Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । गतेषु तेषु गोलोकं वैष्णवं तमसः परम् । शिवशर्मा महाप्राज्ञः कनिष्ठं वाक्यमब्रवीत्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਗੋਲੋਕ—ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ, ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ, ਤਦ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 2

ब्राह्मण उवाच । सोमशर्मन्महाप्राज्ञ त्वं पितुर्भक्तितत्परः । अमृतस्य महाकुंभं रक्ष दत्तं मयाधुना

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਸੋਮਸ਼ਰਮਨ! ਤੂੰ ਪਿਤਾ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੈਂ; ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਹਾਕੁੰਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 3

तीर्थयात्रां प्रयास्यामि अनया भार्यया सह । एवमस्तु महाभाग करिष्ये रक्षणं शुभम्

“ਮੈਂ ਇਸ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਾਂਗਾ।” — “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਸ਼ੁਭ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 4

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे शिवशर्मोपाख्याने चतुर्थोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ-ਉਪਾਖਿਆਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

कुंभं रक्षति धर्मात्मा दिवारात्रमतंद्रितः । पुनः स हि समायातः शिवशर्मा महायशाः

ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕੁੰਭ ਦੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਮੁੜ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 6

मायां कृत्वा महाप्राज्ञो भार्यया सह तं सुतम् । कुष्ठरोगातुरो भूत्वा तस्य भार्या च तादृशी

ਮਾਇਆ ਰਚ ਕੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਕੋੜ੍ਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਰੋਗੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 7

मांसपिंडोपमौ जातौ द्वावेतौ मायया कृतौ । संनिधिं तस्य घोरस्य विप्रस्य सोमशर्मणः

ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਜਨਮੇ, ਮਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 8

समागतौ हि तौ दृष्ट्वा सर्वतो हि सुदुःखितौ । कृपया परयाविष्टः सोमशर्मा महायशाः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਏ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਦੁੱਖੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਪਰਮ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 9

तयोः पादं नमस्कृत्य भक्त्या नमितकंधरः । भवादृशौ न पश्यामि तपसाभिसमन्वितम्

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇੰਨੇ ਸੰਪੰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।”

Verse 10

गुणव्रातैः सुपुण्यैश्च किमिदं वर्तितं त्वयि । दासवद्देवताः सर्वा वर्तंते सर्वदा तव

ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਦਾਸਾਂ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

आदेशं प्राप्य विप्रेंद्र आकृष्टास्तेजसा तव । तवांगे केन पापेन गदोयं वेदनान्वितः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੀੜਾਦਾਇਕ ਰੋਗ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ?

Verse 12

संजातो ब्राह्मणश्रेष्ठ तन्मे कथय कारणम् । इयं पुण्यवती माता महापुण्या पतिव्रता

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਮਾਤਾ ਪੁਣ੍ਯਵਤੀ ਹੈ—ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਪਤੀ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ।

Verse 13

या हि भर्तृप्रसादेन त्रैलोक्यं कर्तुमिच्छति । सा कथं दुःखमाप्नोति किं नास्ति तपसः फलम्

ਜੋ ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?

Verse 14

रागद्वेषौ परित्यज्य विविधेनापि कर्मणा । या च शुश्रूषते कांतं देववद्गुरुवत्सला

ਰਾਗ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਾਂਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵ ਵਾਂਗ ਤੇ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ।

Verse 15

सा कथं दुःखमाप्नोति कुष्ठरोगं सुदुःखदम् । शिवशर्मोवाच । मा शुचस्त्वं महाभाग भुज्यते कर्मजं फलम्

ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ—ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗ ਜਿਹਾ ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਇਕ ਰੋਗ? ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ; ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

नरेण कर्मयुक्तेन पापपुण्यमयेन हि । शोधनं च कुरुष्व त्वमुभयो रोगयुक्तयोः

ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਰਾਹੀਂ—ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਤੂੰ ਵੀ ਰੋਗ-ਪੀੜਤ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਾ।

Verse 17

शुश्रूषणं महाभाग यदि पुण्यमिहेच्छसि । एवमुक्ते शुभे वाक्ये सोमशर्मा महायशाः

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕਰ।” ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ…

Verse 18

शुश्रूषां वा करिष्यामि युवयोः पुण्ययुक्तयोः । मया पापेन दुष्टेन कृपणेन द्विजोत्तम

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ—ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਕੰਗਾਲ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

किं कर्तव्यमिहाद्यैव यो गुरुं न हि पूजयेत् । एवमाभाष्य दुःखाद्वा तयोर्दुःखेन दुःखितः

“ਇੱਥੇ—ਅੱਜ ਹੀ—ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਰੀਏ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਦੁਖਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 20

श्लेष्ममूत्रपुरीषं च उभयोः पर्यशोधयत् । पादप्रक्षालनं चक्रे अंगसंवाहनं तथा

ਉਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕਫ਼, ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪੈਰ ਧੋਏ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ ਵੀ ਕੀਤੀ।

Verse 21

स्नानस्थानादिकं सोपि तयोर्भक्त्यान्वितः स्वयम् । द्वावेतौ हि गुरू विप्रः सोमशर्मा महायशाः

ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਨ—ਇਉਂ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 22

तीर्थं नयति धर्मात्मा स्कंधमारोप्य सत्तमः । द्वावेतौ हि स्वहस्तेन स्नापयित्वा तु मंगलैः

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਤਪੁਰੁਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

सुमंत्रैर्वेदविच्चैव स्नानस्य विधिपूर्वकम् । तर्पणं च पितॄणां तु देवतानां तु पूजनम्

ਸੁਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 24

द्वाभ्यामपि स धर्मात्मा स कारयति नित्यशः । स्वयं होमं ददात्यग्नौ पचत्यन्नमनुत्तमम्

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਪ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

संज्ञापयति सुप्रीतौ द्वावेतौ च महागुरू । शय्यासने च तौ विप्रः प्रस्वापयति नित्यशः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮਹਾਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਯਿਆ ਤੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

वस्त्रपुष्पादिकं सर्वं ताभ्यां नित्यं प्रयच्छति । तांबूलं बहुगंधाढ्यमुभयोरर्पयेत्स तु

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਵਸਤ੍ਰ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਤੰਬੂਲ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਅੱਗੇ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 27

सोमशर्मा महाभागस्ताभ्यामपि च पूरयेत् । मूलं पयः सुभक्ष्याद्यं नित्यमेव ददात्यसौ

ਮਹਾਭਾਗ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਨਿੱਤ ਮੂਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 28

तयोस्तु वांछितं नित्यं सोमशर्मा महायशाः । अनेन क्रमयोगेन नित्यमेव प्रसादयेत्

ਉਸ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਨਿੱਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖਦਾ।

Verse 29

सोमशर्मा सुधर्मात्मा पितरौ परिपूजयेत् । सोमशर्माणमाहूय पिता कुत्सति निष्ठुरः

ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਨਿਰਦਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।

Verse 30

निंदितैर्निष्ठुरैर्वाक्यैस्ताडयेन्मुनिसन्निधौ । कृतकार्ये कृते पुण्ये नित्यमेव सुते पुनः

ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਨਿੰਦਕ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਡਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਹੀ (ਸੰਯਮ ਲਈ) ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 31

न कृतं शोभनं मह्यं त्वयैव कुलपांसन । एवं नानाविधैर्वाक्यैर्निष्ठुरैर्दुःखदायकैः

ਹੇ ਕੁਲ-ਕਲੰਕ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਭੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਠੋਰ, ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 32

अताडयद्दंडघातैः शिवशर्मा सदातुरः । एवं कृतेपि धर्मात्मा नैव कुप्यति कर्हिचित्

ਸਦਾ ਵਿਹਲ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਡੰਡੇ ਦੇ ਘਾਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਤਾਂ ਵੀ ਐਸਾ ਸਲੂਕ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਭੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

Verse 33

मनसा वचसा चैव कर्मणा त्रिविधेन च । संतुष्टः सर्वदा सोपि पितरं परिपूजयेत्

ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ—ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਕਾਰ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 34

तद्वत्स सोमशर्मा वै मातरं च दिनेदिने । यज्ज्ञात्वा शिवशर्मा च चरितं स्वीयमीक्षते

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਚਰਨ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 35

अमृतं मत्कृते चापि आनीतं विष्णुशर्मणा । पुण्ययुक्तः स धर्मात्मा पितृभक्तिपरः सदा

ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਲਿਆਇਆ। ਉਹ ਪੁੰਨ-ਸੰਪੰਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਿਤ੍ਰ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 36

एवं बहुतिथे काले शतसंख्ये गते सति । शिवशर्मा पितस्यैव भक्तिं दृष्ट्वा विचिंत्य वै

ਇਉਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ—ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲੰਘ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ—ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਤਿ ਭਗਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 37

मया वै पूर्वमित्युक्तं सुपुत्रं यज्ञसंज्ञकम् । मातृखंडानिमान्पुत्र यत्र तत्र क्षिपस्व हि

ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਸੁਪੁੱਤਰ—ਯਜ੍ਞ ਨਾਮ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਮਾਤਾ ਦੇ ਖੰਡ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਛਿੱਟ ਦੇ।

Verse 38

मद्वाक्यं पालितं तेन कृता न मातरि कृपा । एतत्स्वल्पतरं दुःखं निर्जीवे घातमिच्छतः

ਉਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਤਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਪਰ ਮਾਤਾ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੋ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ।

Verse 39

साहसं तु कृतं तेन पुत्रेण वेदशर्मणा । अस्याधिकमहं मन्ये यतोऽयं चलते न च

ਪਰ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਬੇਧਿਆਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਦਭੁਤ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।

Verse 40

निमेषमात्रमेवापि साहसं कारयेत्पुनः । अपरं सत्यसंपन्नं प्रभावं तपसः पुनः

ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿਤਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਮੁੜ ਦਲੇਰੀ ਭਰਾ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਪ ਦਾ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

नित्यं समाराधनेपि अधिकं चास्य दृश्यते । तस्मादस्य परीक्षा च समये तपसः कृता

ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 42

भक्तिभावात्तथा सत्यान्नैव पुत्रः प्रणश्यति । मायया च निजांगेऽपि कुष्ठरोगो निदर्शितः

ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਸਤਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੋੜ੍ਹ ਦਾ ਰੋਗ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 43

श्लेष्ममूत्रमलानां च घृणां नैव करोति च । व्रणान्विशोधयेन्नित्यं स्वहस्तेन महायशाः

ਕਫ਼, ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਮਲ ਲਈ ਉਹ ਰਤਾ ਭਰ ਘਿਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

पादसंवाहनं दद्याच्छौचं चैव महामतिः । दुःसहं वचनं मह्यं दारुणं सहते सदा

ਮਹਾਮਤਿ ਮਨੁੱਖ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੌਚ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵੀ ਰੱਖੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਦਾ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਸਹਿ ਬਚਨ—ਨਿਰਦਈ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹੇ—ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 45

भर्त्सने ताडने चैव सदाभीष्टप्रवाचकः । एवं दुःखसमाचारो मम पुत्रो महामतिः

ਉਹ ਸਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਦੇ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਮਾਰ ਵੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਵਰਤਾਂਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ—ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ—ਮਹਾਮਤਿ ਹੈ।

Verse 46

दुःखानां सागरं मन्ये बहुक्लेशैस्तु क्लेशितः । अपनेष्याम्यहं दुःखं विष्णोश्चैव प्रसादतः

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 47

विचार्य मनसा विप्रः शिवशर्मा महामतिः । पुनर्मायां चकाराथ कुंभादपहृतं पयः

ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਮਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਵਰਤੀ ਅਤੇ ਘੜੇ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਧ ਹਟਾ ਲਿਆ।

Verse 48

पश्चात्तं च समाहूय सोमशर्माणमब्रवीत् । तव हस्ते मया दत्तममृतं व्याधिनाशनम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੈ—ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।”

Verse 49

तन्मे शीघ्रं प्रयच्छस्व यथा पानं करोम्यहम् । येन नीरुग्भवाम्यद्य प्रसादाद्विष्णुशर्मणः

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੇ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪੀ ਲਵਾਂ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਨਿਰੋਗ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 50

एवमुक्ते तदा वाक्ये ऋषिणा शिवशर्मणा । समुत्थाय त्वरायुक्तः सोमशर्मा कमंडलुम्

ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਤਦ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ (ਕਮੰਡਲੁ) ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 51

तं च रिक्तं ततो दृष्ट्वा ह्यमृतेन विना कृतम् । कस्य पापस्य वै कर्म केन मे विप्रियं कृतम्

ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਖਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਇਹ ਕਿਸ ਪਾਪ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅਪ੍ਰੀਤ ਕਿਨ੍ਹੇ ਕੀਤੀ?”

Verse 52

इति चिंतापरो भूत्वा सोमशर्मा सुदुःखितः । पितुरग्रे च वृत्तांतं कथयिष्याम्यहं यदा

ਇਉਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 53

ततः कोपं प्रयास्येत गुरुर्मे व्याधिपीडितः । सुचिरं चिंतयित्वा तु सोमशर्मा महामतिः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨ ਕਰ ਬੈਠੇ।” ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਮਤਿ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਅਗਲਾ ਉਪਾਅ ਸੋਚਿਆ।

Verse 54

यदि मे सत्यमस्तीति गुरुशुश्रूषणं यदि । तपस्तप्तं मयापूर्वं निर्व्यलीकेन चेतसा

ਜੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜੇ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਜੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪਟ ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ—

Verse 55

दमशौचादिभिः सत्यं धर्ममेव प्रपालितम् । तदा घटोऽमृतयुतो भवत्वेष न संशयः

ਜਦੋਂ ਦਮ, ਸ਼ੌਚ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਘੜਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 56

यावदेव महाभागश्चिंतयित्वा विलोकयेत् । तावच्चामृतपूर्णस्तु पुनरेवाभवद्घटः

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਨਿਹਾਰਿਆ, ਓਸੇ ਪਲ ਘੜਾ ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 57

तं दृष्ट्वा हर्षसंयुक्तः सोमशर्मा महायशाः । गत्वा गुरुं नमस्कृत्य कुंभमादाय सत्वरम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਲ-ਘੜਾ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 58

गृहाण त्वं पितश्चेमं पयः कुंभं समागतम् । पानं कुरु महाभाग गदान्मुक्तो भवाचिरम्

ਹੇ ਪਿਤਾ, ਇਹ ਦੁੱਧ ਦਾ ਘੜਾ ਜੋ ਇੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਓ; ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 59

एतद्वाक्यं महापुण्यं सत्यधर्मार्थकं पुनः । शिवशर्मा सुतस्यापि श्रुत्वा च मधुराक्षरम्

ਇਹ ਬਚਨ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ, ਸਤ੍ਯ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣੀ।

Verse 60

हर्षेण महताविष्ट इदं वचनमब्रवीत्

ਵੱਡੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।