Adhyaya 29

Verse 1

पृथुरुवाच । हते चैव महापापे एकस्मिन्पापचारिणि । लोकाः सुखेन जीवंति साधवः पुण्यदर्शिनः

ਪૃਥੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਸ ਮਹਾਪਾਪੀ—ਇੱਕੋ ਪਾਪਚਾਰੀ—ਦਾ ਵਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਲੋਕ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਫਲਦੇ-ਫੂਲਦੇ ਹਨ।

Verse 2

तस्मादेकं प्रहर्तव्यं पापिष्ठं पापचेतनम् । तस्मात्त्वां हि हनिष्यामि सर्वसत्त्वप्रणाशिनीम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਇਕ ਪਾਪੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਤੇ ਪਾਪੀ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕਣੀ!

Verse 3

त्वया बीजानि सर्वाणि लुप्तान्येतानि सांप्रतम् । ग्रासं कृत्वा स्थिरीभूत्वा प्रजां हत्वा क्व यास्यसि

ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਹੁਣ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ ਤੂੰ ਜਮ ਗਈ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗੀ?

Verse 4

हते पापे दुराचारे सुखं जीवंतिसाधवः । तस्मात्पापं प्रहंतव्यं सत्यमेवं न संशयः

ਜਦ ਪਾਪ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਧੂ-ਜਨ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਤ੍ਯ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 5

पालितव्यं प्रयत्नेन यस्माद्धर्मः प्रवर्द्धते । भवत्या तु महत्पापं प्रजासंक्षयकारकम्

ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 6

एकस्यार्थेन यो हन्यादात्मनो वा परस्य वा । लोकोपतापकं हत्वा न भवेत्तस्य पातकम्

ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ—ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ—ਮਾਰੇ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

Verse 7

सुखमेष्यंति बहवो यस्मिंस्तु निहते शुभे । वसुधे निहते दुष्टे पातकं नोपपातकम्

ਜਦ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਪੁਰਖ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਦੁਸ਼ਟ ਵਸੁਧਾ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਅਪਰਾਧ।

Verse 8

प्रजानिमित्तं त्वामेव हनिष्यामि न संशयः । यदि मे पुण्यसंयुक्तं वचनं न करिष्यति

ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ-ਯੁਕਤ ਧਰਮੀ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮੰਨੇ।

Verse 9

जगतोऽस्य हितार्थाय साधु चैव वसुंधरे । हनिष्ये त्वां शितैर्बाणैर्मद्वाक्यात्तु पराङ्मुखीम्

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 10

स्वीयेन तेजसा चैव पुण्यां त्रैलोक्यवासिनीम् । प्रजां चैव धरिष्यामि धर्मेणापि न संशयः

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਜਾ ਦੀ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 11

मच्छासनं समास्थाय धर्मयुक्तं वसुंधरे । इमाः प्रजा आज्ञया मे संजीवय सदैव हि

ਹੇ ਧਰਤੀ! ਮੇਰੇ ਧਰਮਪੂਰਣ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ।

Verse 12

एवं मे शासनं भद्रे अद्य यर्हि करिष्यसि । ततः प्रीतोऽस्मि ते नित्यं गोपायिष्यामि सर्वदा

ਹੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਇਸ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਂਗੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 13

त्वामेव हि न संदेह अन्ये चैव नृपोत्तमाः । धेनुरूपेण सा पृथ्वी बाणांचितकलेवरा

ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਹ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 14

उवाचेदं पृथुं वैन्यं धर्माधारं महामतिम् । धरण्युवाच । तवादेशं महाराज सत्यपुण्यार्थसंयुतम्

ਧਰਤੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਮਹਾਮਤੀ ਪૃਥੁ ਵੈਨ੍ਯ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਸਤ੍ਯ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।”

Verse 15

प्रजानिमित्तमत्यर्थं विधास्यामि न संशयः । उद्यमेनापि पुण्येन उपायेन नरेश्वर

ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਧਰਮਿਕ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਯੋਗ ਉਪਾਏ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ।

Verse 16

समारंभाः प्रसिद्ध्यंति पुण्याश्चैवाप्युपक्रमाः । उपायं पश्य राजेंद्र येन त्वं सत्यवान्भवेः

ਉੱਦਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਆਰੰਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਹ ਉਪਾਏ ਵੇਖ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰਹੇਂ।

Verse 17

धारयेथाः प्रजाश्चेमा येन सर्वाः प्रवर्द्धये । संलग्नाश्चोत्तमा बाणा ममांगे ते शिलाशिताः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ। ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਬਾਣ—ਪੱਥਰ-ਨੋਕ ਵਾਲੇ—ਹੁਣ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 18

समुद्धर स्वयं राजंश्छल्यंति भृशमेव ते । समां कुरु महाराज तिष्ठेन्मयि यथा पयः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਲ੍ਯ ਕੱਢ ਦੇ; ਤੇਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਿਆ ਰਹੇ।

Verse 19

सूत उवाच । धनुषोग्रेण ताञ्छैलान्नानारूपान्गुरूंस्तथा । उत्सारयंस्ततः सर्वां समरूपां चकार सः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਾਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 20

तदाप्रभृति ते शैला वृद्धिमापुर्द्विजोत्तमाः । तस्या अंगात्स्वयं बाणान्स्वकीयान्नृपनंदनः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਸ (ਧਰਤੀ) ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬਾਣ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 21

समुद्धृत्य ततो वैन्यः प्रीतेन मनसा तदा । गर्ताश्च कंदराश्चैव बाणाघातैः समीकृताः

ਫਿਰ ਵੈਨ੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ (ਧਰਤੀ ਨੂੰ) ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਘਾਤ ਨਾਲ ਖੱਡ ਤੇ ਖੋਹਾਂ ਵੀ ਸਮਤਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 22

एवं पृथ्वद्यंसमां सर्वां चकार पुण्यवर्द्धनः । समीकृत्य महाभागो वत्सं तस्या व्यकल्पयत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਣ੍ਯਵਰ੍ਧਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸ (ਧਰਤੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਛਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 23

मनुं स्वायंभुवं पूर्वं परिचिंत्य पुनः पुनः । अतीतेष्वथ सर्वेषु मन्वंतरेषु सत्तमाः

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਦਿ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੁ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 24

विषमत्वं गता भूमिः पंथा नासीच्च कुत्रचित् । समानि विषमाण्येवं स्वयमासन्द्विजोत्तमाः

ਧਰਤੀ ਵਿਸਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਢੰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਤੇ ਸਮਤਲ ਕਿਤੇ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ, ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪ ਹੀ ਉਥੇ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 25

पूर्वं मनोश्चाक्षुषस्य प्राप्ते चैवांतरे तदा । जाते पूर्वविसर्गे च विषमे च धरातले

ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦਾ ਮਨਵੰਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਾਤਲ ਵਿਸਮ ਸੀ।

Verse 26

ग्रामाणां च पुराणां च पत्तनानां तथैव च । देशानां क्षेत्रपन्नानां मर्यादा न हि दृश्यते

ਪਿੰਡਾਂ, ਪੁਰਾਤਨ ਬਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਲਈ—ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।

Verse 27

कृषिर्नैव न वाणिज्यं न गोरक्षा प्रवर्तते । नानृतं भाषते कश्चिन्न लोभो न च मत्सरः

ਨਾ ਖੇਤੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਵਪਾਰ, ਨਾ ਗੋ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ। ਕੋਈ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ; ਨਾ ਲੋਭ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਈਰਖਾ।

Verse 28

नाभिमानं च वै पापं न करोति कदा किल । वैवस्वतस्य संप्राप्ते अंतरे द्विजसत्तम

ਸੱਚਮੁੱਚ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ। ਇਹ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 29

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । पृथूपाख्याने एकोनत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਿਥੂ-ਉਪਾਖਿਆਨ’ ਨਾਮਕ ਉਨਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਪਚਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅੰਦਰ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

क्वचिद्भूमौ गिरौ क्वापि नदीतीरेषु वै तदा । कुंजेषु सर्वतीर्थेषु सागरस्य तटेषु च

ਕਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ; ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ—ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ।

Verse 31

निवासं चक्रिरे सर्वाः प्रजाः पुण्येन वै तदा । तासामाहारः संजातः फलमूलमधुस्तथा

ਤਦ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾ ਲਏ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਹਾਰ-ਵਿਧੀ ਫਲ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਮਧੁ ਵੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 32

महता कृच्छ्रेण तासामाहारश्च द्विजोत्तमाः । पृथुर्वैन्यः समालोक्य प्रजानां कष्टमेव हि

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਥੂ ਵੈਨ੍ਯ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵੇਖੀ।

Verse 33

स्वायंभुवो मनुर्वत्सः कल्पितस्तेन भूभुजा । स्वपाणिः कल्पितस्तेन पात्रमेवं महामते

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੂੰ ‘ਵੱਛਾ’ (ਬਛੜਾ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਹੱਥ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ—ਇਉਂ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ।

Verse 34

स पृथुः पुरुषव्याघ्रो दुदोह वसुधां तदा । सर्वसस्यमयं क्षीरं ससर्वान्नं गुणान्वितम्

ਤਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਪૃਥੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨਾਜ-ਰੂਪ ਦੁੱਧ, ਸਭ ਭੋਜਨ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 35

तेन पुण्येन चान्नेन सुधाकल्पेन ताः प्रजाः । तृप्तिं नयंति देवान्वै प्रजाः पितॄंस्तथापरान्

ਉਸ ਪੁੰਨਮਈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 36

प्रसादात्तस्य वैन्यस्य सुखं जीवंति ताः प्रजाः । देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च दत्वा चान्नं प्रजास्ततः

ਉਸ ਵੈਨ੍ਯ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

ब्राह्मणेभ्यो विशेषेणअतिथिभ्यस्तथैव च । पश्चाद्भुंजंति पुण्यास्ताः प्रजाः सर्वा द्विजोत्तमाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ—ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਹ ਪੁੰਨਵਾਨ ਪ੍ਰਜਾ ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 38

यज्ञैश्चान्ये यजंत्येव तर्पयंति जनार्दनम् । तेन चान्नेन देवेशं तृप्तिं गच्छंति देवताः

ਹੋਰ ਲੋਕ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 39

पुनर्वर्षति पर्जन्यः प्रेषितो माधवेन च । तस्मात्पुण्या महौषध्यः संभवंति सुपुण्यदाः

ਫਿਰ ਮਾਧਵ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਵਰਖਾ-ਧਾਰੀ ਬੱਦਲ ਮੁੜ ਵਰ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੌਸ਼ਧੀਆਂ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 40

सस्यजातानि सर्वाणि पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तेनान्नेन प्रजाः सर्वा वर्तंतेऽद्यापि नित्यशः

ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪૃਥੁ ਵੈਨ੍ਯ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ; ਉਸ ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਿੱਤ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 41

ऋषिभिश्चैव मिलितैर्दुग्धा चेयं वसुंधरा । पुनर्विप्रैर्महाभाग्यैः सत्यवद्भिः सुरैस्तथा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਭਾਗੀ, ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ।

Verse 42

सोमो वत्सस्वरूपोभूद्दोग्धा देवगुरुः स्वयम् । ऊर्जं क्षीरं पयः कल्पं येन जीवंति चामराः

ਸੋਮ ਵੱਛੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਆਪ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ; ਉਸ ਦੁਹਾਈ ਤੋਂ ਪੋਸ਼ਕ ਖੀਰ-ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਯੁਗ-ਯੋਗ੍ਯ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰ ਦੇਵ ਜੀਵਦੇ ਹਨ।

Verse 43

तेषां सत्येन पुण्येन सर्वे जीवंति जंतवः । सत्यपुण्ये प्रवर्तंते ऋषिदुग्धा वसुंधरा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਯਤਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੁਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 44

अथातः संप्रवक्ष्यामि यथा दुग्धा इयं धरा । पितृभिश्च पुरा वत्स विधिना येन वै तदा

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਵਤਸ, ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੁਹਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਕਰਮ ਹੋਇਆ।

Verse 45

सुपात्रं राजतं कृत्वा स्वधा क्षीरं सुधान्वितम् । परिकल्प्य यमं वत्सं दोग्धा चांतक एव सः

ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਧਾ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਾਰ ਯੁਕਤ ਦੁੱਧ ਰੱਖਿਆ; ਯਮ ਨੂੰ ਵਤਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਤਕ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ) ਆਪ ਹੀ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 46

नागैः सर्पैस्ततो दुग्धा तक्षकं वत्समेव च । अलाबुपात्रमादाय विषं क्षीरं द्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ, ਤਕ੍ਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵਤਸ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਅਲਾਬੂ (ਤੁੰਬੇ) ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚਿਆ।

Verse 47

नागानां तु तथा दोग्धा धृतराष्ट्रः प्रतापवान् । सर्पा नागा द्विजश्रेष्ठास्तेन वर्तंति चातुलाः

ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਤਦ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਹੀ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਪ ਅਤੇ ਨਾਗ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

नागा वर्तंति तेनापि ह्यत्युग्रेण द्विजोत्तमाः । विषेण घोररूपेण सर्पाश्चैव भयानकाः

ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਨਾਗ ਵੀ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਰਪ ਭੀ ਘੋਰ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ।

Verse 49

तेनैव वर्तयंत्युग्रा महाकाया महाबलाः । तदाहारास्तदाचारास्तद्वीर्यास्तत्पराक्रमाः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਜੀਵ ਉਸੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਆਚਰਣ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।

Verse 50

अथातः संप्रवक्ष्यामि यथा दुग्धा वसुंधरा । असुरैर्दानवैः सर्वैः कल्पयित्वा द्विजोत्तमाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ)! ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੋਹਿਆ।

Verse 51

पात्रमत्रान्नसदृशमायसं सर्वकामिकम् । क्षीरं मायामयं कृत्वा सर्वारातिविनाशनम्

ਇੱਥੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਬਰਤਨ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਭਰਮਪੂਰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 52

तेषामभूत्स वै वत्सो विरोचनः प्रतापवान् । ऋत्विग्द्विमूर्द्धा दैत्यानां मधुर्दोग्धा महाबलः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਛਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵਿਰੋਚਨ ਸੀ; ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਦ੍ਵਿਮੂਰਧਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਮਧੂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 53

तया हि मायया दैत्याः प्रवर्त्तंते महाबलाः । महाप्रज्ञा महाकाया महातेजः पराक्रमाः

ਉਸ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹਨ।

Verse 54

तद्बलं पौरुषं तेषां तेन जीवंति दानवाः । तयैते माययाद्यापि सर्वमाया द्विजोत्तमाः

ਉਹੀ ਬਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੌਰੁਸ਼-ਸ਼ਕਤੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ।

Verse 55

प्रवर्तंते मितप्रज्ञास्ते तदेषामिदं बलम् । तथा तु दुग्धा यक्षैः सा सर्वाधारासु मेदिनी

ਮਿਤ-ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਵਾਲੇ ਉਹੀ ਕਾਰਜ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੁਹਿਆ ਸੀ।

Verse 56

इति शुश्रुम विप्रेंद्राः पुराकल्पे महात्मभिः । अंतर्धानमयं क्षीरमयस्पात्रे सुविस्तरे

ਇਉਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰੋ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਤੋਂ: ਦੁੱਧ-ਮਯ ਪਾਤ੍ਰ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅੰਤರ್ಧਾਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 57

वैश्रवणो महाप्राज्ञस्तदा वत्सः प्रकल्पितः । मणिधरस्य पिता पुण्यः प्राज्ञो बुद्धिमतां वरः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ ਨੂੰ ਵਤਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਮਣਿਧਰ ਦਾ ਪੁੰਨਵਾਨ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 58

दोग्धा रजतनाभस्तु तस्याश्चासीन्महामतिः । सर्वज्ञः सर्वधर्मज्ञो यक्षराजसुतो बली

ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ ਰਜਤਨਾਭ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾਮਤੀ ਵੀ ਸੀ—ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ—ਯਕਸ਼ਰਾਜ ਦਾ ਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ।

Verse 59

अष्टबाहुर्महातेजा द्विशीर्षः सुमहातपाः । यक्षावर्तंत तेनापि सर्वदैव द्विजोत्तमाः

ਉਹ ਅੱਠ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਸੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯਕਸ਼ ਵੀ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 60

पुनर्दुग्धा इयं पृथ्वी राक्षसैश्च महाबलैः । तथा चैषा पिशाचैश्च सातुरैर्दग्धवारिभिः

ਫਿਰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਪੀੜਤ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 61

उत्प्लुतं नृकपालं तं शावपात्रमयः कृतम् । सुप्रजां भोक्तुकामास्ते तीव्रकोपपराक्रमाः

ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀ ਉੱਪਰ ਉੱਠੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਤੀਬਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਨੇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

Verse 62

दोग्धा रजतनाभस्तु तेषामासीन्महाबलः । सुमाली नाम वत्सश्च शोणितं क्षीरमेव च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਜਤਨਾਭ ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮਾਲੀ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਖੂਨ ਹੀ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ।

Verse 63

रक्षांसि यातुधानाश्च पिशाचाश्च महाबलाः । यक्षास्तेन च जीवंति भूतसङ्घाश्च दारुणाः

ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਾਤੂਧਾਨ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਉਸ (ਖੂਨ) 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੂਹ ਵੀ।

Verse 64

गंधर्वैरप्सरोभिश्च पुनर्दुग्धा वसुंधरा । कृत्वा वत्सं सुविद्वांसं तैश्च चित्ररथं पुनः

ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਅਤਿ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁਹਿਆ।

Verse 65

दुदुहुः पद्मपात्रे तु गांधर्वं गीतसंकुलम् । सुरुचिर्नाम गंधर्वस्तेषामासीन्महामतिः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਮਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਗੀਤ, ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੁਹ ਕੇ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੂਚਿ ਨਾਮ ਦਾ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਮਤੀ ਸੀ।

Verse 66

दोग्धा पुण्यतमश्चैव तस्याश्च द्विजसत्तमाः । शुचिगीतं महात्मानः सुक्षीरं दुदुहुस्तदा

ਤਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨਵਾਨ ਦੋਹਣਹਾਰ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ—ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਮਧੁਰ-ਗੀਤ ਸਮਾਨ, ਉੱਤਮ ਦੁੱਧ ਦੁਹਿ ਲਿਆ।

Verse 67

गंधर्वास्तेन जीवंति अन्याश्चाप्सरसस्तथा । पर्वतैश्च महापुण्यैर्दुग्धा चेयं वसुंधरा

ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਰਸ ਨਾਲ ਗੰਧਰਵ ਜੀਵਨ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ। ਅਤੇ ਮਹਾ-ਪੁੰਨਵਾਨ ਪਰਬਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਧਰਤੀ ਭੀ, ਜਿਵੇਂ, ਦੁਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 68

रत्नानि विविधान्येव ओषधीश्चामृतोपमाः । वत्सश्चैव महाभागो हिमवान्परिकल्पितः

ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਔਖਧੀਆਂ; ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗ ਵੱਛਾ ਵੀ—ਇਉਂ ਹਿਮਵਾਨ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 69

मेरुर्दोग्धा च संजातः पात्रं कृत्वा तु शैलजम् । तेन क्षीरेण संवृद्धाः शैलाः सर्वे महौजसः

ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ-ਜਨਮਿਆ ਪਾਤ੍ਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 70

पुनर्दुग्धा महावृक्षैः पुण्यैः कल्पद्रुमादिभिः । पालाशं पात्रामानिन्युश्छिन्नदग्धप्ररोहणम्

ਫਿਰ ਪੁੰਨਵਾਨ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨੇ—ਕਲਪਦ੍ਰੁਮ ਆਦਿ—ਦੁੱਧ ਕੱਢਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਲਾਸ਼-ਲੱਕੜ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਲਿਆਂਦਾ, ਜੋ ਕੱਟੇ ਤੇ ਸਾੜੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 71

शालो दुदोह पुष्पांगः प्लक्षो वत्सोऽभवत्तदा । गुह्यकैश्चारणैः सिद्धैर्विद्याधरगणैस्तदा

ਤਦ ਸ਼ਾਲ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ ਗਿਆ; ਪੁਸ਼ਪਾਂਗ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਲਕਸ਼ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵੱਛਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 72

दुग्धा चेयं सर्वधात्री सर्वकामप्रदायिनी । यं यमिच्छंति ये लोकाः पात्रवत्सविशेषणैः

ਇਹ (ਧਰਤੀ-ਗੌ) ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਸਭ ਦੀ ਧਾਤ੍ਰੀ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਦਾਤੀ। ਜਿਹੜਾ ਜਿਹੜਾ ਲੋਕ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 73

तैस्तैस्तेषां ददात्येव क्षीरं सद्भावमीदृशम् । इयं धात्री विधात्री तु इयं श्रेष्ठा वसुंधरा

ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਉਸ ਦਾ ਸਦਭਾਵ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਧਾਤ੍ਰੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰੀ ਵੀ; ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸੁੰਧਰਾ ਹੈ।

Verse 74

सर्वकामदुघा धेनुरियं पुण्यैरलंकृता । इयं ज्येष्ठा प्रतिष्ठा तु इयं सृष्टिरियं प्रजा

ਇਹ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਧੇਨੂ ਹੈ, ਪੁੰਨ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਇਹੀ ਜੇਠੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਪ੍ਰਜਾ (ਸਾਰੇ ਜੀਵ) ਹੈ।

Verse 75

पावनी पुण्यदा पुण्या सर्वसस्य प्ररोहिणी । चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिरेव च

ਇਹ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਆਪ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਅੰਕੁਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਯੋਨੀ (ਸਰੋਤ) ਵੀ ਹੈ।

Verse 76

महालक्ष्मीरियं विद्या सर्वविश्वमयी सदा । सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वबीजप्ररोहिणी

ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਹੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ। ਇਹ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਦੁੱਗਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੋਗਧ੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਬੀਜ ਨੂੰ ਅੰਕੁਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 77

सर्वेषां श्रेयसां माता सर्वलोकधरा इयम् । पंचानामपि भूतानां प्रकाशो रूपमेव च

ਇਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 78

असीदियं समुद्रांता मेदिनीति परिश्रुता । मधुकैटभयोः कृत्स्ना मेदसा समभिप्लुता

ਇਹ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ-ਸੀਮਿਤ, ‘ਮੇਦਿਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਮੇਦ (ਚਰਬੀ) ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ।

Verse 79

तेनेयं मेदिनी नाम प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः । ततोभ्युपगमात्प्राज्ञ पृथोर्वैन्यस्य सत्तमाः

ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ‘ਮੇਦਿਨੀ’ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੇਣਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਤਪੁਰਖ ਉਸ ਨੂੰ ਪૃਥੁ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 80

दुहितृत्वमनुप्राप्ता देवी पृथ्वीति चोच्यते । तेन राज्ञा द्विजश्रेष्ठाः पालितेयं वसुंधरा

ਧੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ‘ਪ੍ਰਿਥਵੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਸ ਵਸੁੰਧਰਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 81

ग्रामाधारं गृहाणां च पुरपत्तनमालिनी । सस्याकरवती स्फीता सर्वतीर्थमयी द्विजाः

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਪੱਟਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ; ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਖਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 82

एवं वसुमती देवी सर्वलोकमयी सदा । एवं प्रभावो राजेंद्रः पुराणे परिपठ्यते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੁਮਤੀ ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 83

पृथुर्वैन्यो महाभागः सर्वकर्मप्रकाशकः । यथा विष्णुर्यथा ब्रह्मा यथा रुद्रः सनातनः

ਵੇਣਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ ਮਹਾਭਾਗ ਸੀ, ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਨਾਤਨ ਰੁਦ੍ਰ।

Verse 84

नमस्कार्यास्त्रयो देवा देवाद्यैर्ब्रह्मवादिभिः । ब्राह्मणैरृषिभिः सर्वैर्नमस्कार्यो नृपोत्तमः

ਤਿੰਨੋ ਦੇਵ ਨਮਸਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ; ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਅਗੇਵਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨਮਸਕਾਰ ਯੋਗ ਹਨ—ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 85

वर्णानामाश्रमाणां यः स्थापकः सर्वलोकधृक् । पार्थिवैश्च महाभागैः पार्थिवत्वमिहेप्सुभिः

ਜੋ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਰਾਜਸੱਤਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹੀ ਖੋਜਿਆ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 86

आदिराजो नमस्कार्यः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् । धनुर्वेदार्थिभिर्योधैः सदैव जयकांक्षिभिः

ਆਦਿ ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪૃਥੁ ਵੈਨ੍ਯ, ਨਮਸਕਾਰ ਯੋਗ ਸੀ। ਧਨੁਰਵੇਦ ਦੇ ਅਭਿਆਸੀ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਦਾ ਜੈ ਦੀ ਆਕਾਂਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 87

नमस्कार्यो महाराजो वृत्तिदाता महीभृताम् । एवं पात्रविशेषाश्च मया ख्याता द्विजोत्तमाः

ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 88

वत्सानां सुविशेषाश्च दोग्धॄणां भवदग्रतः । क्षीरस्यापि विशेषं तु यथोद्दिष्टं हि भूभुजा

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਤਸਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਭੇਦ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ—ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸੀਆਂ ਸਨ।

Verse 89

समाख्यातं तथाग्रे च भवतां वै यथार्थतः । धन्यं यशस्यमारोग्यं पुण्यं पापप्रणाशनम्

ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੀ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਆਰੋਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨਮਯ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 90

पृथोर्वैन्यस्य चरितं यः शृणोति द्विजोत्तमाः । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि जायते

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਜੋ ਕੋਈ ਪૃਥੁ ਵੈਨ੍ਯ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਦਿਨ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 91

सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं प्रयाति सः

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।