Adhyaya 119
Bhumi KhandaAdhyaya 11944 Verses

Adhyaya 119

The Kāmodā Episode: Ocean-Churning Maiden, Tulasī Identity, and the Merit of Proper Flower-Offerings

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਾਮੋਦਾ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਹਾਸੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਲੌਕਿਕ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਾਮੋਦਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਜਲ ਸਮੁੰਦਰ-ਮੰਥਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਕਨਿਆ-ਰਤਨ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਸੁਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਾਰੁਣੀ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਕਾਮੋਦਾ। ਕਾਮੋਦਾ ਨੂੰ ਵਾਰੁਣੀ/ਝੱਗ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਲਸੀ ਬਣੇਗੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਕੋ ਤੁਲਸੀ-ਪੱਤਾ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਗੇ ਸੁਗੰਧ-ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਫਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪਾਪੀ ਵਿਹੁੰਡਾ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਦੇ ਹਨ; ਵਿਹੁੰਡਾ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਕਾਮੋਦਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਵਹਿ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਕਾਮੋਦਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਸੂ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ।

Shlokas

Verse 1

एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः । कपिंजल उवाच । यस्याः प्रहसनात्तात सुहृद्यानि भवंति वै । पुष्पाणि दिव्यगंधीनि दुर्लभानि सुरासुरैः

ਕਪਿੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ—ਅਜੇਹੇ ਫੁੱਲ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।”

Verse 2

कस्मात्तु देवताः सर्वाः प्रवांछंति महामते । शंकरः सुखमायाति हास्यपुष्पैः सुपूजितः

ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਫਿਰ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਿਉਂ ਤਾਂਘ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਹਾਸ-ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦਪੂਰਵਕ ਸੁਚੱਜੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿਜ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 3

को गुणस्तस्य पुष्पस्य तन्मे कथय विस्तरात् । कामोदा सा भवेत्का तु कस्य पुत्री वरांगना

ਉਸ ਫੁੱਲ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਅਤੇ ‘ਕਾਮੋਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਕੌਣ ਹੈ—ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈ?

Verse 4

हास्यात्तस्या महाभाग सुपुष्पाणि भवंति च । को गुणस्तत्कथां ब्रूहि सकलां विस्तरेण च

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 5

कुंजल उवाच । पुरा देवैर्महादैत्यैः कृत्वा सौहार्दमुत्तमम् । ममंथुः सागरं क्षीरममृतार्थं समुद्यताः

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਸੰਧਿ ਕਰਕੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋਏ।

Verse 6

मथनाद्देवदैत्यानां कन्यारत्नचतुष्टयम् । वरुणेन दर्शितं पूर्वं सोमेनैव तथा पुनः

ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਥਣ ਤੋਂ ਕਨਿਆ-ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਚੌਗੁਣਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਹ ਦਿਖਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੋਮ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 7

पश्चात्संदर्शितं पुण्यममृतं कलशे स्थितम् । कन्या चतुष्टयं पूर्वं देवानां हितमिच्छति

ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਚਾਰ ਕਨਿਆਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 8

सुलक्ष्मीर्नाम सा चैका द्वितीया वारुणी तथा । ज्येष्ठा नाम तथा ख्याता कामोदान्या प्रचक्षते

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਵਾਰੁਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਕਾਮੋਦਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तासां मध्ये वरा श्रेष्ठा पूर्वं जाता महामते । तस्माज्ज्येष्ठेति विख्याता लोके पूज्या सदैव हि

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Verse 10

वारुणीपानरूपा च पयःफेनसमुद्भवा । अमृतस्य तरंगाच्च कामोदाख्या बभूव ह

ਵਾਰੁਣੀ-ਪਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਫੇਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ—ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 11

सोमो राजा तथा लक्ष्मीर्जज्ञाते अमृतादपि । त्रैलोक्यभूषणः सोमः संजातः शंकरप्रियः

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਜਨਮੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਸੋਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 12

मृत्युरोगहरा जाता सुराणां वारुणी तथा । ज्येष्ठासु पुण्यदा जाता लोकानां हितमिच्छताम्

ਵਾਰੁਣੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 13

अमृतादुत्थिता देवी कामोदा नाम पुण्यदा । विष्णोः प्रीत्यै भविष्ये तु वृक्षरूपं प्रयास्यति

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ, ਪੁੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਣਹਾਰੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਉਹ ਵ੍ਰਿਕਸ਼-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰੇਗੀ।

Verse 14

विष्णुप्रीतिकरी सा तु भविष्यति सदैव हि । तुलसी नाम सा पुण्या भविष्यति न संशयः

ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਪੁੰਨਮਈ ਤੁਲਸੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਬਣੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 15

तया सह जगन्नाथो रमिष्यति न संशयः । तुलस्याः पत्रमेकं यो नीत्वा कृष्णाय दास्यति

ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਗੰਨਾਥ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਰਮਣ ਕਰੇਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਇਕ ਪੱਤਾ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

मेने तस्योपकाराणां किमस्मै च ददाम्यहम् । इत्येवं चिंतयेन्नित्यं तस्य प्रीतिकरो भवेत्

ਮਨੁੱਖ ਸੋਚੇ: “ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 17

एवं कामोद नामासौ पूर्वं जाता समुद्रजा । यदा सा हसते देवी हर्षगद्गदभाषिणी

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਹੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਗਦਗਦ ਹੋ ਕੇ ਰੁਕ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 18

सौहृद्यानि सुगंधीनि मुखात्तस्याः पतंति वै । अम्लानानि सुपुष्पाणि यो गृह्णाति समुद्यतः

ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸੌਹਰਦ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਝੜਦੇ ਹਨ—ਨਾ ਮੁਰਝਾਏ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਭਗਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

पूजयेच्छंकरं देवं ब्रह्माणं माधवं तथा । तस्य देवाः प्रतुष्यंति यदिच्छति ददंति तत्

ਭਗਤ ਨੂੰ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

रोदित्येषा यदा सा च केन दुःखेन दुःखिता । नेत्राश्रुभ्यो हि तस्यास्तु प्रभवंति पतंति च

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 21

तानि चैव महाभाग हृद्यानि सुमहांति च । सौरभेण विना तैस्तु यः पूजयति शंकरम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉਹ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ…

Verse 22

तस्य दुःखं च संतापो जायते नात्र संशयः । पुष्पैस्तु तादृशैर्देवान्सकृदर्चति पापधीः

ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਤਪਤ ਸੰਤਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਾਪ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਐਸੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

तस्य दुःखं प्रकुर्वंति देवास्तत्र न संशयः । एतत्ते सर्वमाख्यातं कामोदाख्यानमुत्तमम्

ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ: ਕਾਮੋਦਾ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਕਥਾ।

Verse 24

अथ कृष्णो विचिंत्यैव दृष्ट्वा विक्रमसाहसम् । विहुंडस्यापि पापस्य उद्यमं साहसं तदा

ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਪੀ ਵਿਹੁੰਡਾ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵਿਕਰਮ-ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਧਿੱਠੇ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 25

नारदं प्रेषयामास मोहयैनं दुरासदम् । नारदस्त्वथ संश्रुत्य वाक्यं विष्णोर्महात्मनः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਅਜਿੱਤ ਤੇ ਅਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਤਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ (ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ)।

Verse 26

गच्छमानं दुरात्मानं कामोदां प्रति दानवम् । गत्वा तमाह दैत्येंद्रं नारदः प्रहसन्निव

ਜਦ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦਾਨਵ ਕਾਮੋਦਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 27

क्व यासि त्वं च दैत्येंद्र सत्वरं च समातुरः । सांप्रतं केन कार्येण कस्यार्थं केन नोदितः

ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ—ਕਿਸ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ?

Verse 28

ब्रह्मात्मजं नमस्कृत्य प्रत्युवाच कृतांजलि । कामोदपुष्पार्थमहं प्रस्थितो द्विजसत्तम

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਕਾਮੋਦ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੱਭਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 29

तमुवाच स धर्मात्मा पुष्पैः किं ते प्रयोजनम् । विप्रवर्यं पुनः प्राह कार्यकारणमात्मनः

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਤੈਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ?” ਫਿਰ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਿਆ।

Verse 30

नंदनस्य वनोद्देशे काचिन्नारी वरानना । तस्या दर्शनमात्रेण गतोऽहं कामवश्यताम्

ਨੰਦਨ ਦੇ ਵਨ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਕਾਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 31

तया प्रोक्तोऽस्मि विप्रेंद्र पुष्पैः कामोदसंभवैः । पूजयस्व महादेवं पुष्पैस्तु सप्तकोटिभिः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਕਾਮੋਦ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ।”

Verse 32

ततस्ते सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । तदर्थे प्रस्थितोऽस्म्यद्य कामोदाख्यं पुरं प्रति

“ਤਦ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਾਮੋਦ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 33

तामहं कामयिष्यामि सिंधुजां शुणु सांप्रतम् । मनोल्लासैर्महाहासैर्हासयिष्याम्यहं पुनः

ਹੁਣ ਸੁਣੋ: ਮੈਂ ਸਿੰਧੁ-ਜਨਮੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹਾਸੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਹਸਾਵਾਂਗਾ।

Verse 34

प्रीता सती महाभागा हसिष्यति पुनः पुनः । तद्धास्यं गद्गदं विप्र मम कार्यप्रवर्द्धनम्

ਉਹ ਸਤੀ, ਮਹਾਭਾਗਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸੇਗੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦੀ ਕੰਬਦੀ, ਗਦਗਦ ਹਾਸੀ ਮੇਰਾ ਕਾਰਜ ਵਧਾਏਗੀ।

Verse 35

तस्माद्धास्यात्पतिष्यंति दिव्यानि कुसुमानि च । तैस्तु देवमुमाकांतं पूजयिष्यामि सांप्रतम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਹਾਸੀ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲ ਝੜਣਗੇ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਮਾ-ਕਾਂਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 36

तेन पूजाप्रदानेन तुष्टो दास्यति मे फलम् । ईश्वरः सर्वभूतेशः शंकरो लोकभावनः

ਉਸ ਪੂਜਾ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਨੂੰ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ—ਈਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼, ਸ਼ੰਕਰ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਕ।

Verse 37

नारद उवाच । तत्र दैत्य न गंतव्यं कामोदाख्ये पुरोत्तमे । विष्णुरस्ति सुमेधावी सर्वदैत्यक्षयावहः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮੀ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾ; ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 38

येनोपायेन पुष्पाणि कामोदाख्यानि दानव । तव हस्ते प्रयास्यंति तमुपायं वदाम्यहम्

ਹੇ ਦਾਨਵ, ਜਿਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ‘ਕਾਮੋਦ’ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆਪ ਆ ਪਹੁੰਚਣਗੇ, ਉਹ ਉਪਾਏ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 39

गंगातोयेषु दिव्यानि पतिष्यंति न संशयः । वाहितानि जलैर्दिव्यैरागमिष्यंति सांप्रतम्

ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤੂਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਣਗੀਆਂ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆਵੇਗੀ।

Verse 40

तानि त्वं तु प्रतिगृहाण सुहृद्यानि महांति च । गृहीत्वा तानि पुष्पाणि साधयस्व मनीप्सितम्

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਮਨ-ਭਾਉਣੇ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਉਹ ਪੁਸ਼ਪ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰ।

Verse 41

नारदो दानवश्रेष्ठं मोहयित्वा ततः पुनः । ततश्च स तु धर्मात्मा चिंतयामास वै पुनः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 42

कथमश्रूणि सा मुंचेत्केनोपायेन दुःखिता । चिंतयानस्य तस्यैवं क्षणं वै नारदस्य च

“ਉਹ ਦੁਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਸੂ ਰੋਕ ਸਕੇਗੀ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਾ ਨਾਰਦ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੌਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 43

ततो बुद्धिः समुत्पन्ना कामोदाख्यं पुरं गतः

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 119

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे कामोदाख्याने एकोनविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਚ੍ਯਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ “ਕਾਮੋਦਾ” ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ—ਇੱਕ ਸੌ ਉੱਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।