Adhyaya 48

Verse 1

ब्राह्मण्युवाच । माथुरे विषये रम्ये मथुरायां नृपोत्तमः । उग्रसेनेति विख्यातो यादवः परवीरहा

ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਪ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ।

Verse 2

सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञो वेदज्ञः श्रुतवान्बली । दाता भोक्ता गुणग्राही सद्गुणान्वेत्ति भूपतिः

ਉਹ ਭੂਪਤਿ ਸਭ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ; ਦਾਨੀ, ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪਰਖੀ ਸੀ।

Verse 3

राज्यं चकार मेधावी प्रजा धर्मेण पालयेत् । एवं स च महातेजा उग्रसेनः प्रतापवान्

ਉਸ ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ।

Verse 4

वैदर्भे विषये पुण्ये सत्यकेतुः प्रतापवान् । तस्य कन्या महाभागा पद्माक्षी कमलानना

ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਪੁੰਨਯ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨ੍ਰਿਪ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਭਾਗਾ ਧੀ ਸੀ—ਪਦਮਾਕਸ਼ੀ, ਕਮਲ-ਮੁਖੀ।

Verse 5

नाम्ना पद्मावती नाम सत्यधर्मपरायणा । सा तु स्त्रीणां गुणैर्युक्ता द्वितीयेव समुद्रजा

ਉਹ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ। ਨਾਰੀ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਉਹ ਸਮੁਦ੍ਰਜਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮੂਰਤੀ ਵਰਗੀ ਸੀ।

Verse 6

वैदर्भी शुशुभे राजन्स्वगुणैः सत्यकारणैः । माथुर उग्रसेनस्तु उपयेमे सुलोचनाम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਤ੍ਯ-ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੀ; ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਸੁਲੋਚਨਾ, ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।

Verse 7

तया सह महाभाग सुखं रेमे प्रतापवान् । अतिप्रीतो गुणैस्तस्यास्तया सह सुखीभवेत्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵੀਰ ਉਸ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 8

तस्याः स्नेहेन प्रीत्या च संमुग्धो माथुरेश्वरः । पद्मावती महाभागा तस्य प्राणप्रियाभवत्

ਉਸ ਦੇ ਸਨੇਹ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਨਾਥ ਦਾ ਚਿੱਤ ਬੰਧ ਗਿਆ; ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਦਮਾਵਤੀ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਣ ਗਈ।

Verse 9

तया विना न बुभुजे तया सह प्रक्रीडयेत् । तया विना न सेवेत परमं सुखमेव सः

ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਸਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ—ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਰਮ ਸੁਖ ਸੀ।

Verse 10

एवं प्रीतिकरौ जातौ परस्परमनुत्तमौ । स्नेहवंतौ द्विजश्रेष्ठ सुखसंप्रीतिदायकौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ, ਅਨੁੱਤਮ ਬਣ ਗਏ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸਨੇਹਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਖ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 11

सत्यकेतुश्च राजेंद्रः सस्मार स पद्मावतीम् । स्वसुतां तां महाभागो माता तस्याः सुदुःखिता

ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਯਕੇਤੂ ਨੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਵੀ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।

Verse 12

स दूतान्प्रेषयामास वैदर्भो मथुरां प्रति । उग्रसेनं नृवीरेंद्रं सादरेण द्विजोत्तम

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਦੂਤ ਮਥੁਰਾ ਵੱਲ ਭੇਜੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਨ੍ਰਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 13

उग्रसेनं महाराजं स दूतो वाक्यमब्रवीत् । विदर्भाधिपतिर्वीरो भक्त्या स्नेहेन नंदयन्

ਉਸ ਦੂਤ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਵਿਦਰਭ ਦਾ ਵੀਰ ਅਧਿਪਤੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ…”

Verse 14

आत्मनः कुशलं ब्रूते भवतां परिपृच्छति । सत्यकेतुर्महाराज त्वामेवं परिपृष्टवान्

ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਸ਼ਲ-ਖੇਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਤ੍ਯਕੇਤੂ ਨੇ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।

Verse 15

दर्शनाय प्रेषयस्व सुतां पद्मावतीं मम । यदि त्वं मन्यसे नाथ प्रीतिस्नेहं हितस्य च

ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦੇ। ਹੇ ਨਾਥ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਹਿਤ-ਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।

Verse 16

प्रेषयस्व महाभागां प्रियां प्रीतिकरां तव । औत्कण्ठ्येन महाराज स सोत्कंठेन वर्तते

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇ। ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤੜਪ ਨਾਲ ਉਹ ਉਤਕੰਠਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 17

समाकर्ण्य ततो वाक्यमुग्रसेनो नृपोत्तमः । प्रीत्या स्नेहेन तस्यापि सत्यकेतोर्महात्मनः

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਰਾਜਾ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਸਨੇਹ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਉਠਿਆ।

Verse 18

दाक्षिण्येन च विप्रेंद्र प्रेषयामास भूपतिः । पद्मावतीं प्रियां भार्यामुग्रसेनः प्रतापवान्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੱਖਿਣਤਾ ਨਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਭੂਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

प्रेषितानेन राजेंद्र गता पद्मावती स्वकम् । पूर्वं गृहं सती सा तु महाहर्षेण संकुला

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਦੇ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਤੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ—ਵੱਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸੀ।

Verse 20

पितृपूर्वं कुटुंबं तु ददृशे चारुमंगला । पितुः पादौ ननामाथ शिरसा सत्यतत्परा

ਫਿਰ ਚਾਰੁਮੰਗਲਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਗੇ ਬੈਠੇ ਕੁਟੁੰਬ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਉਹ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 21

आगतायां महाराजा पद्मावत्यां द्विजोत्तम । हर्षेण महताविष्टो विदर्भाधिपतिर्नृपः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ! ਜਦੋਂ ਪਦਮਾਵਤੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 22

वर्द्धिता दानमानैश्च वस्त्रालंकारभूषणैः । पद्मावती सुखेनापि पितुर्गेहे प्रवर्तते

ਦਾਨ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਲੰਕਾਰ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਦਮਾਵਤੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 23

सखीभिः सहिता सा तु निःशंका परिवर्तते । रमते सा तदा तत्र यथापूर्वं तथैव च

ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਉਹ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਰਹੀ।

Verse 24

गृहे वने तडागेषु प्रासादे च तथैव सा । पुनर्बालेव भूता सा निर्लज्जा संप्रवर्तते

ਘਰ ਵਿੱਚ, ਵਨ ਵਿੱਚ, ਤਲਾਬਾਂ ਕੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ; ਮੁੜ ਬਾਲਿਕਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ, ਨਿਰਲੱਜ ਹੋ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 25

निःशंका वर्तते विप्र सखीभिः सह सर्वदा । पतिव्रता महाभागा हर्षेण महतान्विता

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਉਹ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ੰਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ।

Verse 26

सुखं तु पितृगेहस्य दुर्लभं श्वशुरे गृहे । एवं ज्ञात्वा तदा रेमे कदा ईदृग्भविष्यति

ਮਾਇਕੇ ਘਰ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਸਹੁਰੇ ਦੇ ਘਰ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਤਦ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਬੈਠੀ ਤੇ ਸੋਚਿਆ—“ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਫਿਰ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ?”

Verse 27

अनेन मोहभावेन क्रीडालुब्धा वरानना । सखीभिः सहिता नित्यं वनेषूपवने तदा

ਇਸ ਮੋਹ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲੀ, ਖੇਡ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨਾਰੀ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ।

Verse 48

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेऽष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ‘ਸੁਕਲਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ’ ਨਾਮਕ ਅਠਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।