਧੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਹੋ।”

Verse 107

पुत्रा ऊचुः । पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः

ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਚਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ। ਪਿਆਰੇ ਤਾਤ, ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ; ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੋ, ਉਹ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਮਝੋ।”

Verse 108

एवमाकर्ण्यतद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषु हर्षेणाकुलमानसः

ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹर्ष ਉਠਿਆ, ਪਰ ਮਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਡੋਲਦਾ ਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਸੀ।