Adhyaya 49

Verse 1

ब्राह्मण्युवाच । एकदा तु महाभाग गता सा पर्वतोत्तमे । रमणीयं वनं दृष्ट्वा कदलीखंडमंडितम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮਨੋਹਰ ਜੰਗਲ ਵੇਖਿਆ।”

Verse 2

शालैस्तालैस्तमालैश्च नालिकेरैस्तथोत्कटैः । पूगीफलैर्मातुलिगैर्नारंगैश्चारुजंबुकैः

ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਤਮਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ; ਘਣੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪੇੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਬੂਟੇ ਸਨ; ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਫਲ, ਮਾਤੁਲਿੰਗ, ਨਾਰੰਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਬੂ ਫਲ ਵੀ ਸਨ।

Verse 3

चंपकैः पाटलैः पुण्यैः पुष्पितैः कुटकैर्वटैः । अशोकबकुलोपेतं नानावृक्षैरलंकृतम्

ਉਹ ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਪਾਟਲ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਝੁੰਡਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਬਕੁਲ ਸਮੇਤ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।

Verse 4

पर्वतं पुण्यवंतं तं पुष्पितैश्च नगोत्तमैः । सर्वत्र दृश्यते रम्यो नानाधातुसमाकुलः

ਉਹ ਪੁੰਨਮਈ ਪਰਬਤ, ਉੱਤਮ ਨਗਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਰਮਣੀਯ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਅਨੇਕ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 5

तडागं सर्वतोभद्रं पुण्यतोयेन पूरितम् । कमलैः पुष्पितैश्चान्यैः सुगंधैः कनकोत्पलैः

ਇੱਕ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ, ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਤਲਾਬ ਸੀ, ਜੋ ਪੁੰਨਮਈ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਉਤਪਲੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਜਿਆ ਸੀ।

Verse 6

श्वेतोत्पलैर्विभासंतं रक्तोत्पलसुपुष्पितैः । नीलोत्पलैश्च कह्लारैर्हंसैश्च जलकुक्कुटैः

ਉਹ ਤਲਾਬ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਵੇਤ ਉਤਪਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਰਕਤ ਉਤਪਲਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ; ਨੀਲ ਉਤਪਲਾਂ ਅਤੇ ਕਹਲਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਜਲ-ਕੁੱਕੁਟਾਂ ਵਰਗੇ ਜਲਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ।

Verse 7

पक्षिभिर्जलजैश्चान्यैर्नानाधातुसमाकुलः । तडागं सर्वतः शुभ्रं नानापक्षिगणैर्युतम्

ਉਹ ਤਲਾਬ ਜਲਚਰ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਚਮਕਦਾ, ਅਨੇਕ ਪੰਛੀ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 8

कोकिलानां रुतैः पुण्यैः सुस्वरैः परिशोभितः । मधुराणां तथा शब्दैः सर्वत्र मधुरायते

ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਧੁਰ ਹੀ ਮਧੁਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 9

षट्पदानां सुनादेन सर्वत्र परिशोभते । एवंविधं गिरिं रम्यं तदेव वनमुत्तमम्

ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਰਮਣੀਕ ਪਹਾੜ—ਉਹੀ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਨ ਹੈ।

Verse 10

तडागं सर्वतोभद्रं ददृशे नृपनंदिनी । वैदर्भी क्रीडमाना सा सखीभिः सहिता तदा

ਤਦ ਰਾਜਨੰਦਿਨੀ—ਵੈਦਰਭੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ—ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।

Verse 11

समालोक्य वनं पुण्यं सर्वत्र कुसुमाकुलम् । चापल्येन प्रभावेण स्त्रीभावेन च लीलया

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਚੰਚਲ ਖੇਡ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 12

पद्मावती सरस्तीरे सखीभिः सहिता तदा । जलक्रीडा समालीना हसते गायते पुनः

ਤਦ ਪਦਮਾਵਤੀ, ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸਦੀ ਅਤੇ ਗਾਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 13

रममाणा च सा तस्मिंस्तस्मिन्सरसि भामिनी । एवं विप्र तदा सा तु सुखेन परिवर्तयेत्

ਉਹ ਭਾਮਿਨੀ ਉਸ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਸੀ।

Verse 14

विष्णुरुवाच । गोभिलो नाम वै दैत्यो भृत्यो वैश्रवणस्य च । दिव्येनापि विमानेन सर्वभोगपरिप्लुतः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਭਿਲਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਤ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰਿਹਾ।

Verse 15

याति चाकाशमार्गेण गोभिलो दैत्यसत्तमः । तेन दृष्टा विशालाक्षी वैदर्भी निर्भया तदा

ਗੋਭਿਲਾ, ਦੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਕਾਸ਼ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦਰਭੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਭਯ ਦੇਖਿਆ।

Verse 16

सर्वयोषिद्वरा सा हि उग्रसेनस्य वै प्रिया । रूपेणाप्रतिमा लोके सर्वांगेषु विराजते

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸੀ; ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।

Verse 17

रतिर्वै मन्मथस्यापि किं वापीयं हरिप्रिया । किं वापि पार्वती देवी शची किं वा भविष्यति

ਕੀ ਉਹ ਮਦਨਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਤੀ ਬਣੇਗੀ? ਜਾਂ ਹਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹੋਵੇਗੀ? ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ—ਅਥਵਾ ਸ਼ਚੀ—ਬਣੇਗੀ? ਆਖ਼ਿਰ ਉਹ ਕੀ ਬਣੇਗੀ?

Verse 18

यादृशी दृश्यते चेयं नारीणां प्रवरोत्तमा । अन्यापि ईदृशी नास्ति द्वितीया क्षितिमंडले

ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਇਹ ਨਾਰੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਦੂਜੀ ਕਤਈ ਨਹੀਂ।

Verse 19

नक्षत्रेषु यथा चंद्रः संपूर्णो भाति शोभनः । गुणरूपकलाभिस्तु तथा भाति वरानना

ਜਿਵੇਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨਾਰੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

Verse 20

पुष्करेषु यथा हंसस्तथेयं चारुहासिनी । अहो रूपमहोभाव अस्यास्तु परिदृश्यते

ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿਚ ਹੰਸ ਸੋਭਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਹੈ। ਅਹੋ! ਕਿੰਨਾ ਰੂਪ, ਕਿੰਨੀ ਸ਼ੋਭਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ!

Verse 21

का कस्य शोभना बाला चारुवृत्तपयोधरा । व्यमृशद्गोभिलो दैत्यः पद्मावतीं वराननाम्

“ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਕੁਆਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ—ਸੁੰਦਰ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ, ਗੋਲਾਈਦਾਰ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ?” ਇਉਂ ਦੈਤ ਗੋਭਿਲਾ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ।

Verse 22

चिंतयित्वा क्षणं विप्र का कस्यापि भविष्यति । ज्ञानेन महता ज्ञात्वा वैदर्भीति न संशयः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ (ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ): “ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 23

दयिता उग्रसेनस्य पतिव्रतपरायणा । आत्मबलेन तिष्ठंती दुष्प्राप्या पुरुषैरपि

ਉਹ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹੈ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ; ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਖੜੀ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 24

उग्रसेनो महामूर्खः प्रेषिता येन वै वरा । पितुर्गेहमियं बाला स तु भाग्येन वर्जितः

ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਮਹਾ ਮੂਰਖ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਬਾਲਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੈ।

Verse 25

अनया विना स जीवेच्च कथं कूटमतिः सदा । किं वा नपुंसको राजा एनां यो हि परित्यजेत्

ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵੇ—ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਦਾ ਕੂੜੀ ਤੇ ਵਕਰੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਰਾਜਾ ਨਪੁੰਸਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ?

Verse 26

तां दृष्ट्वा स तु कामात्मा संजातस्तत्क्षणादपि । इयं पतिव्रता बाला दुष्प्राप्या पुरुषैरपि

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਕਾਮ-ਵਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। “ਇਹ ਬਾਲਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।”

Verse 27

कथं भोक्ष्याम्यहं गत्वा कामो मामति पीडयेत् । अभुक्त्वैनां यदा यास्ये तत्स्यान्मृत्युर्ममैव हि

ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ, ਜਦ ਕਾਮ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਤੜਪਾਂਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਭੋਗੇ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 28

अद्यैव हि न संदेहो यतः कामो महाबलः । इति चिंतापरो भूत्वा गोभिलो मनसैक्षत

ਅੱਜ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਮ ਮਹਾਂਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਗੋਭਿਲ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 29

कृत्वा मायामयं रूपमुग्रसेनस्य भूपतेः । यादृशस्तूग्रसेनश्च सांगोपांगो महानृपः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਮਾਯਾਮਯ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਆਪ ਸੀ, ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨ੍ਰਿਪ।

Verse 30

गोभिलस्तादृशो भूत्वा गत्या च स्वरभाषया । यथावस्त्रो यथावेशो वयसा च तथा पुनः

ਗੋਭਿਲ ਵਰਗਾ ਹੀ ਬਣ ਕੇ—ਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਭਾਸ਼ਾ ਤੱਕ ਮਿਲਾ ਕੇ—ਉਹ ਫਿਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਿਆ।

Verse 31

दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । सर्वाभरणशोभांगो यादृशो माथुरेश्वरः

ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਅੰਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ—ਮਾਥੁਰੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 32

भूत्वाथ तादृशो दैत्य उग्रसेनमयस्तदा । मायया परया युक्तो रूपलावण्यसंपदा

ਤਦ ਉਹ ਦੈਤ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰਮ ਮਾਯਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਦੀ ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 33

पर्वताग्रे अशोकस्यच्छायामाश्रित्य संस्थितः । शिलातलस्थो दुष्टात्मा वीणादंडेन वीरकः

ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ; ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਵੀਰਕ ਵੀਣਾ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਧਾਰੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 34

सुस्वरं गायमानस्तु गीतं विश्वप्रमोहनम् । तालमानक्रियोपेतं सप्तस्वरविभूषितम्

ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਸੀ—ਤਾਲ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਲਯ ਦੀ ਸਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 35

गीतं गायति दुष्टात्मा तस्या रूपेण मोहितः । पर्वताग्रे स्थितो विप्र हर्षेण महतान्वितः

ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਛਬੀ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 36

सखीमध्यगता सा तु पद्मावती वरानना । शुश्रुवे सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम्

ਤਦ ਪਦਮਾਵਤੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਲੱਗੀ—ਜੋ ਤਾਲ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਲਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 37

कोऽयं गायति धर्मात्मा महत्सौख्यप्रदायकम् । गीतं हि सत्क्रियोपेतं सर्वभावसमन्वितम्

ਇਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੀਤ ਸਤਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ।

Verse 38

सखीभिः सहिता गत्वा औत्सुक्येन नृपात्मजा । अशोकच्छायामाश्रित्य विमले सुशिलातले

ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਪ-ਕੁਮਾਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ; ਅਸ਼ੋਕ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਛਾਂਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਨਿਰਮਲ, ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿਲਾ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 39

ददर्श भूपवेषेण गोभिलं दानवाधमम् । पुष्पमालांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम्

ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਭਿਲ—ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ।

Verse 40

सर्वाभरणशोभांगं पद्मावती पतिव्रता । मथुरेशः समायातः कदा धर्मपरायणः

ਸਭ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਦਮਾਵਤੀ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ: “ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਦੋਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ?”

Verse 41

मम नाथो महात्मा वै राज्यं त्यक्त्वा प्रदूरतः । यावद्धि चिंतयेत्सा च तावत्पापेन तेन सा

“ਮੇਰਾ ਨਾਥ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਪੀੜਤ ਰਹੇਗੀ।”

Verse 42

समाहूता तुरीभूय एहि त्वं हि प्रिये मम । चकिताशंकितासाचकथंभर्त्तासमागतः

ਬੁਲਾਵਾ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯੇ।” ਪਰ ਉਹ ਚੌਂਕ ਕੇ ਡਰਦੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, “ਮੇਰਾ ਭਰਤਾ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?”

Verse 43

लज्जिता दुःखिता जाता अधःकृत्वा ततो मुखम् । अहं पापा दुराचारा निःशंका परिवर्तिता

ਲੱਜਿਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਪਾਪਣ ਹਾਂ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਾਂ; ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈ ਹਾਂ।”

Verse 44

कोपमेवं महाभागः करिष्यति न संशयः । यावद्धि चिंतयेत्सा च तावत्तेनापि पापिना

ਉਹ ਪਾਪੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਉਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਉਹ ਪਾਪੀ ਵੀ ਉਸੀ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਰਹੇਗਾ।

Verse 45

समाहूता तुरीभूय एह्येहि त्वं मम प्रिये । त्वया विना कृतो देवि प्राणान्धर्तुं वरानने

ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆ—ਆ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 46

न हि शक्नोम्यहं कांते जीवितं प्रियमेव च । तव स्नेहेन लुब्धोस्मि त्वां त्यक्त्वा नोत्सहे भृशम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਸਚਮੁੱਚ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਸਨੇਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

Verse 47

ब्राह्मण्युवाच । एवमुक्ता गतापश्यत्सुमुखं लज्जयान्विता । समालिंग्य ततो दैत्यः सतीं पद्मावतीं तदा

ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਚਲੀ ਗਈ। ਤਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੈਤ ਨੇ ਸਤੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰ ਲਿਆ।

Verse 48

एकांतं तु समानीता सुभुक्ता इच्छया ततः । दैत्येन गोभिलेनापि सत्यकेतोः सुता तदा

ਤਦ ਸਤ੍ਯਕੇਤੂ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਦੈਤ ਗੋਭਿਲ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸ ਦੀ ਅਬਰੂ ਲੁੱਟੀ।

Verse 49

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । एकोनपंचाशत्तमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ‘ਸੁਕਲਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ’ ਨਾਮਕ ਉਨੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

सा सक्रोधा वचः प्राह गोभिलं दानवाधमम् । कस्त्वं पापसमाचारो निर्घृणो दानवाकृतिः

ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਮ ਗੋਭਿਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ—ਪਾਪੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਦਈ, ਦਾਨਵ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ?”

Verse 51

शप्तुकामा समुद्युक्ता दुःखेनाकुलितेक्षणा । वेपमाना तदा राजन्दुःखभारेण पीडिता

ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ; ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਪੀੜਤ ਸੀ।

Verse 52

मम कांतच्छलेनैव त्वयागत्य दुरात्मवन् । नाशितं धर्ममेवाग्र्यं पातिव्रत्यमनुत्तमम्

ਹੇ ਦੁਰਾਤਮਾ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਛਲ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ; ਇਸੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਮਰਯਾਦਾ—ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਵਰਤ—ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 53

सुस्वरं रुदितं कृत्वा मम जन्म त्वया हृतम् । पश्य मे बलमत्रैव शापं दास्ये सुदारुणम्

ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਰੁਲਵਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਜਨਮ-ਅਧਿਕਾਰ ਹੀ ਛੀਨ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਬਲ ਵੇਖ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗੀ।

Verse 54

एवं संभाषमाणा तं शप्तुकामा तु गोभिलम्

ਇਉਂ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਉਹ ਗੋਭਿਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।