Adhyaya 68
Fruits of Righteousness: Charity, Faith, and the Path to Yama
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਜੀਵਨ-ਅਵਸਥਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਆਦਿ ਨਿਰਪੱਖ ਲੇਖਕ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਗਿਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਖਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਗਤੀ ਉੱਚੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦਇਆਲੂ ਵਰਤਾਓ, ਮ੍ਰਦੁ ਮਾਰਗ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਾਨ: ਜੁੱਤੀ, ਛਤਰੀ, ਵਸਤ੍ਰ, ਪਾਲਕੀ, ਆਸਨ, ਬਾਗ, ਮੰਦਰ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ/ਹਾਲ ਆਦਿ। ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਦਾ ਬਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਯੋਗ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਾਨ—ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ—ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪੁੰਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ययातिरुवाच । अधर्मस्य फलं सूत श्रुतं सर्वं मया विभो । धर्मस्यापि फलं ब्रूहि श्रोतुं कौतूहलं मम
ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਸਭ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸੋ; ਸੁਣਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
Verse 2
मातलिरुवाच । अथ पापैरिमे यांति यमलोकं चतुर्विधाः । संत्रासजननं घोरं विवशाः सर्वदेहिनः
ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਜੀਵ—ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ—ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਲੋਕ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਵਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 3
गर्भस्थैर्जायमानैश्च बालैस्तरुणमध्यमैः । पुंस्त्रीनपुंसकैर्वृद्धैर्यातव्यं जंतुभिस्ततः
ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ, ਬੱਚੇ, ਜਵਾਨ ਤੇ ਮੱਧ ਉਮਰ ਦੇ, ਪੁਰਖ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਵੀ।
Verse 4
शुभाशुभफलं तत्र देहिनां प्रविचार्यते । चित्रगुप्तादिभिः सर्वैर्मध्यस्थैः सर्वदर्शिभिः
ਉੱਥੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਆਦਿ ਸਭ ਨਿਰਪੱਖ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਮੱਧਸਥ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 5
न तेत्र प्राणिनः संति ये न यांति यमक्षयम् । अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यं तद्विचारितम्
ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਅਵਸ਼੍ਯ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਆਂ ਹੈ।
Verse 6
ये तत्र शुभकर्माणः सौम्यचित्तादयान्विताः । ते नरा यांति सौम्येन पथा यमनिकेतनम्
ਜੋ ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਚਿੱਤ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖਦਾਇਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਯਮ ਦੇ ਨਿਕੇਤਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 7
यः प्रदद्याच्च विप्राणामुपानत्काष्ठपादुके । स विमानेन महता सुखं याति यमालयम्
ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਯਮਾਲਯ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
छत्रदानेन गच्छंति पथा साभ्रेण देहिनः । दिव्यवस्त्रपरीधाना यांति वस्त्रप्रदायिनः
ਛਤ੍ਰ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਐਸੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਛਾਂਹਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।
Verse 9
शिबिकायाः प्रदानेन विमानेन सुखं व्रजेत् । सुखासनप्रदानेन सुखं यांति यमालयम्
ਸ਼ਿਬਿਕਾ (ਪਾਲਕੀ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਮਾਨ ਰੂਪੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਖਾਸਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
आरामकर्ता छायासु शीतलासु सुखं व्रजेत् । यांति पुष्पकयानेन पुष्पारामप्रदायिनः
ਜੋ ਆਰਾਮ (ਬਾਗ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਠੰਢੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
देवायतनकर्ता च यतीनामाश्रमस्य च । अनाथमंडपानां च क्रीडन्याति गृहोत्तमैः
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਯਤੀਆਂ ਲਈ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਲਈ ਮੰਡਪ (ਸਭਾ-ਹਾਲ) ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਉੱਤਮਤਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश्च पूजकः
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ, ਵਿਪ੍ਰਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
विप्रेषु दीनेषु गुणान्वितेषु यच्छ्रद्धया स्वल्पमपि प्रदत्तम् । तत्सर्वकामान्समुपैति लोके श्राद्धे च दानं प्रवदंति संतः
ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਦਿਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦਾਨ ਵੀ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਤ ਜਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 14
श्रद्धादानेन विज्ञेयमपि वालाग्रमात्रकम् । यत्पात्रादि चतुष्टयं श्रद्धा तेषु सदा मम
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ—even ਵਾਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ—ਭੀ ਅਰਥਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਤ੍ਰ ਆਦਿ ਚਾਰ ਅੰਗ ਜੋ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਹੈ।
Verse 15
श्रद्धीयते सदा तस्माच्छ्रद्धायास्तत्फलं भवेत् । गुणान्वितेषु दीनेषु यच्छत्यावसथान्यपि
ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਵਾਨ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ-ਨਿਵਾਸ ਦੇਣਾ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
स प्रयाति सर्वकामं स्थानं पैतामहं नृप । श्रद्धयायेन विप्राय दत्तं काकिणिमात्रकम्
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਾਕਿਣੀ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰਵਕਾਮ-ਸਿਧਿ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 17
सस्याद्दिव्यतिथिर्भूप देवानां कीर्तिवर्धनः । तस्माच्छ्रद्धान्वितैर्देयं तत्फलं भवति ध्रुवम्
ਹੇ ਭੂਪ, ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤਿਥਿ-ਧਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
Verse 68
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थवर्णने ययाति । चरित्रेऽष्टषष्टितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।