Adhyaya 69

Verse 1

मातलिरुवाच । अथ धर्माः शिवेनोक्ताः शिवधर्मागमोत्तमाः । ज्ञेया बहुविधास्ते च कर्मयोगप्रभेदतः

ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਧਰਮ—ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਆਗਮ ਪਰੰਪਰਾ ਰੂਪ—ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 2

हिंसादिदोषनिर्मुक्ताः क्लेशायासविवर्जिताः । सर्वभूतहिताः शुद्धाः सूक्ष्मायासा महत्फलाः

ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਵਿਹੀਣ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ—ਇਹ ਆਚਰਨ ਸੁਖਮ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

अनंतशाखाकलिताः शिवमूलैकसंश्रिताः । ज्ञानध्यानसुपुष्पाढ्याः शिवधर्माः सनातनाः

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਜੜ੍ਹ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਰਪੂਰ ਸਜਦੇ ਹਨ।

Verse 4

धारयंति शिवं यस्माद्धार्यते शिवभाषितैः । शिवधर्माः स्मृतास्तस्मात्संसारार्णवतारकाः

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਉਹਨਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਬੋਲੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ।

Verse 5

तथाऽहि सा क्षमा सत्यं ह्रीः श्रद्धेन्द्रियसंयमः । दानमिज्यातपोदानं दशकं धर्मसाधनम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਹਨ: ਖ਼ਿਮਾ, ਸਤ੍ਯ, ਲੱਜਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਯਮ; ਦਾਨ, ਇਜ੍ਯਾ (ਪੂਜਾ-ਯਜ੍ਞ ਭਾਵ), ਤਪ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਾਨ—ਇਹ ਦਸਕ ਧਰਮ-ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 6

अथ व्यस्तैः समस्तैर्वा शिवधर्मैरनुष्ठितैः । शिवैकरस्य संप्राप्तैर्गतिरेकैव कल्पिता

ਹੁਣ ਚਾਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਸਭ ਇਕੱਠੇ, ਜੋ ਭਗਤ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਨਨ੍ਯ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਕੋ ਹੀ—ਉਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 7

यथा भूः सर्वभूतानां स्थानं साधारणं स्मृतम् । तत्तथा शिवभक्तानां तुल्यं शिवपुरंस्मृतम्

ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਨਿਵਾਸ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਵੀ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਂਝਾ ਧਾਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 8

यथेह सर्वभूतानां भोगाः सातिशयाः स्मृताः । नानापुण्यविशेषेण भोगाः शिवपुरे तथा

ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

शुभाशुभफलं चापि भुज्यते सर्वदेहिभिः । शिवधर्मस्य चैकस्य फलं तत्रोपभुज्यते

ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਧਰਮ ਦੇ ਇਕੋ ਮਾਰਗ ਦਾ ਫਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

यस्य यादृग्भवेत्पुण्यं श्रद्धापात्रविशेषतः । भोगाः शिवपुरे तस्य ज्ञेयाः सातिशयाः शुभाः

ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਅਤਿਸ਼ਯ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 11

स्थानप्राप्तिः परं तुल्या भोगाः शांतिमयाः स्थिताः । कुर्यात्पुण्यं महत्तस्मान्महाभोगजिगीषया

ਧਰਮੀ ਲਈ ਪਰਮ ਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਦੇ ਭੋਗ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਮਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 12

सर्वातिशयमेवैकं भावितं च सुरोत्तमैः । आत्मभोगाधिपत्यं स्याच्छिवः सर्वजगत्पतिः

ਇਹੀ ਇਕ ਪਰਮ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਭੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭੋਗ ਉੱਤੇ ਸਰਬਸੱਤਾ ਵਾਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 13

केचित्तत्रैव मुच्यंते ज्ञानयोगरता नराः । आवर्तंते पुनश्चान्ये संसारे भोगतत्पराः

ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੋਰ, ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 14

तस्माद्विमुक्तिमिच्छंस्तु भोगासक्तिं च वर्जयेत् । विरक्तः शांतचित्तात्मा शिवज्ञानमवाप्नुयात्

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਆਸਕਤੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਜ੍ਞਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

ये चापीशान्यहृदया यजंतीशं प्रसंगतः । तेषामपि ददातीशः स्थानं भावानुरूपतः

ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕ ਈਸ਼ਾ ਲਈ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗਤ-ਵਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਈਸ਼ਾ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੋਵੇ।

Verse 16

तत्रार्चयंति ये रुद्रं सकृदुच्छिन्नकल्मषाः । तेषां पिशाचलोकेषु भोगानीशः प्रयच्छति

ਉੱਥੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਕੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਭੂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਸਾਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 17

संतप्ता दुःखभारेण म्रियंते सर्वदेहिनः । अन्नदः पुण्यदः प्रोक्तः प्राणदश्चापि सर्वदः

ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਨਦਾਤਾ ਪ੍ਰਾਣਦਾਤਾ ਵੀ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 18

तस्मादन्नप्रदानेन सर्वदानफलं लभेत् । त्रैलोक्ये यानि रत्नानि भोगस्त्रीवाहनानि च

ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਰਤਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਭੋਗ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਵਾਹਨ ਵੀ।

Verse 19

अन्नदानप्रदः सर्वमिहामुत्र फलं लभेत् । यस्यान्नपानपुष्टांगः कुरुते पुण्यसंचयम्

ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸੰਚਯ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

अन्नप्रदातुस्तस्यार्धं कर्तुश्चार्धं न संशयः । धर्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम्

ਅੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੱਧਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਦੇਹ ਹੀ ਪਰਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 21

स्थितिस्तस्यान्नपानाभ्यामतस्तत्सर्वसाधनम् । अन्नं प्रजापतिः साक्षादन्नं विष्णुः शिवः स्वयम्

ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਹੀ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਹੈ। ਅੰਨ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਅੰਨ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਨ ਹੀ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 22

तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति । त्रयाणामपि लोकानामुदकं जीवनं स्मृतम्

ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਲ ਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 23

पवित्रमुदकं दिव्यं शुद्धं सर्वरसायनम् । अन्नपानाश्व गो वस्त्र शय्या सूत्रासनानि च

ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ—ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ, ਸਭ ਰਸਾਂ ਦਾ ਰਸਾਇਣ—(ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ); ਅਤੇ ਅੰਨ-ਪਾਨ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਸ਼ਯਿਆ ਅਤੇ ਸੂਤ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਆਸਨ ਵੀ।

Verse 24

प्रेतलोके प्रशस्तानि दानान्यष्टौ विशेषतः । एवं दानविशेषेण धर्मराजपुरं नरः

ਪ੍ਰੇਤ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ। ਐਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮਰਾਜ (ਯਮ) ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 25

यस्माद्याति सुखेनैव तस्माद्धर्मं समाचरेत् । ये पुनः क्रूरकर्माणः पापादानविवर्जिताः

ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕਠੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ—ਉਹ ਇਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ।

Verse 26

भुंजते दारुणं दुःखं नरके नृपनंदन । तथा सुखं प्रभुंजंति दानकर्तार एव तु

ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਸੁਖ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 27

तेषां तु संभवेत्सौख्यं कर्मयोगरतात्मनाम् । अप्रमेयगुणैर्दिव्यैर्विमानैः सर्वकामकैः

ਕਰਮ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਅਪਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ।

Verse 28

असंख्यैस्तत्पुरं व्याप्तं प्राणिनामुपकारकैः । सहस्रसोमदिव्यं वा सूर्यतेजः समप्रभम्

ਉਹ ਨਗਰ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸਨ; ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ ਵਰਗਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 29

रुद्रलोकमिति प्रोक्तमशेषगुणसंयुतम् । सर्वेषां शिवभक्तानां तत्पुरं परिकीर्तितम्

ਉਸ ਨੂੰ ‘ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ; ਉਹੀ ਨਗਰ ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 30

रुद्रक्षेत्रे मृतानां च जंगमस्थावरात्मनाम् । अप्येकदिवसं भक्त्या यः पूजयति शंकरम्

ਰੁਦ੍ਰ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ—ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਦਿਨ ਭੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

सोपि याति शिवस्थानं किं पुनर्बहुशोर्चयन् । वैष्णवा विष्णुभक्ताश्च विष्णुध्यानपरायणाः

ਉਹ ਭੀ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਜੋ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਗੱਲ! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਸ਼ਣਵ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਗਤ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

तेपि गच्छंति वैकुंठे समीपं देवचक्रिणः । ब्रह्मवादी च धर्मात्मा ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ਉਹ ਭੀ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵ-ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ। ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

पुण्यकर्ता सुपुण्येन पुण्यलोकं प्रयाति च । तस्मादीशे सदा भक्तिं भावयेदात्मनात्मनि

ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉੱਤਮ ਪੁਣ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਪੁਣ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਦਾ ਭਾਵ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 34

हरौ वापि महाराज युक्तात्मा ज्ञानवान्स्वयम् । तस्मात्सर्वविचारेण भावदोषविचारतः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੁਕਤ-ਆਤਮਾ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ—ਉਚਿਤ ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਏ।

Verse 35

एवं विष्णुप्रभावेण विशिष्टेनापि कर्मणा । नरः स्थानमवाप्येतदेशभावानुरूपतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੀ—ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਠਿਕਾਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਦੇਸ਼-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 36

इत्येतदपरं प्रोक्तं श्रीमच्छिवपुरं महत् । देहिनां कर्मनिष्ठानां पुनरावर्त्तकं स्मृतम्

ਇਉਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸ਼ਿਵਪੁਰ। ਇਹ ਦੇਹਧਾਰੀ, ਕਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 37

ऊर्ध्वं शिवपुराज्ज्ञेयं वैष्णवं लोकमुत्तमम् । वैष्णवा मानवा यांति विष्णुध्यानपरायणाः

ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਲੋਕ—ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਮ—ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

ब्राह्मणा ब्रह्मलोकं तु सदाचारा नरोत्तमाः । प्रयांति यज्विनः सर्वे पुरीं तां तत्त्वकोविदाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਸਦਾ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਨਰੋਤਮ—ਅਤੇ ਸਭ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੱਤਵ ਦੇ ਗਿਆਨੀ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ, ਉਸ ਪੁਰਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

ऐंद्रं लोकं तथा यांति क्षत्रिया युद्धशालिनः । अन्ये च पुण्यकर्त्तारः पुण्यलोकान्प्रयांति ते

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਵੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 69

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थे ययाति । चरिते एकोनसप्ततितमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।