Adhyaya 6

Verse 1

सूत उवाच । कश्यपस्य च भार्यान्या दनुर्नाम तपस्विनी । पुत्रशोकेन संतप्ता संप्राप्ता दितिमंदिरम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਦਨੁ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੰਤਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 2

रोदमाना प्रणम्यैव पादपद्मयुगं तदा । दुःखेन महता प्राप्ता दितिस्तां प्रत्यबोधयत्

ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਝੁਕੀ। ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਈ ਹੋਈ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਨੇ ਧੀਰਜ ਬੰਨ੍ਹਾਇਆ।

Verse 3

दितिरुवाच । तवैव हि महाभागे किमिदं रोदकारणम् । पुत्रिण्यश्चैकपुत्रेण लोके नार्यो भवंति वै

ਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਰੋਣਾ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਵਤੀ ਨਾਰੀਆਂ—ਭਾਵੇਂ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਨ੍ਯ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 4

भवती शतपुत्राणां गुणिनामपि भामिनि । माता त्वमसि कल्याणि शुंभादीनां महात्मनाम्

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਤੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਗੁਣਵਾਨ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੂੰ ਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈਂ।

Verse 5

कस्माद्दुःखं त्वया प्राप्तमेतन्मे कारणं वद । हिरण्यकशिपू राजा हिरण्याक्षो महाबलः

“ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ। (ਤੂੰ) ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 6

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे दितिविलापोनाम षष्ठोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ, “ਦਿਤੀ-ਵਿਲਾਪ” ਨਾਮਕ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

आख्याहि कारणं सर्वं यस्माद्रोदिषि सांप्रतम् । एवमाभाष्य तां देवीं विरराम मनस्विनी

“ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਚਿੱਤ ਇਸਤ੍ਰੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।

Verse 8

दनुरुवाच । पश्य पश्य महाभागे सपत्न्याश्च मनोरथम् । परिपूर्णं कृतं तेन देवदेवेन चक्रिणा

ਦਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵੇਖ, ਵੇਖ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਤੇਰੀ ਸੌਤਣ ਦੀ ਮਨੋਰਥਨਾ ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।”

Verse 9

यथापूर्वं वरो दत्तो ह्यदित्यै देवि विष्णुना । तथेदानीं च पुत्राय तस्या दत्तो वरो महान्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹਾਨ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 10

कश्यपाद्विश्रुतो जातस्त्रैलोक्यपालकः सुतः । इंद्रत्वं तस्य वै दत्तं तव पुत्राद्विहृत्य च

ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰਾਜ-ਪਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੰਞਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 11

मनोरथैस्तु संपूर्णा अदितिः सुखवर्द्धिनी । कनीयान्वसुदत्तश्च तस्याः पुत्रश्च संप्रति

ਅਦਿਤੀ, ਜੋ ਸੁਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਦੱਤ ਹੈ।

Verse 12

ऐंद्रं पदं सुदुष्प्राप्यं देवैः सार्द्धं भुनक्ति च । दितिरुवाच । कस्मात्पदात्परिभ्रष्टो मम पुत्रो महामतिः

ਇੰਦਰ ਦਾ ਦੁਰਲਭ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਮਹਾਮਤੀ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਪਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ?”

Verse 13

अन्ये च दानवा दैत्यास्तेजोभ्रष्टाः कथं सखे । तस्य त्वं कारणं ब्रूहि विस्तरेण यशस्विनि

ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੈਤ ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੰਞੇ, ਹੇ ਸਖੀ? ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।

Verse 14

तामाभाष्य दितिर्वाक्यं विरराम सुदुःखिता । दनुरुवाच । देवाश्च दानवाः सर्वे सक्रोधाः संगरं गताः

ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਤੀ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਦਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵੱਲ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 15

तत्र युद्धं महज्जातं दैत्यसंक्षयकारकम् । देवैश्च विष्णुना युद्धे मम पुत्रा निपातिताः

ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 16

तथैव तव पुत्रास्ते देवदेवेन चक्रिणा । वने गतान्यथा सिंहो द्रावयेत्स्वेन तेजसा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ, ਭੱਜਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੌੜਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तथा ते मामकाः पुत्रा निहताः शङ्खपाणिना । कालनेमिमुखं सैन्यं दुर्जयं ससुरासुरैः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜੈ ਸੀ—ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।

Verse 18

नाशितं मर्दितं सर्वं द्रावितं विकलीकृतम् । स्वैरर्चिभिर्यथा वह्निस्तृणानि ज्वालयेद्वने

ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਛਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸਹਾਇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।

Verse 19

तथा दैत्यगणान्सर्वान्निर्दहत्येव केशवः । मम पुत्रा मृता देवि बहुशस्तव नंदनाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 20

वह्निं प्राप्य यथा सर्वे शलभा यांति संक्षयम् । तथा ते दानवाः सर्वे हरिं प्राप्य क्षयं गताः

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਤੰਗੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਹਰਿ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ।

Verse 21

एवमेतं हि वृत्तांतं दितिः शुश्राव दारुणम् । दितिरुवाच । वज्रपातोपमं भद्रे वदस्येवं कथं मम

ਇਉਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਦਿਤੀ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ—ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 22

एवमाभाष्य तां देवी मूर्च्छिता निपपात ह । हा हा कष्टमिदं जातं बहुदुःखं प्रतापकम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। “ਹਾਇ ਹਾਇ! ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਕਠਿਨ ਵਾਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਰੀਖਿਆ!”

Verse 23

रुरोद करुणं साथ पुत्रशोकसुपीडिता । तां दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठ उवाच वचनं शुभम्

ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਰੁਣ ਰੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 24

मा रोदिषि च भद्रं ते नैवं शोचंति त्वद्विधाः । सत्ववंतो महाभागे लोभमोहेन वर्जिताः

ਰੋ ਨਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗੇ। ਸਤਵ ਵਾਲੇ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

कस्य पुत्रा हि संसारे कस्य देवी सुबांधवाः । नास्तिकस्येह केनापि तत्सर्वं श्रूयतां प्रिये

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਸੁਜਣਾਂ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ? ਨਾਸਤਿਕ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ।

Verse 26

दक्षस्यापि सुता यूयं सुन्दर्यश्चैव मामकाः । भवतीनामहं भर्ता कामनापूरकः शुभे

ਤੁਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹੋ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ—ਮੇਰੀਆਂ ਹੀ ਹੋ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ ਹਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 27

योजकः पालकश्चैव रक्षकोस्मि वरानने । कस्माद्वैरं कृतं क्रूरैरसुरैरजितात्मभिः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਹੀ ਯੋਜਕ, ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਅਜਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੂਰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵੈਰ ਰਚਿਆ?

Verse 28

तव पुत्रा महाभागे सत्यधर्मविवर्जिताः । तेन दोषेण ते सर्वे तव दोषेण वै शुभे

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਸੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦੋਸ਼ੀ ਹਨ—ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੈ।

Verse 29

निहता वासुदेवेन दैवतैस्तु निपातिताः । तस्माच्छोको न कर्तव्यः सत्यमोक्षविनाशनः

ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ; ਸ਼ੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

शोको हि नाशयेत्पुण्यं क्षयात्पुण्यस्य नश्यति । तस्माच्छोकं परित्यज विघ्नरूपं वरानने

ਸ਼ੋਕ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੁੰਨ ਘਟੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਵਿਘਨ-ਰੂਪ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 31

आत्मदोषप्रभावेण दानवा मरणं गताः । देवा निमित्तभूताश्च नाशिताः स्वेन कर्मणा

ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਸਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 32

एवं ज्ञात्वा महाभागे समागच्छ सुखं प्रति । एवमुक्त्वा महायोगी तां प्रियां दुःखभागिनीम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਸੁਖ ਵੱਲ ਆ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਯੋਗੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ।

Verse 33

विषादाच्च निवृत्तोसौ विरराम महामतिः

ਅਤੇ ਵਿਸਾਦ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ-ਮਤਿ ਪੁਰਖ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।