Adhyaya 22

Verse 1

व्यास उवाच । प्रश्नमेकं महाभाग करिष्ये सांप्रतं वद । त्वयैव पूर्वमुक्तं हि सुव्रतं च प्रतीश्वरम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਉੱਤਮ ਵਰਤ (ਸੁਵ੍ਰਤ) ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ-ਭਕਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 2

पूर्वाभ्यासेन संध्यायन्नारायणमनामयम् । कस्यां ज्ञात्यां समुत्पन्नः सुव्रतः पूर्वजन्मनि

ਪੂਰਵ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਨਿਰਾਮਯ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ—ਸੁਵ੍ਰਤ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ?

Verse 3

तन्मे त्वं सांप्रतं ब्रूहि कथमाराधितो हरिः । अनेनापि स देवेश कोयं पुण्यसमाविलः

ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ: ਹਰਿ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਗਈ? ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ-ਭਰਿਆ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ?

Verse 4

ब्रह्मोवाच । वैदिशे नगरे पुण्ये सर्वऋद्धिसमाकुले । तत्र राजा महातेजा ऋतध्वजसुतो बली

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੰਨਮਈ ਵੈਦਿਸ਼ਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ—਋ਤਧਵਜ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ।

Verse 5

तस्यात्मजो महाप्राज्ञो रुक्मभूषणविश्रुतः । संध्यावली तस्य भार्या धर्मपत्नी यशस्विनी

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਸੀ—ਧਰਮਪਤਨੀ, ਸਤਵੰਤੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ।

Verse 6

तस्यां पुत्रं समुत्पाद्य स आत्मसदृशं ततः । तस्य धर्मांगदं नाम चकार नृपनंदनः

ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਾਂਗਦ ਰੱਖਿਆ।

Verse 7

सर्वलक्षणसंपन्नः पितृभक्तिपरायणः । रुक्मांगदस्य तनयो योयं भगवतां वरः

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ। ਇਹ ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ—ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 8

पितुः सौख्याय येनापि मोहिन्यै तु शिरो ददे । वैष्णवेन च धर्मेण पितृभक्त्या तु तस्य हि

ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਭਕਤੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ।

Verse 9

सुप्रसन्नो हृषीकेशः सकायो वैष्णवं पदम् । नीतस्तु सर्वधर्मज्ञो वैष्णवः सात्वतां वरः

ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਹੀ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।

Verse 10

धर्मांगदो महाप्राज्ञः प्रज्ञाज्ञानविशारदः । तत्रस्थो वै महाप्राज्ञो धर्मोसौ धर्मभूषणः

ਧਰਮਾਂਗਦ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਸੀ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਰਦ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਧਰਮ-ਭੂਸ਼ਣ ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮ-ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਵਿਦਯਮਾਨ ਸੀ।

Verse 11

दिव्यान्मनोनुगान्भोगान्मोदमानः प्रभुंजति । पूर्णे युगसहस्रांते धर्मो वै धर्मभूषणः

ਉਹ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਧਰਮ—ਧਰਮ-ਭੂਸ਼ਣ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

तस्मात्पदात्परिभ्रष्टो विष्णोश्चैव प्रसादतः । सुव्रतो नाम मेधावी सुमनानंदवर्द्धनः

ਉਸ ਪਦ ਤੋਂ ਡਿਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ‘ਸੁਵ੍ਰਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮੇਧਾਵੀ ਉਪਜਿਆ, ਜੋ ਸੁਮਨਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 13

सोमशर्मस्य तनयः श्रेष्ठो भगवतां वरः । तपश्चचार मेधावी विष्णुध्यानपरोभवत्

ਸੋਮਸ਼ਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਉੱਤਮ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਕਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਵਾਨ—ਉਸ ਮੇਧਾਵੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

कामक्रोधादिकान्दोषान्परित्यज्य द्विजोत्तमः । संयम्यचैन्द्रियं वर्गं तपस्तेपे निरंतरम्

ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 15

वैडूर्यपर्वतश्रेष्ठे सिद्धेश्वरस्य सन्निधौ । एकीकृत्य मनश्चायं संयोज्य विष्णुना सह

ਵੈਡੂਰ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਯੋਗ-ਸੰਯੋਗ ਕੀਤਾ।

Verse 16

एवं वर्षशतं स्थित्वा ध्यानेनास्य महात्मनः । सुप्रसन्नो जगन्नाथः शंखचक्रगदाधरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਗੰਨਾਥ—ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 17

तस्मै वरं ददावन्यं सलक्ष्म्या सह केशवः । भोभोः सुव्रत धर्मात्मन्बुध्यस्व विबुधांवर

ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੋ! ਹੋ! ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜਾਗ ਉਠ।”

Verse 18

वरं वरय भद्रं ते कृष्णोऽहं ते समागतः । एवमाकर्ण्य मेधावी विष्णोर्वाक्यमनुत्तमम्

“ਵਰ ਮੰਗ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੇਧਾਵੀ (ਫਿਰ) ਬੋਲਾ।

Verse 19

हर्षेण महताविष्टो दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा

ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 20

सुव्रत उवाच । संसारसागरमतीव महासुदुःखजालोर्मिभिर्विविधमोहचयैस्तरंगैः । संपूर्णमस्ति निजदोषगुणैस्तु प्राप्तस्तस्मात्समुद्धर जनार्दनमाशुदीनम्

ਸੁਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹ ਸਾਗਰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਮੋਹ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਧਾਰ ਲੈ।

Verse 21

कर्मांबुदे महति गर्जतिवर्षतीव विद्युल्लतोल्लसतिपातकसंचयैर्मे । मोहांधकारपटलैर्मम नास्ति दृष्टिर्दीनस्य तस्य मधुसूदन देहि हस्तम्

ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਗਰਜ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਮੋਹ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਇਸ ਬੇਸਹਾਰੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਦੇ।

Verse 22

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुव्रतो । पाख्यानंनाम द्वाविंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਚਪੰਚਾਸ਼ਤ-ਸਹਸ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਭੂਮਿਖੰਡ ਦੇ ਐਂਦ੍ਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ‘ਸੁਵ੍ਰਤ-ਪਾਖਿਆਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह उच्चं मायासुकंदकरुणा बहुदुःखशाखम् । जायादिसंगच्छदनं फलितं मुरारे तत्राधिरूढपतितं भगवन्हि रक्ष

ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹ ਉੱਚਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼—ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਜੀਰਣ ਹੈ—ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਤਣਾ ਬਣਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਛਾਂਹ ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਆਸਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਫਲ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ।

Verse 24

दुःखानलैर्विविधमोहमयैः सुधूमैः शोकैर्वियोगमरणांतिक सन्निभैश्च । दग्धोस्मि कृष्ण सततं मम देहि मोक्षं ज्ञानांबुदैः समभिषिंच सदैव मां त्वम्

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸਾੜਦੀ ਹੈ—ਵਿਭਿੰਨ ਮੋਹਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਘਣੀ; ਵਿਛੋੜੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਜਿਹੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ। ਮੈਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼, ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੇਘਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸਿੰਚਦਾ ਰਹੁ।

Verse 25

घोरांधकारपटले महतीव गर्ते संसारनाम्निपतितं सततं हि कृष्ण । त्वं सत्कृपो मम हि दीनभयातुरस्य तस्माद्विरज्यशरणं तव आगतोस्मि

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸੰਸਾਰ ਨਾਮਕ ਇਸ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਰੰਵਾਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦਿਨ ਤੇ ਭੈ-ਪੀੜਤ ਉੱਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 26

त्वामेव ये नियतमानसभावयुक्ता ध्यायंति ज्ञानमनसा पदवीं लभंते । नत्वैव पादयुगलं च महासुपुण्यं यद्देवकिन्नरगणाः परिचिंतयंति

ਜੋ ਨਿਯਤ ਮਨ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਦੋ ਚਰਨਾਂ—ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਯ ਤੇ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ-ਗਣ ਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 27

नान्यं वदामि न भजामि न चिंतयामि त्वत्पादपद्मयुगलं सततं नमामि । कामं त्वमेव मम पूरय मेद्य कृष्ण दूरेण यातु मम पातकसंचयस्ते

ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹੀ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਢੇਰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।

Verse 28

दासोस्मि देव तव किंकरजन्मजन्म त्वत्पादपद्मयुगलं सततं स्मरामि

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ—ਜਨਮ ਜਨਮ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸੇਵਕ; ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਯੁਗਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 29

यदि कृष्ण प्रसन्नोसि देहि मे सुवरं प्रभो । मन्मातापितरौ कृष्ण सकायौ मंदिरे नय

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦੇਹ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਚਲ।

Verse 30

आत्मनश्च महादेव मयासह न संशयः । श्रीकृष्ण उवाच । एवं ते परमं कार्यं भविष्यति न संशयः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਕਾਰਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ।

Verse 31

तस्य तुष्टो हृषीकेशो भक्त्या तस्य प्रतोषितः । प्रयातौ वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितौ

ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰ ਗਏ—ਉਹ ਧਾਮ ਜੋ ਦਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 32

सुव्रतेन समं तौ द्वौ सुमना सोमशर्मकौ । यावत्कल्पद्वयं प्राप्तं तावत्स सुव्रतो द्विजः

ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਸੁਮਨਾ ਅਤੇ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ—ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਦੋ ਕਲਪ ਚਲੇ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਵ੍ਰਤ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ।

Verse 33

बुभुजे बुभुजे दिव्यांल्लोकांश्चैव महामते । देवकार्यार्थमत्रैव काश्यपस्य गृहं पुनः

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਭੋਗੇ—ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗੇ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਇਆ।

Verse 34

अवतीर्णो महाप्राज्ञो वचनात्तस्य चक्रिणः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः

ਉਹ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੰਦਰ-ਪਦ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

वसुदत्तेति विख्यातः सर्वदेवैर्नमस्कृतः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते सांप्रतं वासवो दिवि

ਉਹ ‘ਵਸੁਦੱਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇੰਦਰ-ਪਦ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸਵ ਬਣ ਕੇ।

Verse 36

एतत्ते सर्वमाख्यातं सृष्टिसंबंधकारणम् । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदेव परिपृच्छसि

ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਣ-ਤੱਤ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਓਹੀ ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ।

Verse 37

व्यास उवाच । धर्माङ्गदो महाप्राज्ञो रुक्माङ्गदसुतो बली । आद्ये कृतयुगे जातः सृष्टिकाले स वासवः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮਾਂਗਦ—ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਬਲਵਾਨ, ਅਤੇ ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਆਦਿ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਬਣਿਆ।

Verse 38

तत्कथं देवदेवेश अन्यो धर्माङ्गदो भुवि । अन्यो रुक्मांङ्गदो राजा किं चायं त्रिदशाधिपः

ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂਗਦ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ? ਤੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਕੌਣ ਹੈ?

Verse 39

एतन्मे संशयं जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति । ब्रह्मोवाच । हंत ते कथयिष्यामि सर्वसंदेहनाशनम्

ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਉਚਿਤ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਜੋਗ ਹੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: “ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇ।”

Verse 40

देवस्य लीलासृष्ट्यर्थे वर्तते द्विजसत्तम । यथा वाराश्च पक्षाश्च मासाश्च ऋतवो यथा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਦੇਵ ਦੇ ਲੀਲਾ-ਰੂਪ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 41

संवत्सराश्च मनवस्तथा यांति युगाः पुनः । पश्चात्कल्पः समायाति व्रजाम्येवं जनार्दनम्

ਸਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਨੂ ਵੀ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯੁਗ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਲਪ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 42

अहमेव महाप्राज्ञ मयि यांति चराचराः । पुनः सृजति योगात्मा पूर्ववद्विश्वमेव हि

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਆਧਾਰ ਹਾਂ; ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਯੋਗਾਤਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 43

पुनरहं पुनर्वेदाः पुनस्ते देवता द्विजाः । तथा भूपाश्च ते सर्वे स्वचरित्रसमाविलाः

ਮੁੜ ਮੁੜ—ਮੈਂ ਵੀ, ਵੇਦ ਵੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜ ਵੀ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਵੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਕਰਮ ਫਲ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਉੱਤਮ! ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜਾ ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਨਾਲ।

Verse 45

तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦ੍ਵਿਜ ਧਰਮਾਂਗਦ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਆਦਿ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਤਥਾ ਯਯਾਤੀ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 46

मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः

ਮਨੂ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਾ ਉਤਪੰਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੀਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 47

यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः

ਜਿਵੇਂ ਵੀਰ ਧਰਮਾਂਗਦ ਮਹਾਨ ਪਦ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੇਦ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ—ਇਹ ਸਭ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 48

एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਸੁਵ੍ਰਤ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਚਰਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੁਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 49

अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः

ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਅਵ੍ਯਕਤ (ਅਪ੍ਰਗਟ) ਤੱਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।