Adhyaya 13

Verse 1

सोमशर्मोवाच । लक्षणं ब्रह्मचर्यस्य तन्मे विस्तरतो वद । कीदृशं ब्रह्मचर्यं च यदि जानासि भामिनि

ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਅਤੇ ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤਾਂ ਦੱਸ—ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”

Verse 2

नित्यं सत्ये रतिर्यस्य पुण्यात्मा तुष्टितां व्रजेत् । ऋतौ प्राप्ते व्रजेन्नारीं स्वीयां दोषविवर्जितः

ਜਿਸ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸਦਾ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ੍ਯ ਰਿਤੁ ਆਉਣ ਤੇ, ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ।

Verse 3

स्वकुलस्य सदाचारं कदानैव विमुंचति । एतदेव समाख्यातं गृहस्थस्य द्विजोत्तम

ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੇ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਹੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਲਈ ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 4

ब्रह्मचर्यं मया प्रोक्तं गृहिणामुत्तमं किल । यतीनां तु प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

ਗ੍ਰਿਹੀਆਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਯਤੀਆਂ (ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ) ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ।

Verse 5

दमसत्यसमायुक्तः पापाद्भीतस्तु सर्वदा । भार्यासंगं वर्जयित्वा ध्यानज्ञानप्रतिष्ठितः

ਦਮ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਦਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਤਨੀ-ਸੰਗ ਦੇ ਆਸਕਤਿ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Verse 6

यतीनां ब्रह्मचर्यं च समाख्यातं तवाग्रतः । तप एव प्रवक्ष्यामि तन्मेनिगदतः शृणु

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 7

आचारेण प्रवर्तेत कामक्रोधविवर्जितः । प्राणिनामुपकाराय संस्थितौद्यमावृतः

ਉਚਿਤ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤਾਵ ਕਰੇ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਦਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੱਗਾ ਰਹੇ।

Verse 8

तप एवं समाख्यातं सत्यमेवं वदाम्यहम् । परद्रव्येष्वलोलुप्त्वं परस्त्रीषु तथैव च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਸਿਆ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ: ਪਰਾਏ ਧਨ ਉੱਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਸੰਯਮ ਰੱਖਣਾ।

Verse 9

दृष्ट्वा मतिर्न यस्य स्यात्स सत्यः परिकीर्तितः । दानमेव प्रवक्ष्यामि येन जीवंति मानवाः

ਜਿਸ ਦੀ ਮਤਿ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਡੋਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਤਿਆਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦਾ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

आत्मसौख्यं प्रतीच्छेद्यः स इहैव परत्र वा । अन्नस्यापि महादानं सुखस्यैव ध्रुवस्य वा

ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ। ਅੰਨ ਦਾ ਮਹਾਦਾਨ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦਾ ਹੀ ਦਾਨ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਸੁਖ ਦਾ।

Verse 11

ग्रासमात्रं तथा देयं क्षुधार्ताय न संशयः । दत्ते सति महत्पुण्यममृतं सोश्नुते सदा

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ ਮਾਤ੍ਰ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਸਦਾ ਅਮਰ ਫਲ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

दिनेदिने प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तृणं शय्यां च वचनं गृहच्छायां सुशीतलाम्

ਹਰ ਦਿਨ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਘਾਹ ਜਿਹਾ ਸਾਦਾ ਪਦਾਰਥ, ਸ਼ਯਿਆ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਵੀ।

Verse 13

भूमिमापस्तथा चान्नं प्रियवाक्यमनुत्तमम् । आसनं वचनालापं कौटिल्येन विवर्जितम्

ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਥਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਿਓ; ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਬੋਲੋ; ਆਸਨ ਦਿਓ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੋ—ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਪਟਤਾ ਤੇ ਵਕਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 14

आत्मनो जीवनार्थाय नित्यमेव करोति यः । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य एवं दानं ददाति यः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

इहैव मोदते सो वै परत्र हि तथैव च । अवंध्यं दिवसं यो वै दानाध्ययनकर्मभिः

ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਜੋ ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ।

Verse 16

प्रकुर्यान्मानुषो भूत्वा स देवो नात्र संशयः । नियमं च प्रवक्ष्यामि धर्मसाधनमुत्तमम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ-ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਿਯਮ, ਧਰਮ-ਸਾਧਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਉਪਾਯ, ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 17

देवानां ब्राह्मणानां च पूजास्वभिरतो हि यः । नित्यं नियमसंयुक्तो दानव्रतेषु सुव्रत

ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਹੈ।

Verse 18

उपकारेषु पुण्येषु नियमोऽयं प्रकीर्तितः । क्षमारूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तम

ਉਪਕਾਰ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਖ਼ਿਮਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣੋ।

Verse 19

पराक्रोशं हि संश्रुत्य ताडिते सति केनचित् । क्रोधं न चैव गच्छेत्तु ताडितो न हि ताडयेत्

ਕਠੋਰ ਗਾਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ।

Verse 20

सहिष्णुः स्यात्स धर्मात्मा नहि रागं प्रयाति च । समश्नाति परं सौख्यमिह चामुत्र वापि च

ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁਰਖ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਰਾਗ-ਆਸਕਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 21

एवं क्षमा समाख्याता शौचमेवं वदाम्यहम् । सबाह्याभ्यंतरे यो वै शुद्धो रागविवर्जितः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਖ਼ਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੌਚ (ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ) ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਵੀ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਰਾਗ ਤੇ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

Verse 22

स्नानाचमनकैरेव व्यवहारेण वर्तते । शौचमेवं समाख्यातमहिंसां तु वदाम्यहम्

ਸਨਾਨ, ਆਚਮਨ (ਜਲ ਸਿਪਣਾ) ਅਤੇ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮਯੁਕਤ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੌਚ ਕਿਹਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

तृणमपि विना कार्यञ्छेत्तव्यं न विजानता । अहिंसानिरतो भूयाद्यथात्मनि तथापरे

ਬਿਨਾ ਲੋੜ ਦੇ ਘਾਹ ਦੀ ਇਕ ਤਿੰਨਕ ਵੀ ਨਾ ਕੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ—ਇਹ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਰਤ ਰਹੇ; ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ।

Verse 24

शांतिमेव प्रक्ष्यामि शांत्या सुखं समश्नुते । शांतिरेव प्रकर्तव्या क्लेशान्नैव परित्यजेत्

ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਦਾ ਅਸਲ ਆਸਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਸਾਧਣੀ ਹੈ—ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੇ।

Verse 25

भूतवैरं विसृज्यैव मन एवं प्रकारयेत् । एवं शांतिः समाख्याता अस्तेयं तु वदाम्यहम्

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਧਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਹੀ ਗਈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਸਤੇਯ (ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ) ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 26

परस्वं नैव हर्तव्यं परजाया तथैव च । मनोभिर्वचनैः कायैर्मन एवं प्रकारयेत्

ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਹਰਣਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨਾ। ਮਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਾਧੋ ਕਿ ਵਿਚਾਰ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ—ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਮਰਯਾਦਾ ਰਹੇ।

Verse 27

दममेव प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । दमनादिंद्रियाणां वै मनसोपि विकारिणः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਦਮ (ਆਤਮ-ਸੰਯਮ) ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

औद्धत्यं नाशयेत्तेषां स चैतन्यो वशी तदा । शुश्रूषां तु प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रेषु यादृशी

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਚੇਤਨ, ਆਤਮ-ਵਸ਼ੀ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ (ਸੇਵਾ-ਭਾਵ) ਜਿਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 29

पूर्वाचार्यैर्यथा प्रोक्ता तामेवं प्रवदाम्यहम् । वाचा देहेन मनसा गुरुकार्यं प्रसाधयेत्

ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਵ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਓਹੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਬਚਨ, ਦੇਹ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰੇ।

Verse 30

जायतेऽनुग्रहो यत्र शुश्रूषा सा निगद्यते । सांगो धर्मः समाख्यातस्तवाग्रे द्विजसत्तम

ਜਿਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਅਨੁਗ੍ਰਹ (ਕਿਰਪਾ) ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸਹਿਤ-ਸੰਗ ਧਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 31

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि श्रोतुमिच्छसि यत्पते । ईदृशे चापि धर्मे तु वर्तते यो नरः सदा

ਹੇ ਪਤੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਇਸੇ ਜਿਹੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

संसारे तस्य संभूतिः पुनरेव न जायते । स्वर्गं गच्छति धर्मेण सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ धर्ममेव व्रजस्व हि । सर्वं हि प्राप्यते कांत यदसाध्यं महीतले

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਸਾਧ ਹੈ?

Verse 34

धर्मप्रसादतस्तस्मात्कुरु वाक्यं ममैव हि । भार्यायास्तुवचः श्रुत्वा सोमशर्मा सुबुद्धिमान्

ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਬਾਤ ਮੰਨ ਅਤੇ ਓਹੀ ਕਰ। ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ) ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 35

पुनः प्रोवाच तां भार्यां सुमनां धर्मवादिनीम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਨਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ—ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।