Adhyaya 56
Kāma and Indra’s Attempt to Shatter Chastity; the ‘Abode of Satya’ and the Ethics of the Virtuous Home
PP.2.56 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਤਿਆ (ਸੱਚ) ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯ ਦਾ ਆਸਨ ਦੱਸ ਕੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਕਟ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਮ (ਮਨਮਥ), ਇੰਦਰ (ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼) ਦੇ ਨਾਲ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਉਸ ਘਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਿਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮ, ਕਰੁਣਾ, ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਕਥਾ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਨਾ ਉੱਚੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁਸ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ–ਮੇਨਕਾ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਉਦਾਹਰਣ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਮਰਾਜ/ਯਮ ਕਾਮ ਦੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ—‘ਬੁੱਧੀ’—ਪੰਛੀ-ਸ਼ਕੁਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਕਲਾ ਦਾ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
विष्णुरुवाच । तस्याः सत्यविनाशाय मन्मथः ससुराधिपः । प्रस्थितः सुकलां तर्हि सत्यो धर्ममथाब्रवीत्
ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀ ਸਤੀਤਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਮੰਮਥ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ। ਤਦ ਸਤਿਆ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
Verse 2
पश्य धर्म महाप्राज्ञ मन्मथस्य विचेष्टितम् । तवार्थमात्मनश्चैव पुण्यस्यापि महात्मनः
ਹੇ ਧਰਮ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਮੰਮਥ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵੇਖੋ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਣ੍ਯ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਭੀ ਹਨ।
Verse 3
विसृजामि महास्थानं वास्तुरूपं सुखोदयम् । सत्याख्यं च सुप्रियाख्यं सुदेवाख्यं गृहोत्तमम्
ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਘਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜੋ ਸੁਖ ਦਾ ਉਦਯ ਕਰੇ: ਉਹ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰਿਹ ‘ਸਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ‘ਸੁਪ੍ਰਿਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੀ, ਅਤੇ ‘ਸੁਦੇਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 4
तमेव नाशयेद्गत्वा काम एष प्रमत्तधीः । रिपुरूपः सुदुष्टात्मा अस्माकं हि न संशयः
ਉਸੇ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਜਾ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੈ। ਉਹ ਵੈਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ, ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 5
पतिस्तपोधनो विप्रः सुसती या पतिव्रता । सुसत्यो भूपतिर्धर्मममगेहानसंशयः
ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਤਪੋਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਆਤਮਿਕ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ; ਉਹ ਸੁਸਤੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
Verse 6
यत्राहं वृद्धिसंपुष्टस्तत्र वासो हि ते भवेत् । तत्र पुण्यं समायाति श्रद्धया सह क्रीडते
ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਪਾਲਿਆ-ਪੋਸਿਆ ਜਾ ਕੇ ਵਧਦਾ-ਫੁਲਦਾ ਹਾਂ, ਓਥੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਓਥੇ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
क्षमा शांत्या समायुक्ता आयाति मम मंदिरम् । यथा सत्यो दमश्चैव दया सौहृदमेव च
ਖ਼ਿਮਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਤ੍ਯਤਾ ਅਤੇ ਦਮ (ਆਤਮ-ਸੰਯਮ) ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਇਆ ਤੇ ਸੌਹਾਰਦ ਵੀ।
Verse 8
प्रज्ञायुक्तः स निर्लोभो यत्राहं तत्र संस्थितः । शुचिः स्वभावस्तत्रैव अमी च मम बांधवाः
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਿਰਲੋਭ ਉਹ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ਓਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸੁਚਿੱਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਾਂਧਵ ਹਨ।
Verse 9
अस्तेयमप्यहिंसा च तितिक्षा वृद्धिरेव च । मम गेहे समायाता धन्यतां शृणु धर्मराट्
ਅਸਤੇਯ (ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ), ਅਹਿੰਸਾ, ਤਿਤિક્ષਾ (ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ) ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ! ਇਸ ਧੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੁਣ।
Verse 10
गुरूणां चापि शुश्रूषा विष्णुर्लक्ष्म्या समावृतः । मद्गेहं तु समायांति देवाश्चाग्निपुरोगमाः
ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
मोक्षमार्गं प्रकाशेद्यो ज्ञानोदीप्त्या समन्वितः । एतैः सार्धं वसाम्येव सतीषु धर्मवत्सु च
ਜੋ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ।
Verse 12
साधुष्वेतेषु सर्वेषु गृहरूपेषु मे सदा । उक्तेनापि कुटुंबेन वसाम्येव त्वया सह
ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਸਾਧੂ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 13
ससत्वाः साधुरूपास्ते वेधसा मे गृहीकृताः । संचरामि महाभाग स्वच्छंदेन च लीलया
ਉਹ ਜੀਵ ਸਤਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਾਧੂ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਵੇਧਸ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੀਲਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 14
ईश्वरश्च जगत्स्वामी त्रिनेत्रो वृषवाहनः । मम गेहे स्वरूपेण वर्तते शिवया युतः
ਈਸ਼ਵਰ, ਜਗਤ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਵਾਹਨ—ਸ਼ਿਵਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
तदिदं संसृतेः सारं गृहरूपं महेश्वरम् । सदनं शंकरेत्याख्यं नाशितं मन्मथेन वै
ਇਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੰਸ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸਾਰ, ਗ੍ਰਿਹ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੀ। ‘ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਸਦਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਨਿਵਾਸ ਮਦਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 16
विश्वामित्रं महात्मानं तपंतं तप उत्तमम् । मेनकां हि समाश्रित्य कामोयं जितवान्पुरा
ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕਾਮ, ਮੇਨਕਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 17
सती पतिव्रताहल्या गौतमस्य प्रिया शुभा । सुसत्याच्चालिता तेन मन्मथेन दुरात्मना
ਗੌਤਮ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਸਤੀ ਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਹਲਿਆ—ਸੱਚੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਦਨ (ਮਨਮਥ) ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
Verse 18
मुनयः सत्यधर्मज्ञा नानास्त्रियः पतिव्रताः । मद्गृहास्ता इमाः सर्वा दीपिताः कामवह्निना
“ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕਾਮ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।”
Verse 19
दुर्धरो दुःसहो व्यापी योतिसत्येषु निष्ठुरः । मामेवं पश्यते नित्यं क्व सत्यः परितिष्ठति
ਜੋ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵੇ, ਅਸਹਿ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਰਦਈ ਹੈ—ਜੇ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਐਸਾ ਹੀ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯ ਕਿੱਥੇ ਟਿਕੇਗਾ?
Verse 20
समां ज्ञात्वा समायाति बाणपाणिर्धनुर्धरः । नाशयेन्मद्गृहं पापो वीतिहोत्रैश्च नामकैः
ਸਮਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਜਾਣ ਕੇ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿਚ ਧਰੇ, ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੇਰਾ ਘਰ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ‘ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ’ ਨਾਮ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ।
Verse 21
पापलेशाश्च ये क्रूरा अन्ये पाखंडसंश्रयाः । ते तु बुद्ध्याऽहिताः सर्वे सत्यगेहं विशंति हि
ਜੋ ਪਾਪ ਦੇ ਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ, ਨਿਰਦਈ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪਾਖੰਡ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 22
सेनाध्यक्षैरसत्यैस्तु छद्मना तेन साधितः । पातयेदर्दयेद्गेहं पापः शस्त्रैर्दुरात्मभिः
ਝੂਠੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਛਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਉਹ ਪਾਪੀ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਦੁਰਾਤਮਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾਹ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦੇਵੇਗਾ।
Verse 23
मामेवं ताडयेत्पापो महाबल मनोभवः । अस्य धाम्ना प्रदग्धोहं शून्यतां हि व्रजामि वै
“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਪੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮ) ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਮ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੜ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੂਨਤਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 24
नूतनं गृहमिच्छामि स्त्रियाख्यं पतिभूपतिम् । कृकलस्यापि पुण्यस्य प्रियेयं शिवमंगला
“ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਘਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਪਤਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਹੈ, ਸੁਭਾਗ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਕਲ ਜਿਹੇ ਨਿੱਕੇ ਜੀਵ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਵੀ (ਇਹ ਦਾਤ) ਹੋ ਜਾਵੇ।”
Verse 25
तद्गृहं सुकलाख्यं मे दग्धुं पापः समुद्यतः । अयमेष सहस्राक्षः कामेन सहितो बली
ਉਹ ਪਾਪੀ ਮੇਰਾ ‘ਸੁਕਲਾ’ ਨਾਮਕ ਘਰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਰਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ੍ਸ਼ ਬਲੀ ਇੰਦਰ, ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਗ।
Verse 26
कामस्य कारणात्कस्मात्पूर्ववृत्तं न विंदति । अहल्यायाः प्रसंगेन मेषोपस्थो व्यजायत
ਕਾਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਪਿਛਲਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ? ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਰਕੇ ਮੇਸ਼ ਦਾ ਜਨਨ-ਅੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 27
पौरुषं हि मुनेर्दृष्ट्वा सत्याश्चैव प्रधषर्णात् । नष्टः कामस्य दोषेण सुरराट्तत्र संस्थितः
ਮੁਨੀ ਦੀ ਅਡੋਲ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ-ਸੰਯਮਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਾਰਿਆ ਦੇਵਰਾਜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।
Verse 28
भुक्तवान्दारुणं शापं दुःखेन महतान्वितः । कृकलस्य प्रियामेनां सुकलां पुण्यचारिणीम्
ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਭੋਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਪੁੰਨ੍ਯਚਾਰিণੀ ਸੁਕਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ।
Verse 29
एष हंतुं सहस्राक्ष उद्यतः कामसंयुतः । यथा चेंद्रेण नायाति काम एष तथा कुरु
ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ੍ਸ਼ ਇੰਦਰ! ਇਹ ਕਾਮ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਇਹ ਕਾਮ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਪਾਵੇ।
Verse 30
धर्मराज महाप्राज्ञ भवान्मतिमतां वरः । धर्मराज उवाच । ऊनं तेजः करिष्यामि कामस्य मरणं तथा
ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ, ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਤੇਜ ਘਟਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਵੀ ਉਪਾਯ ਕਰਾਂਗਾ।”
Verse 31
एकोपायो मया दृष्टस्तमिहैव प्रपश्यतु । प्रज्ञा चैषा महाप्राज्ञा शकुनीरूपचारिणी
ਮੈਂ ਇੱਕ ਉਪਾਯ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਇਸੇ ਥਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੇ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਜ્ઞਾ—ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञਾ—ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
Verse 32
भर्तुरागमनं पुण्यं शब्देनाख्यातु खे यतः । शकुनस्य प्रभावेण भर्तुश्चागमनेन च
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਆਗਮਨ ਦੀ ਸੁਚਨਾ ਦਿੱਤੀ; ਪੰਛੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵੀ।
Verse 33
दुष्टैर्नष्टा न भूयेत स्वस्थचित्ता न संशयः । प्रज्ञा संप्रेषिता तेन गता सा सुकलागृहम्
“ਉਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਹੁਣ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਪ੍ਰਜ्ञਾ ਸੁਕਲਾ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ।”
Verse 34
प्रकुर्वती महच्छब्दं दृष्टदेवेव सा बभौ । पूजिता मानिता प्रज्ञा धूपदीपादिभिस्तदा
ਵੱਡਾ ਸ਼ਬਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਐਸੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ ਹੋਣ। ਤਦ ਪ੍ਰਜ्ञਾ ਨੂੰ ਧੂਪ, ਦੀਪ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ।
Verse 35
ब्राह्मणं सुकलापृच्छत्किमेषा च वदेन्मम । ब्राह्मण उवाच । भर्तुश्चागमनं ब्रूते तवैव सुभगे स्थिरा
ਸੁਕਲਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ?” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਸੁਭਾਗਣੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਆਵੇਗਾ; ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਰਹੁ।”
Verse 36
दिनसप्तकमध्ये स आगमिष्यति नान्यथा
ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ।
Verse 37
इत्येवमाकर्ण्यसुमंगलं वचः प्रहर्षयुक्ता सहसा बभूव । धर्मज्ञमेकं सगुणं हि कांतं शकुनात्प्रदिष्टं हि समागतं तम्
ਉਹ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਇਕੋ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਂਤ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਜਿਸ ਦਾ ਆਗਮਨ ਸ਼ਕੁਨ-ਪੰਛੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਸਚਮੁੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।