Adhyaya 40
Fruits of Occasional (Festival-Specific) Charity — The Vena Episode
ਅਧਿਆਇ 40 ਵਿੱਚ ਦਿਨਚਰਿਆ ਵਾਲੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ-ਦਾਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ—ਮਹਾਂ ਪਰਵਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਰਾਂ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਾਨ। ਵਿਸ਼ਣੁ (ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਾਣੀ) ਰਾਜਾ ਵੇਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਫਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਘੋੜਾ, ਭੂਮੀ, ਗਾਂਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪਾਤ੍ਰ (ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਸ਼ਰੱਧਾ, ਗੁਪਤਤਾ ਨਾਲ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮਾਂ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਘੜਾ, ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵਿਧੀਬੱਧ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਰਾਜਯ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਕਾਰਨ ਵਾਰਸ ਦਾਨ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਮ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
वेन उवाच । नित्यदानफलं देव त्वत्तः पूर्वं मया श्रुतम् । नैमित्तिकस्य दानस्य दत्तस्यापि हि यत्फलम्
ਵੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਨਿੱਤ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
Verse 2
तत्फलं मे समाचक्ष्व त्वत्प्रसादात्प्रयत्नतः । महातृप्तिं न गच्छामि श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते
ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵਧਦੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 3
विष्णुरुवाच । नैमित्तिकं प्रवक्ष्यामि दानमेव नृपोत्तम । महापर्वणि संप्राप्ते येन दानानि श्रद्धया
ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਮੈਂ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਦਾਨ ਬਾਰੇ ਕਹਾਂਗਾ—ਉਹ ਦਾਨ ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
सत्पात्रेभ्यः प्रदत्तानि तस्य पुण्यफलं शृणु । गजं रथं प्रदत्ते यो ह्यश्वं चापि नृपोत्तम
ਸਤਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਜੋ ਹਾਥੀ, ਰਥ ਅਤੇ ਘੋੜਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ…
Verse 5
स च भृत्यैस्तु संयुक्तः पुण्यदेशे नृपोत्तमः । जायते हि महाराज मत्प्रसादान्न संशयः
ਉਹ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁੰਨ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ—ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 6
राजा भवति धर्मात्मा ज्ञानवान्बलवान्सुधीः । अजेयः सर्वभूतानां महातेजाः प्रजायते
ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਧੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇਯ, ਮਹਾਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
महापर्वणि संप्राप्ते भूमिदानं ददाति यः । गोदानं वा महाराज सर्वभोगपतिर्भवेत्
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਾਪਰਵ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜੋ ਭੂਮਿਦਾਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਗੋਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਅਪਾਰ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
ब्राह्मणाय सुपुण्याय दानं दद्यात्प्रयत्नतः । महादानानि यो दद्यात्तीर्थे पर्वणि पात्रवित्
ਅਤਿ ਪੁੰਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਰਵ-ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
तेषां चिह्नं प्रवक्ष्यामि भूपतित्वं प्रजायते । तीर्थे पर्वणि संप्राप्ते गुप्तदानं ददाति यः
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਪਦ ਉਪਜਦਾ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਪਤ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
निधीनामाशुसंप्राप्तिरक्षरा परिजायते । महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थेषु ब्राह्मणाय च
ਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਚੂਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਮਹਾਪਰਵ ਆਵੇ—ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ।
Verse 11
सुचैलं च महादानं कांचनेन समन्वितम् । पुण्यं फलं प्रवक्ष्यामि तस्य दानस्य भूपते
ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।
Verse 12
जायंते बहवः पुत्राः सुगुणा वेदपारगाः । आयुष्मंतः प्रजावंतो यशः पुण्यसमन्विताः
ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਸੁਗੁਣੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ—ਦੀਰਘਾਯੂ, ਸੰਤਾਨ-ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਯਸ਼ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 13
विपुलाश्चैव जायंते स्फीता लक्ष्मीर्महामते । सौख्यं च लभते पुण्यं धर्मवान्परिजायते
ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਪੁਲ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਫਲਦੀ-ਫੂਲਦੀ ਹੈ। ਸੁਖ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਪੁਰਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
महापर्वणि संप्राप्ते तीर्थे गत्वा प्रयत्नतः । कपिलां कांचनीं दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
ਜਦ ਮਹਾ-ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਦਾ ਦਿਨ ਆਵੇ, ਤਦ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਕਪਿਲਾ (ਭੂਰੀ) ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 15
तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि दानस्य च महामते । कपिलादो महाराज सर्वसौख्यान्प्रभुंजति
ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 16
यावद्ब्रह्मा प्रजीवेत्स तावत्तिष्ठति तत्र सः । महापर्वणि संप्राप्ते अलंकृत्य च गां तदा
ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦ ਮਹਾ-ਪਰਵ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
कांचनेनापि संयुक्तां वस्त्रालंकारभूषणैः । तस्य दानस्य राजेंद्र फलभोगं वदाम्यहम्
ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁਕਤ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ—ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ—ਉਸ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 18
विपुला जायते लक्ष्मीर्दानभोगसमाकुला । सर्वविद्यापतिर्भूत्वा विष्णुभक्तो भवेत्किल
ਵੱਡੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਭੋਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 19
विष्णुलोके वसेन्मर्त्यो यावत्तिष्ठति मेदिनी । तीर्थं गत्वा तु यो दद्याद्ब्राह्मणाय विभूषणम्
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 20
भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानिन्द्रेण क्रीडते सह । महापर्वणि संप्राप्ते वस्त्रं च द्विजपुंगवे
ਵਿਪੁਲ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾ-ਪर्व ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 21
दत्त्वान्नं भूमिसंयुक्तं पात्रे श्रद्धासमन्वितः । मोदते स तु वैकुंठे विष्णुतुल्यपराक्रमः
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭੂਮੀ-ਸਹਿਤ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 22
सवस्त्रं कांचनं दत्त्वा द्विजाय परिशांतये । स्वेच्छया अग्निसदृशो वैकुंठे स वसेत्सुखी
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 23
सुवर्णस्य सुकुंभं च घृतेन परिपूरयेत् । पिधानं रौप्यं कर्तव्यं वस्त्रहारैरलंकृतम्
ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਘੜਾ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਢੱਕਣ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ।
Verse 24
पुष्पमालान्वितं कुर्याद्ब्रह्मसूत्रेण शोभितम् । प्रतिष्ठितं वेदमंत्रैस्तं संपूज्य महामते
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਏ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਸੂਤਰ (ਜਨੇਊ) ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰੇ। ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 25
उपचारैः पवित्रैश्च षोडशैः परिपूजयेत् । स्वलंकृत्य ततो दद्याद्ब्राह्मणाय महात्मने
ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾ-ਸਵਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 26
षोडशैव ततो गावः सवस्त्राः कांस्यदोहनाः । कुंभयुक्ताश्च चत्वारो दक्षिणां च सकांचनाम्
ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ (ਦਾਨ ਕਰੇ), ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਕੱਪੜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਦੁੱਧ-ਦੋਹਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਹੋਣ। ਅਤੇ ਚਾਰ ਕੁੰਭ (ਜਲ-ਘੜੇ) ਵੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਪੁਜਾਰੀ-ਦਾਨ) ਦੇਵੇ।
Verse 27
तथा द्वादशका गावो वस्त्रालंकारभूषणाः । पृथग्भूताय विप्राय दातव्या नात्र संशयः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ—ਕੱਪੜਿਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਨਿਰਧਾਰਿਤ (ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ) ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 28
एवमादीनि दानानि अन्यानि नृपनंदन । तीर्थकालं सुसंप्राप्य विप्रावसथमेव च
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਤੀਰਥ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਵਾਸ (ਵਿਪ੍ਰਾਵਸਥ) ਵਿੱਚ ਵੀ।
Verse 29
श्रद्धाभावेन दातव्यं बहुपुण्यकरं भवेत् । विष्णुरुवाच । विष्णुमुद्दिश्य यद्दानं कामनापरिकल्पितम्
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਦਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਫਲ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ…
Verse 30
तस्य दानस्य भावेन भावनापरिभावितः । तादृक्फलं समश्नाति मानुषो नात्र संशयः
ਉਸ ਦਾਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਢਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਸੇ ਜਿਹਾ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 31
अभ्युदयं प्रवक्ष्यामि यज्ञादिषु प्रवर्तते । तेन दानेन तस्यापि श्रद्धया च द्विजोत्तम
ਮੈਂ ‘ਅਭ੍ਯੁਦਯ’ ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾਨ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ—(ਇੱਛਿਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
Verse 32
प्रज्ञावृद्धिं समाप्नोति न च दुःखं प्रविंदति । भोगान्भुनक्ति धर्मात्मा जीवमानस्तु सांप्रतम्
ਉਹ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੁਣ, ਯੋਗ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 33
ऐंद्रांस्तु भुंक्ते भोगान्स दाता दिव्यां गतिं गतः । स्वकुलं नयते स्वर्गं कल्पानां च सहस्रकम्
ਉਹ ਦਾਤਾ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 34
एवमाभ्युदयं प्रोक्तं प्राप्तं तेषु वदाम्यहम् । कायस्य च क्षयं ज्ञात्वा जरया परिपीडितः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਉਤਥਾਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਦੇਹ ਦੇ ਖ਼ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ (ਉਹ) ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 35
दानं तेन प्रदातव्यमाशां कस्य न कारयेत् । मृते च मयि मे पुत्रा अन्ये स्वजनबांधवाः
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ ਨਾ ਜਗਾਏ? ਅਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਜਣ-ਸਬੰਧੀ (ਮੌਜੂਦ) ਹੋਣਗੇ।
Verse 36
कथमेते भविष्यंति मां विना सुहृदो मम । तेषां मोहात्प्रमुग्धो वै न ददाति स किंचन
“ਮੇਰੇ ਇਹ ਪਿਆਰੇ ਸੁਹਿਰਦ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਨਿਭਣਗੇ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਵਿਚ ਮਤਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
Verse 37
मृत्युं प्रयाति मोहात्मा रुदंति मित्रबांधवाः । दुःखेन पीडिताः सर्वे मायामोहेन पीडिताः
ਮੋਹ-ਗ੍ਰਸਤ ਆਤਮਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਬਾਂਧਵ ਰੋਂਦੇ ਹਨ। ਸਭੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ—ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਤੜਫਾਏ ਹੋਏ।
Verse 38
संकल्पयंति दानानि मोक्षं वै चिंतयंति च । तस्मिन्मृते महाराज मायामोहे गते सति
ਉਹ ਦਾਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ (ਪੁਰਖ) ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮੋਹ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
Verse 39
विस्मरंति च दानानि लोभात्मानो ददंति न । योऽसौ मृतो महाराज यमपंथं सुदुःखितः
ਲੋਭੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿੰਦੇ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਮਰ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 40
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने चत्वारिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਪਚਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਵੇਨ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 41
कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च कस्य भार्या नृपोत्तम । संसारे नास्ति कः कस्य तस्माद्दानं प्रदीयते
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 42
ज्ञानवता प्रदातव्यं स्वयमेव न संशयः । अन्नं पानं च तांबूलमुदकं कांचनं तथा
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅੰਨ, ਪਾਨੀ, ਤਾਂਬੂਲ, ਜਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਂਚਨ (ਸੋਨਾ) ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 43
युग्मं वस्त्रं च छत्रं च स्वयमेव न संशयः । जलपात्राण्यनेकानि सोदकानि नृपोत्तम
ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਛਤਰੀ ਵੀ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ—ਅਤੇ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਜਲ-ਪਾਤਰ ਭੇਟ ਕਰੇ।
Verse 44
वाहनानि विचित्राणि यानान्येव महामते । नानागंधान्सकर्पूरं यमपंथ सुखप्रदे
ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਅਨੇਕਾਂ ਅਦਭੁਤ ਵਾਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਭਰਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਯਮ-ਪਥ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 45
उपानहौ प्रदातव्ये यदीच्छेद्विपुलं सुखम् । एतैर्दानैर्महाराज यमपंथं सुखेन वै
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਪੁਲ ਸੁਖ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਜੁੱਤੇ-ਚੱਪਲ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਯਮ-ਪਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 46
प्रयाति मानवो राजन्यमदूतैरलंकृतम्
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਯਮਦੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ—ਅਰਥਾਤ ਸਾਥ ਲੈ ਕੇ—ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।