
Sumanā and Somaśarmā: Tapas at the Kapilā–Revā Confluence and the Theophany of Hari
ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਨਾ ਸਮੇਤ ਕਪਿਲਾ–ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ-ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਸੱਪ, ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਆਂਧੀਆਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਛਬੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਧਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ; ਹਰ ਵਾਰ ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ/ਨਰਸਿੰਹ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਤੋਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ। ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਜਯ-ਨਮਸਕਾਰ ਰੂਪ ਲੰਬੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਵਤਾਰਾਂ (ਮਤਸ੍ਯ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਆਦਿ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ, ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 1
सूत उवाच । सोमशर्मा महाप्राज्ञः सुमनया सह सत्तमः । कपिलासंगमे पुण्ये रेवातीरे सुपुण्यदे
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਜ्ञ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਮਨਾ ਸਮੇਤ, ਕਪਿਲਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਸੰਗਮ ਤੇ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਗਿਆ।
Verse 2
स्नात्वा तत्र स मेधावी तर्पयित्वा सुरान्पितॄन् । तपस्तेपे सुशांतात्मा जपन्नारायणं शिवम्
ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 3
द्वादशाक्षरमंत्रेण ध्यानयुक्तो महामनाः । तस्यैव देवदेवस्य वासुदेवस्य सुव्रतः
ਦੁਆਦਸ਼ਾਕਸ਼ਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ, ਉਸੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 4
आसने शयने याने स्वप्ने पश्यति केशवम् । सदैव निश्चलो भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः
ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਿਆਂ, ਲੇਟਿਆਂ, ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
सा च साध्वी महाभागा पतिव्रतपरायणा । सुमना कांतमेवापि शुश्रूषति तपोन्वितम्
ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਸੁਮਨਾ, ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
Verse 6
ध्यायमानस्य तस्यापि विघ्नैः संदर्शितं भयम् । सर्पा विषोल्बणाः कृष्णास्तत्र यांति महात्मनः
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਘਨਾਂ ਨੇ ਡਰ ਵਿਖਾਇਆ; ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਉੱਥੇ ਕਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਵਿਸ਼ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 7
पार्श्वे ते तप्यमानस्य तस्य ते सोमशर्मणः । सिंहव्याघ्रगजा दृष्टा भयमेवं प्रचक्रिरे
ਜਦੋਂ ਸੋਮਸ਼ਰਮਣ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿੰਘ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦਿੱਸੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
Verse 8
वेताला राक्षसा भूताः कूष्मांडाः प्रेतभैरवाः । भयं विदर्शयंत्येते दारुणं प्राणनाशनम्
ਵੇਤਾਲ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਭੂਤ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤਭੈਰਵ—ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਨ-ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਡਰਾਉਣਾ ਭਯ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 9
नानाविधा महाभीमाः सिंहास्तत्र समागताः । दंष्ट्राकरालवक्त्राश्च जगर्जुश्चातिभैरवम्
ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਸਿੰਘ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਭੈਰਵ ਗর্জਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 10
विष्णोर्ध्यानात्स धर्मात्मा न चचाल महामतिः । महाविघ्नैः सुसंरूढैश्चालितो मुनिपुंगवः
ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਹਾਮਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ; ਮਹਾਂ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ।
Verse 11
एवं न चलते ध्यानात्सोमशर्मा द्विजोत्तमः । झंझावातैश्च शीतेन महावृष्ट्या सुपीडितः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ, ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ—ਦੁਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ—ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਾ ਡੋਲਿਆ; ਝੰਝਾਵਾਤਾਂ, ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਅਤੇ ਮਹਾਵਰਖਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਵੀ।
Verse 12
भंभारावमहाभीमः सिंहस्तत्र समागतः । तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तः सस्मार नृहरिं द्विजः
ਤਦ ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸਿੰਘ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਉਸ ਦੁਵਿਜ ਨੇ ਨ੍ਰਿਹਰੀ (ਨਰਸਿੰਹ-ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 13
इंद्रनीलप्रतीकाशं पीतवस्त्रं महौजसम् । शंखचक्रधरं देवं गदापंकजधारिणम्
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਇੰਦ੍ਰਨੀਲ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਨੀਲਮ ਚਮਕਦਾ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ—ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਗਦਾ ਤੇ ਪਦਮ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ।
Verse 14
महामौक्तिकहारेण इंदुवर्णानुकारिणा । कौस्तुभेनापि रत्नेन द्योतमानं जनार्दनम्
ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ—ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਮਹਾਮੌਕਤਿਕ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ।
Verse 15
श्रीवत्सांकेन दिव्येन हृदयं यस्य राजते । सर्वाभरणशोभांगं शतपत्रनिभेक्षणम्
ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਸਭ ਅਭਰਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੌ-ਪੰਖੁੜੀ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
Verse 16
सुस्मितास्यं सुप्रसन्नं रत्नदामाभिशोभितम् । भ्राजमानं हृषीकेशं ध्यानं तेन कृतं ध्रुवम्
ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ—ਉਸ ਨੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧ੍ਰੁਵ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 17
त्वमेव शरणं कृष्ण शरणागतवत्सल । नमोस्तु देवदेवाय किं मे भयं करिष्यति
ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਮੈਨੂੰ ਭੈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 18
यस्योदरे त्रयो लोकाः सप्त चान्ये महात्मनः । शरणं तस्य प्रविष्टोस्मि क्वास्ते भयं ममैव हि
ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ! ਜਿਸ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੈ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇਗਾ?
Verse 19
यस्माद्भयाः प्रवर्तंते कृत्यादिक महाबलाः । सर्वभयप्रहर्तारं तमस्मि शरणं गतः
ਜਿਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਆਦਿਕ ਮਹਾਬਲੀ ਭਯ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਭਯਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।
Verse 20
पातकानां तु सर्वेषां दानवानां महाभयम् । रक्षको विष्णुभक्तानां तमस्मि शरणं गतः
ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਮਹਾਭਯ, ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਭਿਆਨਕ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।
Verse 21
वृंदारकाणां सर्वेषां दानवानां महात्मनाम् । यो गतिः कृष्णभक्तानां तमस्मि शरणं गतः
ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਭਕਤਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਸਰਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ ਹੈ।
Verse 22
अभयो भयनाशाय पापनाशाय ज्ञानवान् । एकश्चेंद्रस्वरूपेण तमस्मि शरणं गतः
ਮੈਂ ਉਸ ਏਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਨਿਰਭਯ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ—ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
व्याधीनां नाशकायैव य औषधस्वरूपवान् । निरामयो निरानंदस्तमस्मि शरणंगतः
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਔਖਧੀ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਿਰਾਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼—ਉਸੇ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ।
Verse 24
अचलश्चालयेल्लोकानपापो ज्ञानमेव च । तमस्मि शरणं प्राप्तो भयं किं मे करिष्यति
ਜੇ ਅਚਲ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ, ਜੇ ਨਿਰਪਾਪਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਹੀ ਡੋਲ ਜਾਵੇ—ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਪਾ ਕੇ ਡਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 25
साधूनां चापि सर्वेषां पालको यो ह्यनामयः । पाति विश्वं च विश्वात्मा तमस्मि शरणंगतः
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ, ਸਦਾ ਨਿਰਾਮਯ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੈ।
Verse 26
यो मे मृगेंद्ररूपेण भयं दर्शयतेग्रतः । तमहं शरणं प्राप्तो नरसिंहं नमाम्यहम्
ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਯ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਰਸਿੰਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 27
मदमत्तो महाकायो वनहस्ती समागतः । गजलीलागतिं देवं शरणागतवत्सलम्
ਮਦਮੱਤ, ਮਹਾਕਾਯ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਦੌੜਦਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੇਵ ਦੀ ਚਾਲ ਗਜ-ਲੀਲਾ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈ।
Verse 28
गजास्यं ज्ञानसंपन्नं सपाशांकुशधारिणम् । कालास्यं गजतुंडं च शरणं सुगतोस्म्यहम्
ਗਜਮੁਖ, ਗਿਆਨ-ਸੰਪੰਨ, ਪਾਸ਼ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ—ਕਾਲੇ ਮੁਖ ਅਤੇ ਗਜ-ਤੁੰਡ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਸੁਗਤ ਦੇਵ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 29
हिरण्याक्षप्रहर्तारं वाराहं शरणंगतः । वामनं तं प्रपन्नोस्मि शरणागतवत्सलम्
ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਸ਼ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵਰਾਹ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
ह्रस्वास्तु वामनाः कुब्जाः प्रेताः कूष्मांडकादयः । मृत्युरूपधराः सर्वे दर्शयंति भयं मम
ਠਿਗਣੇ ਵਾਮਨ, ਕੁਬੜੇ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਆਦਿ—ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭਯ ਦਿਖਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 31
अमृतं तं प्रपन्नोस्मि किं भयं मे करिष्यति । ब्रह्मण्यो ब्रह्मदो ब्रह्मा ब्रह्मज्ञानमयो हरिः
ਮੈਂ ਉਸ ਅਮਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ—ਡਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ਹਰਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਪਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਦਾ ਦਾਤਾ, ਆਪ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨਮਯ ਹੈ।
Verse 32
शरणं तं प्रपन्नोस्मि भयं किं मे करिष्यति । अभयो यो हि जगतो भीतिघ्नो भीतिदायकः
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ—ਡਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਜਗਤ ਲਈ ਨਿਰਭਯਤਾ ਹੈ—ਭਯ ਦਾ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਭਯ ਦਾ ਦਾਤਾ।
Verse 33
भयरूपं प्रपन्नोस्मि भयं किं मे करिष्यति । तारकः सर्वलोकानां नाशकः सर्वपापिनाम्
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਜੋ ਭਯ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ (ਅਤੇ ਅਧਿਪਤੀ) ਹੈ—ਹੁਣ ਡਰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤਾਰਕ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ।
Verse 34
तमहं शरणं प्राप्तो धर्मरूपं जनार्दनम् । सुरारणं यो हि रणे वपुर्द्धारयतेऽद्भुतम्
ਮੈਂ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 35
शरणं तस्य गंतास्मि सदागतिरयं मम । झंझावातो महाचंडो वपुर्दूयति मे भृशम्
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਉਹੀ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਝੰਝਾਵਾਤ ਦਾ ਮਹਾ-ਚੰਡ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 36
शरणं तं प्रपन्नोस्मि सदागतिरयं मम । अतिशीतं चातिवर्षा आतपस्तापदायकः
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਉਹੀ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਗਤੀ ਹੈ। ਅਤਿ ਠੰਢ, ਅਤਿ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਤਪਦਾ ਸੂਰਜ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
Verse 37
एषां रूपेण यो देवस्तस्याहं शरणं गतः । कालरूपा अमी प्राप्ता भयदा मम चालकाः
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੇਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕਾਲ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹਨ—ਭਯ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।
Verse 38
एषां शरणं प्रपन्नोस्मि हरेः स्वरूपिणां सदा
ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਜੋ ਹਰੀ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਨਿਤ੍ਯ ਹਰੀ-ਮਯ।
Verse 39
यं सर्वदेवं परमेश्वरं हि निष्केवलं ज्ञानमयं प्रदीपम् । वदंति नारायणमादिसिद्धं सिद्धेश्वरं तं शरणं प्रपद्ये
ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਪੇਖ, ਗਿਆਨ-ਮਯ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਆਦਿ-ਸਿੱਧ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 40
इति ध्यायन्स्तुवन्नित्यं केशवं क्लेशनाशनम् । भक्त्या तेन समानीतस्तदात्महृदये हरिः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਤ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ, ਕਲੇਸ਼-ਨਾਸਕ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਭਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ-ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਿਆ।
Verse 41
उद्यमं विक्रमं तस्य स दृष्ट्वा सोमशर्मणः । आविर्भूय हृषीकेशस्तमुवाच प्रहृष्टवान्
ਸੋਮਸ਼ਰਮਣ ਦੇ ਉਦਮ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
Verse 42
सोमशर्मन्महाप्राज्ञ श्रूयतां भार्यया सह । वासुदेवोस्मि विप्रेंद्र वरं याचय सुव्रत
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਸੋਮਸ਼ਰਮਣ! ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।
Verse 43
तेनोक्तो हि स विप्रेन्द्र उन्मील्य नयनद्वयम् । दृष्ट्वा विश्वेश्वरं देवं घनश्यामं महोदयम्
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।
Verse 44
सर्वाभरणशोभांगं सर्वायुधसमन्वितम् । दिव्यलक्षणसंपन्नं पुंडरीकनिभेक्षणम्
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਭ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਸੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 45
पीतेन वाससा युक्तं राजमानं सुरेश्वरम् । वैनतेयसमारूढं शंखचक्रगदाधरम्
ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਮਾਨ, ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 46
ब्रह्मादीनां सुधातारं जगतोस्य महायशाः । विश्वस्यास्य सदातीतं रूपातीतं जगद्गुरुम्
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਆਧਾਰ; ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਜਗਦਗੁਰੂ ਹੈ।
Verse 47
हर्षेण महताविष्टो दंडवत्प्रणिपत्य तम् । श्रियायुक्तं भासमानं सूर्यकोटिसमप्रभम्
ਵੱਡੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਸਮਾਨ ਹੈ।
Verse 48
बद्धांजलिपुटोभूत्वा तया सुमनया सह । जयजयेत्युवाचैनं जयमाधवमानद
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਜਲੀ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸੁਮਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੁਚਿੱਤ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੈ ਜੈ! ਹੇ ਮਾਧਵ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ!”
Verse 49
जय योगीश योगीन्द्र जय नागांगशायन । यज्ञांग जय यज्ञेश जय शाश्वतसर्वग
ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਯੋਗੀਸ਼, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ! ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਨਾਗ-ਸ਼ਯਨ, ਸੱਪ-ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਯਜ್ಞ-ਅੰਗ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹੀ ਯਜ्ञ ਹਨ, ਹੇ ਯਜ್ಞੇਸ਼! ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਸਰਵਗ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਅਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ!
Verse 50
जय सर्वेश्वरानंत यज्ञरूप नमोऽस्तु ते । जय ज्ञानवतां श्रेष्ठ जय त्वं ज्ञाननायक
ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਅਨੰਤ, ਯਜ್ಞ-ਰੂਪ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੈ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੋ।
Verse 51
जय सर्वदसर्वज्ञ जय त्वं सर्वभावन । जय जीवस्वरूपेश महाजीव नमोस्तुते
ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਸਰਵ-ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ। ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਜੀਵ-ਸਰੂਪ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਹੇ ਮਹਾਜੀਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 52
जय प्रज्ञादप्रज्ञांग जय प्राणप्रदायक । जय पापघ्न पुण्येश जय पुण्यपते हरे
ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਪ੍ਰਜ్ఞਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਦਾਤਾ। ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਹਰੀ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਪਤੀ।
Verse 53
जय ज्ञानस्वरूपेश ज्ञानगम्याय ते नमः । जय पद्मपलाशाक्ष पद्मनाभाय ते नमः
ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ; ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਕਮਲ-ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਪਦਮਨਾਭ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 54
जय गोविंदगोपाल जय शंखधरामल । जय चक्रधराव्यक्त व्यक्तरूपाय ते नमः
ਜੈ ਹੋ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ, ਜੈ ਹੋ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ; ਜੈ ਹੋ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ੰਖਧਾਰੀ ਨੂੰ। ਜੈ ਹੋ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਅਵ੍ਯਕਤ ਨੂੰ; ਜੋ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 55
जय विक्रमशोभांग जय विक्रमनायक । जय लक्ष्मीविलासांग नमो वेदमयाय ते
ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਵਿਕਰਮ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਕਰਮ ਦੇ ਨਾਇਕ। ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਲੀਲਾ-ਰਸ ਹੈ; ਹੇ ਵੇਦਮਯ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 56
जय विक्रमशोभांग जय उद्यमदायक । जय उद्यमकालाय उद्यमाय नमोनमः
ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਕਰਮ-ਸ਼ੋਭਾ ਦਿਪਦੀ ਹੈ; ਜੈ ਹੋ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਦਯਮ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਜੈ ਹੋ ਉਦਯਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ; ਉਦਯਮ ਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 57
जय उद्यमशक्ताय उद्यमत्रयधारक । युद्धोद्यमप्रवृत्ताय तस्मै धर्माय ते नमः
ਜੈ ਹੋ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜੋ ਸਹੀ ਉਦਯਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਉਦਯਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਦਯਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੈ; ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 58
नमो हिरण्यरेताय तस्मै ते जायते नमः । अतितेजःस्वरूपाय सर्वतेजोमयाय च
ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹਿਰਣ੍ਯ-ਰੇਤਾ, ਸੁਵਰਨ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤਿਤੇਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਮੂਹ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
Verse 59
दैत्यतेजोविनाशाय पापतेजोहराय च । गोब्राह्मणहितार्थाय नमोस्तु परमात्मने
ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 60
नमोस्तु हुतभोक्त्रे च नमो हव्यवहाय ते । नमः कव्यवहायैव स्वधारूपाय ते नमः
ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹਵਿ-ਭੋਕਤਾ, ਅਰਪਣਾਂ ਦੇ ਭੋਗਤਾ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹਵ੍ਯ-ਵਾਹ, ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਾਹਕ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਕਵ੍ਯ-ਵਾਹ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵਾਹਕ; ਸ੍ਵਧਾ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 61
स्वाहारूपाय यज्ञाय पावनाय नमोनमः । नमस्ते शार्ङ्गहस्ताय हरये पापहारिणे
ਸਵਾਹਾ-ਸਰੂਪ, ਯਜ੍ਞ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਹਰਿ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 62
सदसच्चोदनायैव नमो विज्ञानशालिने । नमो वेदस्वरूपाय पावनाय नमोनमः
ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗਿਆਨ-ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 63
नमोस्तु हरिकेशाय सर्वक्लेशहराय ते । केशवाय परायैव नमस्ते विश्वधारिणे
ਹੇ ਹਰਿਕੇਸ਼, ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੂੰ ਸਭ ਕਲੇਸ਼ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 64
नमः कृपाकरायैव नमो हर्षमयाय ते । अनंताय नमो नित्यं शुद्धाय क्लेशनाशिने
ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਕੇਵਲ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਆਨੰਦ-ਮਯ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਨੰਤ, ਨਿਤ੍ਯ ਸ਼ੁੱਧ, ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਦਾ ਹਾਂ।
Verse 65
आनंदाय नमो नित्यं शुद्धाय केवलाय ते । रुद्रैर्नमितपादाय विरंचिनमिताय ते
ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਨਿਤ੍ਯ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 66
सुरासुरेंद्रनमित पादपद्माय ते नमः । नमोनमः परेशाय अजितायामृतात्मने
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਅਜਿਤ, ਅਮਰ-ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 67
क्षीरसागरवासाय नमः पद्माप्रियाय ते । ओंकाराय च शुद्धाय अचलाय नमोनमः
ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਪਦਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਵਿੱਤਰ ਓੰਕਾਰ-ਸਰੂਪ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 68
व्यापिने व्यापकायैव सर्वव्यसनहारिणे । नमोनमो वराहाय महाकूर्माय ते नमः
ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਵਿਪਤਾ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਹੇ ਵਰਾਹ, ਹੇ ਮਹਾਕੂਰਮ, ਤੈਨੂੰ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 69
नमो वामनरूपाय नृसिंहाय महात्मने । नमो रामाय दिव्याय सर्वक्षत्रवधाय च
ਵਾਮਨ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਹਾਤਮਾ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਿਵ੍ਯ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਸਭ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 70
सर्वज्ञानाय मत्स्याय नमो रामाय ते नमः । नमः कृष्णाय बुद्धाय नमो म्लेच्छप्रणाशिने
ਸਰਵਜ੍ਞ ਮਤਸ੍ਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਰਾਮ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਲੇੱਛਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 71
नमः कपिलविप्राय हयग्रीवाय ते नमः । नमो व्यासस्वरूपाय नमः सर्वमयाय ते
ਕਪਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਯਗ੍ਰੀਵ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਿਆਸ-ਸਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਹੇ ਸਰਵਮਯ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 72
एवं स्तुत्वा हृषीकेशं तमुवाच जनार्दनम् । गुणानां तु परं पारं ब्रह्मा वेत्ति न पावन
ਇਉਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਪਰਮ ਪਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੀਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”
Verse 73
न चैव स्तोतुं सर्वज्ञस्तथा रुद्र सःहस्रदृक् । वक्तुं को हि समर्थस्तु कीदृशी मे मतिर्विभो
ਸਰਵਜ੍ਞ ਰੁਦ੍ਰ—ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—ਭੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਕੌਣ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੈ? ਹੇ ਵਿਭੋ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ!
Verse 74
निर्गुणं सगुणं स्तोत्रं मयैव तव केशव । क्षमशब्दापशब्दं मे तव दासोस्मि सुव्रत
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਗਾਈ ਹੈ—ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ ਤੇ ਸਗੁਣ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੇ ਅਪਸ਼ਬਦ ਮਾਫ਼ ਕਰੀਂ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ।
Verse 75
जन्मजन्मनि लोकेश दयां मे कुरु पावन
ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਪਾਵਨ, ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।