Adhyaya 62

Verse 1

विष्णुरुवाच । कुंडलस्याश्रमं गत्वा सत्यधर्म समाकुलम् । सुकर्माणं ततो दृष्ट्वा पितृमातृपरायणम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੁੰਡਲ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਕਰਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ।

Verse 2

शुश्रूषंतं महात्मानं गुरूसत्यपराक्रमम् । महारूपं महातेजं महाज्ञानसमाकुलम्

ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਦਾ ਸੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਮਾਨ ਪੂਜਨੀਯ ਸੀ—ਮਹਾਨ ਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ।

Verse 3

मातापित्रोः पदांते तमुपविष्टं ददर्श सः । महाभक्त्यान्वितं शांतं सर्वज्ञानमहानिधिम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨਿਧਾਨ।

Verse 4

कुंडलस्यापि पुत्रेण सुकर्मणा महात्मना । आगतं पिप्पलं दृष्ट्वा द्वारदेशे महामतिम्

ਫਿਰ ਕੁੰਡਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮਹਾਮਤੀ ਪਿੱਪਲ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 5

आसनात्तूर्णमुत्थाय अभ्युत्थानं कृतं पुनः । आगच्छ त्वं महाभाग विद्याधर महामते

ਉਹ ਆਸਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਭ੍ਯੁਤਥਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਆਓ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਹੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ! ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ ਮੁਨੀ!”

Verse 6

आसनं पाद्यमर्घं च ददौ तस्मै महामतिः । निर्विघ्नोऽसि महाप्राज्ञ कुशलेन प्रवर्त्तसे

ਮਹਾਮਤਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਤੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਰਹੀਂ; ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੀਂ।”

Verse 7

निरामयं च पप्रच्छ पिप्पलं तं समागतम् । यस्मादागमनं तेद्य तत्सर्वं प्रवदाम्यहम्

ਉਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਆਏ ਪਿੱਪਲ ਨੂੰ ਨਿਰਾਮਯਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ: “ਅੱਜ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ—ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 8

वर्षाणां च सहस्राणि त्रीणि यावत्त्वया तपः । तप्तमेव महाभाग सुरेभ्यः प्राप्तवान्वरम्

ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਸੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ।

Verse 9

वश्यत्वं च त्वया प्राप्तं कामचारस्तथैव च । तेन मत्तो न जानासि गर्वमुद्वहसे वृथा

ਤੈਨੂੰ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਦੀ ਛੂਟ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 10

दृष्ट्वा ते चेष्टितं सर्वं सारसेन महात्मना । ममाभिधानं कथितं मम ज्ञानमनुत्तमम्

ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਰਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਅਨੁੱਤਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

पिप्पल उवाच । योसौ मां सारसो विप्र सरित्तीरे प्रयुक्तवान् । सर्वं ज्ञानं वदेन्मां हि स तु कः प्रभुरीश्वरः

ਪਿੱਪਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹ ਕੌਣ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਦੀ-ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਰਸ (ਕਰੌਂਚ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ?”

Verse 12

सुकर्मोवाच । भवंतमुक्तवान्यो वै सरित्तीरे तु सारसः । ब्रह्माणं त्वं महाज्ञानं तं विद्धि परमेश्वरम्

ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਦੀ-ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਿਸ ਸਰਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਸੀ—ਹੇ ਮਹਾਜ਼ਿਆਨੀ! ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੀ ਜਾਣ; ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ।”

Verse 13

अन्यत्किं पृच्छसे ब्रूहि तमेवं प्रवदाम्यहम् । विष्णुरुवाच । एवमुक्तः स धर्मात्मा सुकर्मा नृपनंदन

“ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ? ਬੋਲ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿਆਂਗਾ।” ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਕਰਮਾ…

Verse 14

पिप्पल उवाच । त्वयि वश्यं जगत्सर्वमिति शुश्रुम भूतले । तन्मे त्वं कौतुकं विप्र दर्शयस्व प्रयत्नतः

ਪਿੱਪਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਮੈਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਵਿਖਾ।”

Verse 15

पश्य कौतुकमेवाद्य त्वं वश्यावश्यकारणम् । तमुवाच स धर्मात्मा सुकर्मा पिप्पलं प्रति

“ਅੱਜ ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ—ਤੂੰ ਹੀ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਵਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਪਿੱਪਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 16

अथ सस्मार वै देवान्सुकर्मा प्रत्ययाय वै । इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः

ਤਦ ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਪੁਰੋਗਾਮੀ ਹੋਰ ਦੇਵ।

Verse 17

समागताः समाहूता नाना विद्याधरास्तथा । सुकर्माणं ततः प्रोचुर्देवाश्चाग्निपुरोगमाः

ਇਉਂ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਵਿਦਿਆਧਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਪੁਰੋਗਾਮੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਕਰਮਾਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 18

कस्मात्स्मृतास्त्वया विप्र ततोर्थकारणं वद । सुकर्मोवाच । अयमेष सुसंप्राप्तो विद्याधरो हि पिप्पलः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ? ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ।” ਸੁਕਰਮਾ ਬੋਲੇ: “ਇਹੀ ਵਿਦਿਆਧਰ ਪਿੱਪਲ ਹੁਣ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 19

मामेवं भाषते विप्र वश्यावश्यत्वकारणम् । प्रत्ययार्थं समाहूता अस्यैव च महात्मनः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਬਾਰੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 20

स्वंस्वं स्थानं प्रगच्छध्वमित्युवाच सुरान्प्रति । तमूचुस्ते ततो देवाः सुकर्माणं महामतिम्

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਓ।” ਤਦ ਉਹ ਦੇਵ ਅਤਿ-ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਸੁਕਰਮਾਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 21

अस्माकं दर्शनं व्रिप्र न मोघं जायते वरम् । वरं वरय भद्रं ते मनसा यद्धिरोचते

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 22

तत्ते दद्मो न संदेहस्त्वेवमूचुः सुरोत्तमाः । भक्त्या प्रणम्य तान्देवान्ययाचे स द्विजोत्तमः

“ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗੇ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ,” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੋਲੇ। ਤਦ ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 23

अचलां दत्त देवेंद्रा सुःभक्तिं भावसंयुताम् । मातापित्रोश्च मे नित्यं तद्वै वरमनुत्तमम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਅਚਲ ਭਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸੇਵਾ ਬਣੀ ਰਹੇ—ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰ ਹੈ।

Verse 24

पिता मे वैष्णवं लोकं प्रयात्वेतद्वरोत्तमम् । तद्वन्माता च देवेशा वरमन्यं न याचये

ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ।

Verse 25

देवा ऊचुः । पितृभक्तोसि विप्रेंद्र भक्त्या तव वयं द्विज । सुकर्मञ्छ्रूयतां वाक्यं प्रीत्या युक्ता सदैव ते

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਭਕਤ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 26

एवमुक्त्वा गता देवाः स्वर्लोकं नृपनंदन । सर्वमैश्वर्यमेतेन तस्याग्रे परिदर्शितम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ, ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਐਸ਼ਵਰਯਮਈ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 27

दृष्टं तु पिप्पलेनापि कौतुकं च महाद्भुतम् । तमुवाच स धर्मात्मा पिप्पलं कुंडलात्मजम्

ਪਿੱਪਲ ਨੇ ਭੀ ਉਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤੁਕ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁਰਖ ਪਿੱਪਲ ਨੂੰ, ਕੁੰਡਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 28

अर्वाचीनं त्विदं रूपं पराचीनं च कीदृशम् । प्रभावमुभयोश्चैव वदस्व वदतां वर

ਇਹ ਰੂਪ ਤਾਂ ਪਿੱਛਲਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਸਮਝਾਓ।

Verse 29

सुकर्मोवाच । पराचीनस्य रूपस्य लिंगमेव वदामि ते । येनलोकाः प्रमोदंते इंद्राद्याः सचराचराः

ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਪਰਾਤਪਰ ਰੂਪ ਦੇ ਲਿੰਗ (ਚਿੰਨ੍ਹ) ਬਾਰੇ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 30

अयमेव जगन्नाथः सर्वगो व्यापकः प्रभुः । अस्य रूपं न दृष्टं हि केनाप्येव हि योगिना

ਇਹੀ ਜਗੰਨਾਥ ਹੈ—ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਅਾਪਕ, ਸਰਵਗਤ ਪ੍ਰਭੂ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਗੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 31

श्रुतिरेव वदत्येवं तं वक्तुं शंकितेव सा । अपाणिपादनासश्च अकर्णो मुखवर्जितः

ਇਉਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਪ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੰਕੋਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਹੀਣ ਹੈ।

Verse 32

सर्वं पश्यति वै कर्म कृतं त्रैलोक्यवासिनाम् । तेषामुक्तमकर्णश्च स शृणोति सुसाक्ष्यदः

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਹਰ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸੁਪੂਰਨ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਗਵਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 33

गतिहीनो व्रजेत्सोपि स हि सर्वत्र दृश्यते । पाणिहीनोपि गृह्णाति पादहीनः प्रधावति

ਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।

Verse 34

सर्वत्र दृश्यते विप्र व्यापकः पादवर्जितः । यं न पश्यंति देवेंद्रा मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਪਰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਤੱਤਵ-ਦਰਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।

Verse 35

स च पश्यति तान्सर्वान्सत्यासत्यपदे स्थितान् । व्यापकं विमलं सिद्धं सिद्धिदं सर्वनायकम्

ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਨਿਰਮਲ, ਸਦਾ-ਸਿੱਧ, ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੈ।

Verse 36

यं जानाति महायोगी व्यासो धर्मार्थकोविदः । तेजोमूर्तिः स चाकाशमेकवर्णमनंतकम्

ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਯੋਗੀ ਵਿਆਸ—ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਪਾਰਖੂ—ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ—ਇਕੋ ਰੰਗ ਦਾ, ਅਨੰਤ।

Verse 37

तदेतन्निर्मलं रूपं श्रुतिराख्याति निश्चितम् । व्यासश्चैव हि जानाति मार्कंडेयश्च तत्पदम्

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਵੀ—ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ।

Verse 38

अर्वाचीनं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । यदा संहृत्य भूतात्मा स्वयमेकः प्रगच्छति

ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਗਲਾ ਭੇਦ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਦੋਂ ਭੂਤਾਤਮਾ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਆਪ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 39

अप्सु शय्यां समास्थाय शेषभोगासनस्थितः । तमाश्रित्य स्वपित्येको बहुकालं जनार्दनः

ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਿਆ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੇ ਫਣਾਂ ਨੂੰ ਆਸਨ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਸੁੱਤੇ ਰਹੇ।

Verse 40

जलांधकारसंतप्तो मार्कंडेयो महामुनिः । स्थानमिच्छन्स योगात्मा निर्विण्णो भ्रमणेन सः

ਜਲਮਈ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਮਹਾਮੁਨੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਉਬ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 41

भ्रममाणः स ददृशे शेषपर्यंकशायिनम् । सूर्यकोटिप्रतीकाशं दिव्याभरणभूषितम्

ਭਟਕਦਿਆਂ-ਭਟਕਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੇ ਪਰਯੰਕ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 42

दिव्यमाल्यांबरधरं सर्वव्यापिनमीश्वरम् । योगनिद्रा गतं कांतं शंखचक्रगदाधरम्

ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਈਸ਼ਵਰ—ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ—ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ।

Verse 43

एका नारी महाभागा कृष्णांजनचयोपमा । दंष्ट्राकरालवदना भीमरूपा द्विजोत्तम

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਉੱਥੇ ਇਕੋ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ—ਕਾਲੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਿਆਮ; ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ।

Verse 44

तयोक्तोसौ मुनिश्रेष्ठो मा भैरिति महामुनिः । पद्मपत्रं सुविस्तीर्णं पंचयोजनमायतम्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਮੁਨੀ ਬੋਲੇ, “ਡਰੋ ਨਾ,” ਅਤੇ (ਉਸ ਨੇ) ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲਾਇਆ—ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ।

Verse 45

तस्मिन्पत्रे महादेव्या मार्कण्डेयो निवेशितः । केशवे सति सुप्तेपि नास्त्यत्र च भयं तव

ਉਸ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ। ਕੇਸ਼ਵ ਭਾਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਭਯ ਨਹੀਂ।

Verse 46

तामुवाच स योगींद्र का त्वं भवसि भामिनि । अस्मिन्विनिर्जिते चैका भवती परिबृंहिता

ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਸ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਫੁੱਲਦੀ-ਫਲਦੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 47

पृष्टैवं मुनिना देवी सादरं प्राह भूसुर । नागभोगांकपर्यंके स यः स्वपिति केशवः

ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭੂਸੁਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਜੋ ਨਾਗ ਦੇ ਫਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 48

अस्याहं वैष्णवी शक्तिः कालरात्रिरिहोच्यते । मामेवं विद्धि विप्रेंद्र सर्वमायासमन्विताम्

ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ—ਮੈਂ ਸਭ ਮਾਇਆ-ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਾਂ।

Verse 49

महामाया पुराणेषु जगन्मोहाय कथ्यते । इत्युक्त्वा सा गता देवी अंतर्धानं हि पिप्पलः

“ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਮਾਇਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਂਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਿੱਪਲ (ਅਸ਼ਵੱਥ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਲੁਕ ਗਈ।

Verse 50

देव्यामनुगतायां तु मार्कंडेयस्य पश्यतः । तस्य नाभ्यां समुत्पन्नं पंकजं हाटकप्रभम्

ਦੇਵੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਸਮੇਂ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਉੱਪਜ ਆਇਆ।

Verse 51

तस्माज्जज्ञे महातेजा ब्रह्मा लोकपितामहः । तस्माद्विजज्ञिरे लोकाः सर्वे स्थावरजंगमाः

ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਨਮੇ—ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਕੁਝ।

Verse 52

इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः । अर्वाचीनं स्वरूपं तु दर्शितं हि मया नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਪੁਰੋਗਾਮੀ ਦੇਵਤਾ—ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।

Verse 53

अर्वाचीनस्वरूपोयं पराचीनो निराश्रयः । यदा स दर्शयेत्कायं कायरूपा भवंति ते

ਇਹ (ਤੱਤ) ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛਲਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਦੇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ, ਤਦ ਉਹ ਵੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 54

ब्रह्माद्याः सर्वलोकाश्च अर्वाचीना हि पिप्पल । अर्वाचीना अमी लोका ये भवंति जगत्त्रये

ਹੇ ਪਿੱਪਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹੇਠਾਂ ਹਨ; ਜਗਤ-ਤ੍ਰਯ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਹਨ।

Verse 55

पराचीनः स भूतात्मा यं सुपश्यंति योगिनः । मोक्षरूपं परं स्थानं परब्रह्मस्वरूपकम्

ਉਹ ਪਰਾਚੀਨ ਭੂਤਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਸਾਫ਼ ਦੇਖਦੇ ਹਨ—ਮੋਖਸ-ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਧਾਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ, ਜੋ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 56

अव्यक्तमक्षरं हंसं शुद्धं सिद्धिसमन्वितम् । पराचीनस्य यद्रूपं विद्याधर तवाग्रतः

ਅਵ੍ਯਕਤ, ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਹੰਸ—ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ—ਇਹੀ ਪਰਾਚੀਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਦਿਆਧਰ।

Verse 57

सर्वमेव मया ख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम् । पिप्पल उवाच । कस्मादेतन्महाज्ञानमुद्भूतं तव सुव्रत

“ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?” ਪਿੱਪਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨ ਕਿਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?”

Verse 58

अर्वाचीनगतिं विद्वान्पराचीनगतिं तथा । त्रैलोक्यस्य परं ज्ञानं त्वय्येवं परिवर्तते

ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਗਤੀ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

तपसो नैव पश्यामि परां निष्ठां हि सुव्रत । यजनंयाजनंतीर्थंतपोवाकृतवानसि

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ: ਕਿ ਤੂੰ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਏ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਪ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 60

तत्प्रभावं वदस्वैवं केन ज्ञानं तवाखिलम् । सुकर्मोवाच । तप एव न जानामि न कृतं कायशोषणम्

“ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੇ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?” ਸੁਕਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕਾਯ-ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 61

यजनं याजनं वापि न जाने तीर्थसाधनम् । न मया साधितं ध्यानं पुण्यकालं सुकर्मजम्

ਮੈਂ ਨਾ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਨਾ ਤੀਰਥ-ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਨਾ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਸਾਧਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਧਰਮਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੰਨ-ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 62

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातृपितृतीर्थ । माहात्म्ये द्विषष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ, ‘ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੀਰਥ’ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਾਲਾ ਬਾਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

पादप्रक्षालनं पुण्यं स्वयमेव करोम्यहम् । अंगसंवाहनं स्नानं भोजनादिकमेव च

‘ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਧੋਣਾ ਪੁੰਨ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਆਪ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 64

त्रिकालेध्यानसंलीनः साधयामि दिनेदिने । पादोदकं तयोश्चैव मातापित्रोर्दिनेदिने

ਦਿਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿ-ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ ਹੋਏ ਜਲ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਿਤ/ਪਾਨ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 65

भक्तिभावेन विंदामि पूजयामि सुभावतः । गुरू मे जीवमानौ तु यावत्कालं हि पिप्पल

ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਪੂਜਨੀਯ ਗੁਰੂ ਜੀਵਤ ਹਨ—ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਮਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪਿੱਪਲ—

Verse 66

तावत्कालं हि मे लाभो ह्यतुलश्च प्रजायते । त्रिकालं पूजयाम्येतौ शुद्धभावेन चेतसा

ਉਸੇ ਸਮੇਂ-ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤੁਲ ਆਤਮਿਕ ਲਾਭ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਪਟ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 67

स्वच्छंदलीलासंचारी वर्ताम्येव हि पिप्पल । किं मे चान्येन तपसा किं मे कायस्य शोषणैः

ਹੇ ਪਿੱਪਲ! ਮੈਂ ਸੁਤੰਤਰ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੈ ਘੁੰਮਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 68

किं मे सुतीर्थयात्राभिरन्यैः पुण्यैश्च सांप्रतम् । मखानामेव सर्वेषां यत्फलं प्राप्यते द्विज

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?

Verse 69

तत्फलं तु मया दृष्टं पितुः शुश्रूषणादपि । मातुः शुश्रूषणं तद्वत्पुत्राणां गतिदायकम्

ਪਰ ਉਹ ਫਲ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵੀ ਉਪਜਦਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 70

सर्वकर्मसुसर्वस्वं सारभूतं जगत्रये । पुत्रस्य जायते लोको मातुः शुश्रूषणादपि

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਨ ਇਹੀ ਹੈ: ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਖਮਈ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 71

पितुः शुश्रूषणे तद्वन्महत्पुण्यं प्रजायते । तत्र गंगा गयातीर्थं तत्र पुष्करमेव च

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੰਗਾ, ਗਯਾ ਦਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 72

यत्र मातापिता तिष्ठेत्पुत्रस्यापि न संशयः । अन्यानि तत्र तीर्थानि पुण्यानि विविधानि च

ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਥਾਂ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਤੀਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

Verse 73

भवंत्येतानि पुत्रस्य पितुः शुश्रूषणादपि । पितुः शुश्रूषणात्तस्य दानस्य तपसः फलम्

ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

सत्पुत्रस्य भवेद्विप्र अन्य धर्मः श्रमायते । पितुः शुश्रूषणात्पुण्यं पुत्रः प्राप्नोत्यनुत्तमम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਤਪੁੱਤਰ ਲਈ ਹੋਰ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਅਨੁੱਤਮ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

स्वकर्मणस्तु सर्वस्वमिहैव च परत्र च । जीवमानौ गुरूत्वेतौ स्वमातापितरौ तथा

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਹੀ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 76

शुश्रूषते सुतो भूत्वा तस्य पुण्यफलं शृणु । देवास्तस्यापि तुष्यंति ऋषयः पुण्यवत्सलाः

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸੁਣੋ; ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 77

त्रयोलोकास्तु तुष्यंति पितुः शुश्रूषणादिह । मातापित्रोस्तु यः पादौ नित्यमेव हि क्षालयेत्

ਇਥੇ ਹੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਨਿੱਤ ਹੀ ਧੋਵੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 78

तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि जायते । पुण्यैर्मिष्टान्नपानैर्यः पितरं मातरं तथा

ਜੋ ਪੁੰਨਮਈ ਮਿੱਠੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਹਰ ਦਿਨ, ਹਰ ਦਿਨ ਹੋਇਆ ਸਮਝੋ।

Verse 79

भक्त्या भोजयते नित्यं तस्य पुण्यं वदाम्यहम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं पुत्रस्य जायते

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

तांबूलैश्छादनैश्चैव पानैश्चाशनकैस्तथा । भक्त्या चान्नेन पुण्येन गुरू येनाभिपूजितौ

ਤਾਂਬੂਲ, ਵਸਤ੍ਰ, ਪਾਨੀਏ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਅੰਨ ਨਾਲ—ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 81

सर्वज्ञानी भवेत्सोपि यशःकीर्तिमवाप्नुयात् । मातरं पितरं दृष्ट्वा हर्षात्संभाषयेत्सुतः

ਉਹ ਭੀ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਹर्ष ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੇ।

Verse 82

निधयस्तस्य संतुष्टास्तस्य गेहे वसंति ते । गावः सौहृद्यमायांति पुत्रस्य सुखदाः सदा

ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ।