Adhyaya 47

Verse 1

सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । सुकलोवाच । सुदेवा चारुसर्वांगी तामुवाचाथ सूकरीम् । पशुयोनिं गता त्वं हि कथं वदसि संस्कृतम्

ਸੁਕਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਦੇਵਾ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਸੰਗਠਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਫਿਰ ਉਸ ਸੂਕਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ—‘ਤੂੰ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਗਈ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਬੋਲੀ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ?’

Verse 2

एवंविधं महाज्ञानं कस्माद्भूतं वदस्व मे । कथं जानासि वै भर्तुश्चरित्रमात्मनः शुभे

‘ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ?’

Verse 3

शूकर्युवाच । पशोर्भावेन मोहेन मुष्टाहं वरवर्णिनि । निहता खड्गबाणैश्च पतिता रणमूर्धनि

ਸੂਕਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਗੋਰੀ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਪਸ਼ੂ-ਭਾਵ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਭਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਝਪਟ ਪਈ। ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।’

Verse 4

मूर्च्छयाभिपरिक्लिन्ना ज्ञानहीना वरानने । त्वयाभिषिक्ता येनाहं पुण्यहस्तेन सुंदरि

‘ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਰਹਿਤ ਮੈਂ ਪਈ ਸੀ; ਪਰ ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਤੇਰੇ ਪੁੰਨਮਈ ਹੱਥ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛਿੜਕ ਕੇ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।’

Verse 5

पुण्योदकेन शीतेन तव हस्तगतेन वै । अभिषिक्ते हि मे काये मोहो नष्टो विहाय माम्

‘ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਰਿਆ ਠੰਢਾ ਪੁੰਨ-ਜਲ ਜਦ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮੋਹ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।’

Verse 6

यथा विनाशं तेजोभिरंधकारः प्रयाति सः । तथा तवाभिषेकेण मम पापं गतं शुभे

ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੇਰੇ ਅਭਿਸੇਕ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 7

प्रसादात्तव चार्वंगि लब्धं ज्ञानं पुरातनम् । पुण्यां गतिं प्रयास्यामि इति ज्ञातं मया शुभे

ਹੇ ਚਾਰੁਅੰਗੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁੰਨਮਈ ਗਤੀ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਗਾ।

Verse 8

श्रूयतामभिधास्यामि पूर्वं वृत्तांतमात्मनः । यत्कृतं तु मया भद्रे पापया दुष्कृतं बहु

ਸੁਣੋ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਾਂਗਾ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਰਕਰਮ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 9

कलिंगाख्ये महादेशे श्रीपुरंनाम पत्तनम् । सर्वसिद्धिसमाकीर्णं चतुर्वर्णनिषेवितम्

ਕਲਿੰਗ ਨਾਮਕ ਮਹਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ—ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ।

Verse 10

वसति स्म द्विजः कोपि वसुदत्त इति श्रुतः । ब्रह्माचारपरोनित्यं सत्यधर्मपरायणः

ਉੱਥੇ ਵਸੁਦੱਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਵਿਜ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 11

वेदवेत्ता ज्ञानवेत्ता शुचिमान्गुणवान्धनी । धनधान्यसमाकीर्णः पुत्रपौत्रैरलंकृतः

ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵੇਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਧਨੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਧਨਵਾਨ; ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 12

तस्याहं तनया भद्रे सोदरैः स्वजनबांधवैः । अलंकारैस्तु शृंगारैर्भूषितास्मि वरानने

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਜਣ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹੀ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 13

सुदेवानाम मे तातश्चकार स महामतिः । तस्याहं दयिता नित्यं पितुश्चापि महामते

ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਤਿ ਵਾਲੇ—ਨੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਸੁਦੇਵਾ’ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਰਹੀ।

Verse 14

रूपेणाप्रतिमा जाता संसारे नास्ति तादृशी । रूपयौवनगर्वेण मत्ताहं चारुहासिनी

ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਤੁਲ ਬਣੀ ਹਾਂ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਮੋਹਕ ਹਾਸ ਨਾਲ ਮੁਸਕਾਂਦੀ ਹਾਂ।

Verse 15

अहं कन्या सुरूपा वै सर्वालंकारशोभिता । मां च दृष्ट्वा ततो लोकाः सर्वे स्वजनवर्गकाः

ਮੈਂ ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ—ਆਪਣੇ ਸਜਣ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਮੇਰੀ ਓਰ ਹੀ ਖਿੱਚੇ ਗਏ।

Verse 16

मामेवं याचमानास्ते विवाहार्थे वरानने । याचिताहं द्विजैः सर्वैर्न ददाति पिता मम

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਹ ਪੁਰਖ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 17

स्नेहाच्चैव महाभागे मुमोह स महामतिः । न दत्ताहं तदा तेन पित्रा चैव महात्मना

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਸਨੇਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਹਾਮਤਿ ਪੁਰਖ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

Verse 18

संप्राप्तं यौवनं बाले मयि भावसमन्वितम् । रूपं मे तादृशं दृष्ट्वा मम माता सुदुःखिता

ਹੇ ਬਾਲੇ! ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਯੌਵਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਮੇਰਾ ਐਸਾ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 19

पितरं मे उवाचाथ कस्मात्कन्या न दीयते । त्वं कस्मै सुद्विजायैव ब्राह्मणाय महात्मने

ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਕਿਉਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਵਿਵਾਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ? ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸ ਸੁਦ੍ਵਿਜ—ਕਿਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?’

Verse 20

देहि कन्यां महाभाग संप्राप्ता यौवनं त्वियम् । वसुदत्तो द्विजश्रेष्ठः प्रत्युवाच द्विजोत्तमः

‘ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇਹ; ਇਹ ਹੁਣ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।’ ਇਉਂ ਵਸੁਦੱਤ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 21

मातरं मे महाभागे श्रूयतां वचनं मम । महामोहेनमुग्धोऽस्मि सुताया वरवर्णिनि

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਲਈ ਮਹਾ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 22

यो मे गृहस्थो विप्रो वै भविष्यति शुभे शृणु । तस्मै कन्यां प्रदास्यामि जामात्रे तु न संशयः

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਸੁਣੋ: ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣੇਗਾ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਜਾਮਾਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 23

मम प्राणप्रिया चैषा सुदेवा नात्र संशयः । एवमूचे मदर्थे स वसुदत्तः पिता मम

“ਇਹ ਸੁਦੇਵਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਸੁਦੱਤ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ।

Verse 24

कौशिकस्य कुले जातः सर्वविद्याविशारदः । ब्राह्मणानां गुणैर्युक्तः शीलवान्गुणवाञ्छुचिः

ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ।

Verse 25

वेदाध्ययनसंपन्नं पठमानं हि सुस्वरम् । भिक्षार्थं द्वारमायांतं पितृमातृविवर्जितम्

ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਯੁਵਕ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਭਿਖਿਆ ਲਈ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆਇਆ; ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 26

तं दृष्ट्वासमनुप्राप्तं रूपं वीक्ष्य महामतिः । तं प्रोवाच पिता एवं को भवान्वै भविष्यति

ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਮਤੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰ! ਤੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਬਣੇਂਗਾ?”

Verse 27

किं ते नाम कुलं गोत्रमाचारं वद सांप्रतम् । समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं वसुदत्तमुवाच सः

“ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਕੁਲ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਆਚਾਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ—ਹੁਣੇ ਦੱਸ।” ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਸੁਦੱਤ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 28

कौशिकस्यान्वये जातो वेदवेदांगपारगः । शिवशर्मेति मे नाम पितृमातृविवर्जितः

ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਾਂ।

Verse 29

संति मे भ्रातरश्चान्ये चत्वारो वेदपारगाः । एवं कुलं समाख्यातमाचारः कुलसंभवः

ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਭਰਾ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੁਲ ਦੱਸਿਆ; ਆਚਾਰ ਤਾਂ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 30

एवं सर्वं समाख्यातं पितरं शिवशर्मणा । शुभे लग्ने तिथौ प्राप्ते नक्षत्रे भगदैवते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ—ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਤੇ ਤਿਥੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਅਤੇ ਭਗ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ।

Verse 31

पित्रा दत्तास्मि सुभगे तस्मै विप्राय वै तदा । पितृगेहे वसाम्येका तेन सार्धं महात्मना

ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ।

Verse 32

नैव शुश्रूषितो भर्ता मया स पापया तदा । पितृमातृसुद्रव्येण गर्वेणापि प्रमोहिता

ਤਦ ਮੈਂ—ਪਾਪਣ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਨ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 33

अंगसंवाहनं तस्य न कृतं हि मया कदा । रतिभावेन स्नेहेन वचनेन मया शुभे

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ—ਨਾ ਰਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ, ਨਾ ਸਨੇਹ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ।

Verse 34

क्रूरबुद्ध्या हि दृष्टोसौ सर्वदा पापया मया । पुंश्चलीनां प्रसंगेन तद्भावं हि गता शुभे

ਕਠੋਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ—ਪਾਪਣ—ਸਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਚੰਚਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 35

मातापित्रोश्च भर्तुश्च भ्रातॄणां हितमेव च । न करोम्यहमेवापि यत्रयत्र व्रजाम्यहम्

ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

Verse 36

एवं मे दुष्कृतं दृष्ट्वा शिवशर्मा पतिर्मम । स्नेहाच्छ्वशुरवर्गस्य मम भर्त्ता महामतिः

ਮੇਰੇ ਕੀਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ—ਮਹਾਨ ਮਤਿ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ—ਸਸੁਰਾਲ ਦੇ ਕੁਟੁੰਬ ਉੱਤੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ (ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਿਆ)।

Verse 37

न किंचिद्वक्ति मां सोपि क्षमते दुष्कृतं मम । वार्यमाणा कुटुंबेन अहमेवं सुपापिनी

ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਟੁੰਬ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੀ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਐਸੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਅਤਿ ਪਾਪਣੀ।

Verse 38

तस्य शीलं विदित्वा ते साधुत्वं शिवशर्मणः । पितामाता च मे सर्वे मम पापेन दुःखिताः

ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਉ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਸਾਧੁਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਘਰਾਣਾ—ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ—ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 39

भर्त्ता मे दुष्कृतं दृष्ट्वा स्वगृहान्निर्गतो बहिः । तं देशं ग्राममेनं च परित्यज्य गतस्ततः

ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਓਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 40

गते भर्तरि मे तातः संजातश्चिंतयान्वितः । मम दुःखेन दुःखात्मा यथा रोगेण पीडितः

ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ।

Verse 41

मम माता उवाचैनं भर्तारं दुःखपीडितम् । कस्माच्चिंतयसे कांत वद दुःखं ममाग्रतः

ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਸ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਕਾਂਤ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿ।”

Verse 42

वसुदत्त उवाचैनां मातरं मम नंदने । सुतां त्यक्त्वा गतो विप्रो जामाता शृणु वल्लभे

ਵਸੁਦੱਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੇਰੇ ਨੰਦਨ-ਉਦਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਮੇਰਾ ਜਵਾਈ—ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਸੁਣੋ।”

Verse 43

इयं पापसमाचारा निर्घृणा पापचारिणी । अनया हि परित्यक्तः शिवशर्मा महामतिः

ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ, ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਅਧਰਮ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਰਕੇ ਮਹਾਮਤੀ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 44

समस्तस्य कुटुंबस्य दाक्षिण्येन महामतिः । ममायं स द्विजः कांते सुदेवां नैव भाषते

ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਦਇਆ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਹਾਮਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਕਾਂਤੇ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਦਵਿਜ ਸुदੇਵਾ ਨਾਲ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।

Verse 45

वसते सौम्यभावेन नैव निंदति कुत्सति । सुदेवां पापसंचारां स वै पंडितबुद्धिमान्

ਉਹ ਸੁਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਤਿਰਸਕਾਰ। ਸुदੇਵਾ ਨੂੰ—ਪਾਪ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ—ਉਹ ਪੰਡਿਤ, ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

भविष्यति त्वियं दुष्टा सुदेवा कुलनाशिनी । अहमेनां परित्यज्य व्रजामि गृहवासिनि

ਇਹ ਸੁਦੇਵਾ ਅਗੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗ੍ਰਿਹਵਾਸਿਨੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 47

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ਸੁਕਲਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਤਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

तावद्विलाडयेत्पुत्रं यावत्स्यात्पंचवार्षिकः । शिक्षाबुद्ध्या सदा कांत पुनर्मोहेन पोषयेत्

ਜਦ ਤੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਕੂਦ ਕਰਕੇ ਲਾਡ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ, ਮੋਹ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ।

Verse 49

स्नानाच्छादनकैर्भक्ष्यैर्भोज्यैः पेयैर्न संशयः । गुणेषु योजयेत्कांत सद्विद्यासु च तं सुतम्

ਸਨਾਨ, ਵਸਤ੍ਰ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੇਯ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਕੇ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਦਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 50

गुणशिक्षार्थंनिर्मोहः पिता भवति सर्वदा । पालने पोषणे कांत संमोहः परिजायते

ਗੁਣ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਨਿਰਮੋਹ ਰਹੇ। ਪਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 51

सगुणं न वदेत्पुत्रं कुत्सयेच्च दिनेदिने । काठिन्यं च वदेन्नित्यं वचनैः परिपीडयेत्

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੇ; ਹਰ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟੇ, ਸਦਾ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜੇ।

Verse 52

यथाहि साधयेन्नित्यं सुविद्यां ज्ञानतत्परः । अभिमानेच्छलेनापि पापं त्यक्त्वा प्रदूरतः

ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸੱਚੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਸਾਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 53

नैपुण्यं जायते नित्यं विद्यासु च गुणेषु च । माता च ताडयेत्कन्यां स्नुषां श्वश्रूर्विताडयेत्

ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਤ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਂ ਧੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਸੱਸ ਵੀ ਨੂਹ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰੇ।

Verse 54

गुरुश्च ताडयेच्छिष्यं ततः सिध्यंति नान्यथा । भार्यां च ताडयेत्कांत अमात्यं नृपतिस्तथा

ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਡਨਾ ਕਰੇ—ਤਦ ਹੀ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਅਮਾਤ੍ਯ ਨੂੰ ਤਾਡਨਾ ਕਰੇ।

Verse 55

हयं च ताडयेद्धीरो गजं मात्रो दिनेदिने । शिक्षाबुद्ध्या प्रसिध्यंति ताडनात्पालनाद्विभो

ਹੇ ਵਿਭੋ, ਧੀਰ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਨੋਦਿਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰੇ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਤਾਡਨਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਸੁਸ਼ਿਕਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 56

त्वयेयं नाशिता नाथ सर्वदैव न संशयः । सार्धं सुब्राह्मणेनापि भवता शिवशर्मणा

ਹੇ ਨਾਥ! ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ! ਤੂੰ ਉਸ ਸੁਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਕਰਿਆ।

Verse 57

निरंकुशा कृता गेहे तेन नष्टा महामते । तावद्धि धारयेत्कन्यां गृहे कांतवचः शृणु

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਲਗਾਮ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਹੇਠ ਰੱਖੋ—ਇਹ ਸੁਝਬੂਝ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।

Verse 58

अष्टवर्षान्विता यावत्प्रबलां नैव धारयेत् । पितुर्गेहस्थिता पुत्री यत्पापं हि प्रकुर्वती

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਬੰਧਨ ਨਾ ਲਗਾਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੀ ਧੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਵਸ਼ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।

Verse 59

उभाभ्यामपि तत्पापं पितृभ्यामपि विंदति । तस्मान्न धार्यते कन्या समर्था निजमंदिरे

ਉਹ ਪਾਪ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਆਰੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ (ਅਵਿਵਾਹਿਤ) ਰੱਖਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 60

यस्य दत्ता भवेत्सा च तस्य गेहे प्रपोषयेत् । तत्रस्था साधयेत्कांतं सगुणं भक्तिपूर्वकम्

ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣਾ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੇ ਵੱਸ ਕੇ ਉਹ ਭਕਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਗੁਣ, ਪ੍ਰਗਟ ਸਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 61

कुलस्य जायते कीर्तिः पिता सुखेन जीवति । तत्रस्था कुरुते पापं तत्पापं भुंजते पतिः

ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਲ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਭੋਗ ਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

तत्रस्था वर्द्धते नित्यं पुत्रैः पौत्रैः सदैव सा । पिता कीर्तिमवाप्नोति सुतायाः सुगुणैः प्रिय

ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਹੀ ਵਧਦੀ-ਫੁਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਧੀ ਦੇ ਸੁਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਕੀਰਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

तस्मान्न धारयेत्कांत गेहे पुत्रीं सभर्तृकाम् । इत्यर्थे श्रूयते कांत इतिहासो भविष्यति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕਾਂਤ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਧੀ ਨੂੰ ਨਾ ਰੱਖੇ ਜੋ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕਾਂਤ, ਇਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅੱਗੇ ਕਥਾ ਆਵੇਗੀ।

Verse 64

अष्टविंशतिके प्राप्ते युगे द्वापरके महान् । उग्रसेनस्य वीरस्य यदुज्येष्ठस्य यत्प्रभो

ਜਦੋਂ ਅਠਾਈਵਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਯਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਵੀਰ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 65

चरित्रं ते प्रवक्ष्यमि शृणुष्वैकमना द्विज

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।