Adhyaya 17

Verse 1

सोमशर्मोवाच । सर्वं देवि समाख्यातं धर्मसंस्थानमुत्तमम् । कथं पुत्रमहं विंद्यां सर्वज्ञं गुणसंयुतम्

ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਮ ਸਥਾਪਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ ਜੋ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ?”

Verse 2

वद त्वं मे महाभागे यदि जानासि सुव्रते । दानधर्मादिकं भद्रे परत्रेह न संशयः

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਦਾਨ, ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 3

सुमनोवाच । वसिष्ठं गच्छ धर्मज्ञं तं प्रार्थय महामुनिम् । तस्मात्प्राप्स्यसि वै पुत्रं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम्

ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ। ਉਸ ਤੋਂ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਵੇਂਗਾ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 4

सूत उवाच । एवमुक्ते तया वाक्ये सोमशर्मा द्विजोत्तमः । एवं करिष्ये कल्याणि तव वाक्यं न संशयः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮੈਂ ਐਸੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 5

एवमुक्त्वा जगामाशु सोमशर्मा द्विजोत्तमः । वसिष्ठं सर्ववेत्तारं दिव्यं तं तपतां वरम्

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ—ਵਸਿਸ਼ਠ ਕੋਲ, ਜੋ ਸਰਵਵੇਤਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।

Verse 6

गंगातीरे स्थितं पुण्यमाश्रमस्थं द्विजोत्तमम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम्

ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ਼ ਖੜਾ ਸੀ; ਤੇਜ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਸੂਰਜ।

Verse 7

राजमानं महात्मानं ब्रह्मण्यं च द्विजोत्तमम् । भक्त्या प्रणम्य विप्रेशं दंडवच्च पुनः पुनः

ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਹਾਤਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ਼—ਵਿਪ੍ਰੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 8

तमुवाच महातेजा ब्रह्मसूनुरकल्मषः । उपाविशासने पुण्ये सुखेन सुमहामते

ਤਦ ਮਹਾਤੇਜ, ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੋ।”

Verse 9

एवमुक्त्वा स योगींद्रः पुनः प्राह तपोधनम् । गृहे पुत्रेषु ते वत्स दारभृत्येषु सर्वदा

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਯੋਗੀੰਦਰ ਫਿਰ ਤਪ-ਧਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਤਸ, ਆਪਣੇ ਘਰ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲ ਸਦਾ…”

Verse 10

क्षेममस्ति महाभाग पुण्यकर्मसु चाग्निषु । निरामयोसि चांगेषु धर्मं पालयसे सदा

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹੋਵੇ—ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ। ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਂ।

Verse 11

एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः पुनः प्राह सुशर्मणम् । किं करोमि प्रियं कार्यं सुप्रियं ते द्विजोत्तम

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਸ਼ਰਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਦੱਸ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ ਕਰਮ ਕਰਾਂ—ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ?”

Verse 12

एवं संभाषितं विप्रं विरराम स कुंभजः । तस्मिन्नुक्ते महाभागे वसिष्ठे मुनिपुंगवे

ਇਉਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਸੰਭਾਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਘੜੇ-ਜਨਮ ਅਗਸਤ੍ਯ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਮਹਾਭਾਗੀ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਵਾਨ—(ਅੱਗੇ ਬੋਲੇ)।

Verse 13

स होवाच महात्मानं वसिष्ठं तपतां वरम् । भगवञ्छ्रूयतां वाक्यं सुप्रसन्नेन चेतसा

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।”

Verse 14

यदि मे सुप्रियं कार्यं त्वयैव मुनिपुंगव । मम प्रश्नार्थसंदेहं विच्छेदय द्विजोत्तम

ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ।

Verse 15

दारिद्र्यं केन पापेन पुत्रसौख्यं कथं नहि । एतन्मे संशयं तात कस्मात्पापाद्वदस्व मे

“ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯ ਕਿਸ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਹੇ ਤਾਤ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 16

महामोहेन संमुग्धः प्रियया बोधितो द्विज । तयाहं प्रेषितस्तात तव पार्श्वं समातुरः

ਵੱਡੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਅੰਧਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤਾਤ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਘੋਰ ਵਿਹਲਤਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 17

इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेएंद्रे सुमनोपाख्यानेसप्तदशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ ‘ਸੁਮਨਾ-ਉਪਾਖਿਆਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

वसिष्ठ उवाच । पुत्रा मित्राण्यथ भ्राता अन्ये स्वजनबांधवाः । पंचभेदास्तु संभेदात्पुरुषस्य भवंति ते

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਤੇ ਬਾਂਧਵ—ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪੰਜ ਭੇਦ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ।

Verse 19

ते ते सुमनया प्रोक्ताः पूर्वमेव तवाग्रतः । ऋणसंबंधिनः सर्वे ते कुपुत्रा द्विजोत्तम

ਉਹੀ ਉਹੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹਨ—ਉਹ ਕੁਪੁੱਤਰ।

Verse 20

पुत्रस्य लक्षणं पुण्यं तवाग्रे प्रवदाम्यहम् । पुण्यप्रसक्तो यस्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਛਣ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ।

Verse 21

शुद्धिविज्ञानसंपन्नस्तपस्वी वाग्विदां वरः । सर्वकर्मसुसंधीरो वेदाध्ययनतत्परः

ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਤਪਸਵੀ, ਵਾਣੀ-ਵਿਦਿਆਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ।

Verse 22

स सर्वशास्त्रवेत्ता च देवब्राह्मणपूजकः । याजकः सर्वयज्ञानां दाता त्यागी प्रियंवदः

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਪੂਜਕ; ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਯਾਜਕ, ਦਾਨੀ, ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 23

विष्णुध्यानपरो नित्यं शांतो दांतः सुहृत्सदा । पितृमातृपरोनित्यं सर्वस्वजनवत्सलः

ਉਹ ਨਿੱਤ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਹਿਰਦ; ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸੇਵਕ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 24

कुलस्य तारको विद्वान्कुलस्य परिपोषकः । एवं गुणैश्च संयुक्तः सपुत्रः सुखदायकः

ਵਿਦਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਕੁਲ ਦਾ ਤਾਰਕ ਤੇ ਦੀਵਾ ਹੈ, ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਪੋਸ਼ਕ; ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 25

अन्ये संबंधसंयुक्ताः शोकसंतापदायकाः । एतादृशेन किं कार्यं फलहीनेन तेन च

ਹੋਰ ਸੰਗਤਾਂ, ਜੋ ‘ਰਿਸ਼ਤੇ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਐਸੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?

Verse 26

आयांति यांति ते सर्वे तापं दत्वा सुदारुणम् । पुत्ररूपेण ते सर्वे संसारे द्विजसत्तम

ਉਹ ਸਭ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਤਾਪ ਦੇ ਕੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

पूर्वजन्मकृतं पुण्यं यत्त्वया परिपालितम् । तत्सर्वं हि प्रवक्ष्यामि श्रूयतामद्भुतं पुनः

ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਮਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਸਭ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਹਾਂਗਾ; ਫਿਰ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

Verse 28

वसिष्ठ उवाच । भवाञ्छूद्रो महाप्राज्ञ पूर्वजन्मनि नान्यथा । कृषिकर्त्ता ज्ञानहीनो महालोभेन संयुतः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਸੀ—ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲੋਭ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 29

एकभार्या सदा द्वेषी बहुपुत्रो ह्यदत्तवान् । धर्मं नैव विजानासि सत्यं नैव परिश्रुतम्

ਇੱਕ ਹੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਵੈਰ-ਭਾਵੀ ਹੈਂ; ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਦਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

Verse 30

दानं नैव त्वया दत्तं शास्त्रं नैव प्रतिश्रुतम् । कृता नैव त्वया तीर्थे यात्रा चैव महामते

ਤੂੰ ਕਦੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਵੀ ਤੂੰ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੂੰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

Verse 31

एवं कृतं त्वया विप्र कृषिमार्गं पुनः पुनः । पशूनां पालनं सर्व गवां चैव द्विजोत्तम

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਸਭ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ।

Verse 32

महिषीणां तथाऽश्वानां पालनं च पुनः पुनः । एवं पू र्वंकृतं कर्म त्वयैव द्विजसत्तम

ਮਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਤੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਇਹੀ ਕਰਮ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।

Verse 33

विपुलं च धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययं सुपुण्येन न कृतं तु त्वया कदा

ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਧਨ ਤੂੰ ਲੋਭ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਖਰਚਾ ਸੱਚੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 34

पात्रे दानं न दत्तं तु दृष्ट्वा दुर्बलमेव च । कृपां कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव च

ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਦਇਆ ਉਪਜੀ ਤਾਂ ਵੀ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 35

गोमहिष्यादिकं सर्वं पशूनां संचितं त्वया । विक्रीय च धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया

ਗਾਂ, ਮਹਿਸ ਆਦਿ ਸਭ ਪਸ਼ੂ ਤੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 36

तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रयित्वा ततो दधि । दुष्कालं चिंतितं विप्र मोहितो विष्णुमायया

ਛਾਛ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਦਹੀਂ ਵੀ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਕਾਲ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 37

कृतं महार्घमेवात्र अन्नं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु कदाचन

ਇੱਥੇ ਮਹਿੰਗਾ ਅੰਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਪਰ ਤੂੰ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

Verse 38

देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं कदा । प्राप्य पर्वाणि विप्रेभ्यो द्रव्यं न च समर्पितम्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਆਏ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਜਾਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 39

श्राद्धंकालंतुसंप्राप्यश्रद्धयानकृतंत्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमेनं समागतम्

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਤੇਰੀ ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਇਹੀ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 40

श्वशुरस्य श्राद्धकालः श्वश्र्वाश्चैव महामते । त्वं श्रुत्वा तद्वचस्तस्या गृहं त्यक्त्वा पलायसे

“ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੇਰੇ ਸੱਸੁਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸੱਸ ਦਾ ਵੀ; ਪਰ ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।”

Verse 41

धर्ममार्गं न दृष्टं ते श्रुतं नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः

ਤੂੰ ਨ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਨ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਲੋਭ ਹੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਹੈ, ਲੋਭ ਹੀ ਭਰਾ; ਲੋਭ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ-ਬਾਂਧਵ ਤੇ ਸਾਥੀ ਹਨ।

Verse 42

पालितं लोभमेवैकं त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दरिद्रेणातिपीडितः

ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੇਵਲ ਲੋਭ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਬਣਿਆ।

Verse 43

दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्द्धते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते तदा

ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਦਾ ਧਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 44

तृष्णया दह्यमानस्तु तया त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा सुप्रसुप्तस्तु निश्चितो हि प्रचिंतसि

ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ-ਰੂਪ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 45

दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितोसि सदैव हि । सहस्रं लक्षं मे कोटिः कदा अर्बुदमेव च

ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਤੂੰ ਮਹਾ-ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ: ‘ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ, ਕਰੋੜ—ਕਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅਰਬੁਦ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ?’

Verse 46

भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रं लक्षं च कोटिरर्बुदमेव च

ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਖਰਵ ਤੇ ਨਿਖਰਵ ਵਰਗਾ ਧਨ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ, ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅਰਬੁਦ ਤੱਕ ਵੀ?

Verse 47

खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । तव कायं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा

ਖਰਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਖਰਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ; ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 48

नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । खनितं भूमिमध्ये तु क्षिप्तं पुत्रानजानते

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਕਦੇ ਹਵਨ-ਆਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਭੋਗਿਆ; ਧਨ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੋਦ ਕੇ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।

Verse 49

अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्

ਪਰ ਧਨ ਆਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 50

खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतः परम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः

ਖਨਨ-ਵਿਦਿਆ, ਅੰਜਨ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਾਤੁਵਾਦ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੋਇਆ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 51

स्पर्शंचिंतयसेनित्यंकल्पान्सिद्धिप्रदायकान् । प्रवेशं विवराणां तु चिंतमानः सु पृच्छसि

ਤੂੰ ਨਿੱਤ ਹੀ ਸਪਰਸ਼-ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਲਪਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਵਿਵਰਾਂ/ਛਿਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਮਨਨ ਕਰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ।

Verse 52

तृष्णानलेन दग्धेन सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलेन संदीप्तो हाहाभूतो विचेतनः

ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਉਸੇ ਇੱਛਾ-ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਤੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ‘ਹਾਏ! ਹਾਏ!’ ਕਰਦਾ।

Verse 53

एवं मुग्धोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारापुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਮੋਹਿਤ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਧਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿਰੁੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 54

कथितं नैव वृत्तांतं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वं मया ख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्

ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤਾਂਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ; ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਯਮ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਲੇ ਵਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 55

अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि

ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੂੰ ਨਿਰਧਨ ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਤਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਹੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 56

सुशीला ज्ञानसंपन्नाः सत्यधर्मरताः सदा । संभवंति गृहे तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति

ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ, ਗਿਆਨ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਲੋਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 57

धनं धान्यं कलत्रं तु पुत्रपौत्रमनंतकम् । स भुंक्ते मर्त्यलोके वै यस्य विष्णुः प्रसन्नवान्

ਧਨ, ਧਾਨ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਅਨੰਤ ਪਰੰਪਰਾ—ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ।

Verse 58

विना विष्णोः प्रसादेन दारापुत्रान्न चाप्नुयात् । सुजन्म च कुलं विप्र तद्विष्णोः परमं पदम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨ ਪਤਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨ ਹੀ ਸੁਜਨਮ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ।