Adhyaya 14

Verse 1

सोमशर्मोवाच । एवंविधं महापुण्यं धर्मव्याख्यानमुत्तमम् । कथं जानासि भद्रे त्वं कस्माच्चैव त्वया श्रुतम्

ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਧਰਮ-ਵਿਆਖਿਆਨ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਦਾਇਕ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਸ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ?”

Verse 2

सुमनोवाच । भार्गवाणां कुले जातः पिता मम महामते । च्यवनो नाम विख्यातः सर्वज्ञानविशारदः

ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰਗਵਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚ੍ਯਵਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।”

Verse 3

तस्याहं प्रिय कन्या वै प्राणादपि च वल्लभा । यत्रयत्र व्रजत्येष तीर्थारामेषु सुव्रत

ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਧੀ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

सभासु च मुनीनां तु देवतायतनेषु च । तेन सार्द्धं व्रजाम्येका क्रीडमाना सदैव हि

ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ—ਇਕੱਲੀ—ਸਦਾ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ।

Verse 5

कौशिकान्वयसंभूतो वेदशर्मा महामतिः । पितुर्मम सखा दैवादटमानः समागतः

ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਮਹਾਮਤੀ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਭਾਗਵਸ਼ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 6

दुःखेन महताविष्टश्चिंतयानो मुहुर्मुहुः । समागतं महात्मानं तमुवाच पिता मम

ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ, ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 7

भवंतं दुःखसंतप्तमिति जानामि सुव्रत । कस्माद्दुःखी भवाञ्जातस्तस्मात्त्वं कारणं वद

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।

Verse 8

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा च्यवनस्य महात्मनः । तमुवाच महात्मानं पितरं मम सुव्रतः

ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਵ੍ਰਤ ਮੇਰੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 9

वेदशर्मा महाप्राज्ञ सर्वदुःखस्य कारणम् । मम भार्या महासाध्वी पातिव्रत्यपरायणा

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ! ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਸਾਧਵੀ ਹੈ, ਪਤਿਵ੍ਰਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ।

Verse 10

अपुत्रा सा हि संजाता मम वंशो न विद्यते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं प्रश्नितोस्मि यतस्त्वया

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 11

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः कश्चित्सिद्धः समागतः । मम पित्रा तथा तेन ह्युत्थाय वेदशर्मणा

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 12

द्वाभ्यामपि च सिद्धोसौ पूजितो भक्तिपूर्वकैः । उपहारैस्स भोज्यान्नैर्वचनैर्मधुराक्षरैः

ਉਹ ਸਿੱਧ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ—ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਭੋਜਨਯੋਗ ਅੰਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ।

Verse 13

द्वाभ्यामन्तर्गतं पृष्टं पूर्वोक्तं च यथा त्वया । उभौ तौ प्राह धर्मात्मा ससखं पितरं मम

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਦੋਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਿੱਤਰ।

Verse 14

धर्मस्य कारणं सर्वं मयोक्तं ते तथा किल । धर्मेण प्राप्यते पुत्रो धनं धान्यं तथा स्त्रियः

ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਅੰਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 15

ततस्तेन कृतं धर्मं संपूर्णं वेदशर्मणा । तस्माद्धर्मात्सुसंजातं महत्सौख्यं सपुत्रकम्

ਫਿਰ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਹ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ-ਸਹਿਤ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 16

तेन संगप्रसंगेन ममैष मतिनिश्चयः । यथा कांत तव प्रोक्तं मयैव च परं शुभम्

ਉਸ ਸੰਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 17

तस्माच्छ्रुतं महासिद्धात्सर्वसंदेहनाशनम् । विप्रधर्मं समाश्रित्य अनुवर्त्तस्व सर्वदा

ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਸਿੱਧ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਦੇਹ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰ।

Verse 18

सोमशर्मोवाच । धर्मेण कीदृशो मृत्युर्जन्म चैव वदस्व मे । उभयोर्लक्षणं कांते तत्सर्वं हि वदस्व मे

ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਕਾਂਤੇ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਓ।

Verse 19

सुमनोवाच । सत्य शौच क्षमा शांति तीर्थपुण्यादिकैस्तथा । धर्मश्च पालितो येन तस्य मृत्युं वदाम्यहम्

ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯ, ਸ਼ੌਚ, ਖ਼ਿਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਪੁੰਨ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 20

रोगो न जायते तस्य न च पीडा कलेवरे । न श्रमो वै न च ग्लानिर्न च स्वेदो भ्रमस्तथा

ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਥਕਾਵਟ, ਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ; ਨਾ ਪਸੀਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

दिव्यरूपधरा भूत्वा गंधर्वा ब्राह्मणास्तथा । वेदपाठसमायुक्ता गीतज्ञानविशारदाः

ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।

Verse 22

तस्य पार्श्वं समायांति स्तुतिं कुर्वंति चातुलाम् । स्वस्थो हि आसने युक्तो देवपूजारतः किल

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਅਤੁੱਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਸੰਯਤ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ।

Verse 23

तीर्थं च लभते प्राज्ञः स्नानार्थं धर्मतत्परः । अग्न्यागारे च गोस्थाने देवतायतनेषु च

ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਨਾਨ ਲਈ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਗਨਿਆਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਯਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 24

आरामे च तडागे च यत्राश्वत्थो वटस्तथा । ब्रह्मवृक्षं समाश्रित्य श्रीवृक्षं च तथा पुनः

ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤਲਾਬ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ—ਜਿੱਥੇ ਅਸ਼ਵਤ्थ ਤੇ ਵਟ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਹਨ—ਉੱਥੇ ‘ਬ੍ਰਹਮ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼’ ਦੇ ਆਸਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ‘ਸ਼੍ਰੀ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼’ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 25

अश्वस्थानं समाश्रित्य गजस्थानगतो नरः । अशोकं चूतवृक्षं च समाश्रित्य यदास्थितः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵ-ਸਥਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਹਾਥੀ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਛਾਂਹ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਦਾ ਹੈ—

Verse 26

संनिधौ ब्राह्मणानां च राजवेश्मगतोथवा । रणभूमिं समाश्रित्य पूर्वं यत्र मृतो भवेत्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਰਣਭੂਮੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਥਾਂ।

Verse 27

मृत्युस्थानानि पुण्यानि केवलं धर्मकारणम् । गोग्रहं तु सुसंप्राप्य तथा चामरकंटकम्

ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਪੁੰਨਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ। ਗੋਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰਕੰਟਕ ਨੂੰ (ਪੁੰਨ ਲੱਭਦਾ ਹੈ)।

Verse 28

शुद्धधर्मकरो नित्यं धर्मतो धर्मवत्सलः । एवं स्थानं समाप्नोति यदा मृत्युं समाश्रितः

ਜੋ ਨਿੱਤ ਸ਼ੁੱਧ ਧਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

मातरं पश्यते पुण्यं पितरं च नरोत्तमः । भ्रातरं श्रेयसा युक्तमन्यं स्वजनबांधवम्

ਉਹ ਨਰੋਤਮ ਆਪਣੀ ਪੁੰਨਵਤੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਵਜਨ ਤੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 30

बंदीजनैस्तथा पुण्यैः स्तूयमानं पुनःपुनः । पापिष्ठं नैव पश्येत मातृपित्रादिकं पुनः

ਪੁੰਨਵਾਨ ਬੰਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਵੱਲ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰੇ; ਨਾਹ ਹੀ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਵੇਖੇ।

Verse 31

गीतं गायंति गंधर्वाः स्तुवंतिस्तावकाः स्तवैः । मंत्रपाठैस्तथा विप्रा माता स्नेहेन पूजयेत्

ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ; ਭਗਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਤਰ-ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 32

पितास्वजनवर्गाश्च धर्मात्मानं महामतिम् । एवं दूताः समाख्याताः पुण्यस्थानानि ते विभो

(ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ) ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗ—ਸਭ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਮਤੀ—ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਤ ਵਰਣਿਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਪੁੰਨ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 33

प्रत्यक्षान्पश्यते दूतान्हास्यस्नेहसमाविलान् । न च स्वप्नेन मोहेन क्लेदयुक्तेन नैव सः

ਉਹ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹਾਸੇ-ਠੱਠੇ ਅਤੇ ਕਠੋਰ, ਬਣਾਵਟੀ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਹ; ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੁੰਝਲ—ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 34

धर्मराजो महाप्राज्ञो भवंतं तु समाह्वयेत् । एह्येहि त्वं महाभाग यत्र धर्मः स तिष्ठति

ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਧਰਮਰਾਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇਗਾ: “ਆ, ਆ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉੱਥੇ ਚੱਲ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 35

तस्य मोहो न च भ्रांतिर्न ग्लानिः स्मृतिविभ्रमः । जायते नात्र संदेहः प्रसन्नात्मा स तिष्ठति

ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਮੋਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਭ੍ਰਾਂਤੀ; ਨਾ ਗਲਾਨੀ, ਨਾ ਯਾਦ ਦਾ ਵਿਗਾੜ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

ज्ञानविज्ञानसंपन्नः स्मरन्देवं जनार्दनम् । तैः सार्द्धं तु प्रयात्येवं संतुष्टो हृष्टमानसः

ਆਤਮਿਕ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਿਆ—ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਹਿਰਦਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।

Verse 37

एकत्वं जायते तत्र त्यजतः स्वंकलेवरम् । दशमद्वारमाश्रित्य आत्मा तस्य स गच्छति

ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਿਆਂ ਏਕਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਦਸਵੇਂ ਦੁਆਰ’ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਉਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

शिबिका तस्य आयाति हंसयानं मनोहरम् । विमानमेव चायाति हयो वा गज उत्तमः

ਉਸ ਲਈ ਪਾਲਕੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਹੰਸ-ਯਾਨ ਵਰਗੀ ਮਨੋਹਰ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਾਥੀ।

Verse 39

छत्रेण ध्रियमाणेन चामरैर्व्यजनैस्तथा । वीज्यमानः स पुण्यात्मा पुण्यैरेवं समंततः

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਛਤਰ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਝੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

गीयमानस्तु धर्मात्मा स्तूयमानस्तु पंडितैः । बंदिभिश्चारणैर्दिव्यैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਚਾਰਣਾਂ ਤੇ ਬੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਾਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ।

Verse 41

साधुभिः स्तूयमानस्तु सर्वसौख्यसमन्वितः । यथादानप्रभावेण फलमाप्नोति तत्र सः

ਸਾਧੂ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

आरामवाटिकामध्ये स प्रयाति सुखेन वै । अप्सरोभिः समाकीर्णो दिव्याभिर्मंगलैर्युतः

ਉਹ ਆਰਾਮਾਂ ਤੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਹੈ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

देवैः संस्तूयमानस्तु धर्मराजं प्रपश्यति । देवाश्च धर्मसंयुक्ता जग्मुः संमुखमेव तम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਂਦਿਆਂ ਉਹ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਦੇਵਤਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 44

एह्येहि वै महाभाग भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । एवं स पश्यते धर्मं सौम्यरूपं महामतिम्

“ਆਓ, ਆਓ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਭੋਗੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ।

Verse 45

स्वस्य पुण्यप्रभावेण भुंक्ते च स्वर्गमेव सः । भोगक्षयात्सधर्मात्मा पुनर्जन्म प्रयाति वै

ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

निजधर्मप्रसादात्स कुलं पुण्यं प्रयाति वै । ब्राह्मणस्य सुपुण्यस्य क्षत्रियस्य तथैव च

ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਕੁਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੰਨਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਭੀ।

Verse 47

धनाढ्यस्य सुपुण्यस्य वैश्यस्यैव महामते । धर्मेण मोदते तत्र पुनः पुण्यं करोति सः

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਹ ਧਨਾਢ੍ਯ ਤੇ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਵੈਸ਼੍ਯ ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।