Adhyaya 118
Bhumi KhandaAdhyaya 11841 Verses

Adhyaya 118

Viṣṇu’s Māyā and the Stratagem Against Vihuṇḍa (with the Kāmodā–Gaṅgādvāra motif)

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਲਵੰਤੀ ਇਸਤਰੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਸੂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕਮਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਤਪਸਵੀ-ਸਮਾਨ ਪੁਰਖ ਉਹ ਕਮਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ—ਇਸ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਪਾਪ-ਨਾਸਕ’ ਕਥਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੈਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਹੁੰਡਾ ਨਹੁਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਹੁੰਡਾ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਨਾਰਦਨ ਵਚਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵਿਹੁੰਡਾ ਦਾ ਨਾਸ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਇੱਕ ਅਤੁਲ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ (ਮਾਇਆ) ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਹੁੰਡਾ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਾਮੋਦਾ-ਜਨਿਤ ਦੁਰਲਭ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਾਈ ਜਾਵੇ। ਕਾਮੋਦਾ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵਿਹੁੰਡਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਮੋਦਾ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਸੀ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪ ਉਪਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਨਗਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥ-ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਣ੍ਯ ਅਤੇ ਰਸ-ਰਿਤੁਅਲ ਦੇ ਜਾਲ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੈਤ੍ਯ ਦੇ ਵਿਨਾਸ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

कपिंजल उवाच । गंगामुखे पुरा तात रोदमाना वरांगना । नेत्राभ्यामश्रुबिंदूनि पतंति च महाजले

ਕਪਿੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਤਾਤ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੁਹਾਣੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮਹਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।”

Verse 2

गंगामध्ये निमज्जंति भवंति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगंधानि महांति च

ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਉਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ।

Verse 3

तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतंति च । गंगोदके महाभाग निर्मला अश्रुबिंदवः

ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ?

Verse 4

अस्थिचर्मावशेषस्तु जटाचीरधरः पुनः । तानि सौगंधयुक्तानि पद्मानि विचिनोति सः

ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਦਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਟਾਧਾਰੀ ਤੇ ਛਾਲ-ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹਨਾਂ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।

Verse 5

हेमवर्णानि दिव्यानि नीत्वा शिवं समर्चयेत् । सा का नारी समाचक्ष्व स वा को हि महामते

ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਵਰਨ-ਵਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਲਿਆ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਨਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹੈ?

Verse 6

अर्चयित्वा शिवं सोथ कस्मात्पश्चात्प्रदेवति । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यद्यहं वल्लभस्तव

“ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ? ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ।”

Verse 7

कुंजल उवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वृत्तांतं देवनिर्मितम् । चरित्रं सर्वपापघ्नं विष्णोश्चैव महात्मनः

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਬੱਚੇ; ਮੈਂ ਦੇਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ।

Verse 8

योसौ हुंडो महावीर्यो नहुषेण हतो रणे । तस्य पुत्रस्तु विख्यातो विहुंडस्तप आस्थितः

ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਹੁੰਡਾ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵਿਹੁੰਡਾ ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।

Verse 9

निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयुपुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਯੁ-ਪੁੱਤਰ, ਵੀਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਨਹੁਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,

Verse 10

तपस्तपति सक्रोधाद्देवान्हंतुं समुद्यतः । पौरुषं तस्य दुष्टस्य तपसा वर्द्धितस्य च

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ ਤਪਸਤਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਦੀ ਪੌਰੁਸ਼-ਸ਼ਕਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

Verse 11

जानंति देवताः सर्वा दुःसहं समरांगणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हंतुमुद्यतः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਹੈ; ਹੁੰਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਹੁੰਡ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 12

पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान्सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकंटकः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੈਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠਿਆ ਉਹ ਪਾਪੀ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 13

उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेंद्रपुरोगमाः

ਉਸ ਨੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਛੇੜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੀੜਿਆ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਦੇ ਜਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਝੁਲਸ ਗਏ।

Verse 14

शरणं देवदेवस्य जग्मुर्विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शंखचक्रगदाधरम्

ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ—ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਗਏ।

Verse 15

ऊचुश्च पाहि नो नित्यं विहुंडस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच । वर्द्धंतु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः

ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਵਿਹੁੰਡ ਦੇ ਮਹਾਂਭਯ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਬਚਾਓ।” ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੋ, ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਫਲਣ-ਫੂਲਣ।”

Verse 16

विहुंडं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकंटकम् । एवमाभाष्य तान्देवान्मायां कृत्वा जनार्दनः

“ਮੈਂ ਵਿਹੁੰਡ—ਉਸ ਪਾਪੀ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟੇ ਵਰਗੇ—ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਰਚੀ।

Verse 17

स्वयमेवस्थितस्तत्र नंदने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम्

ਉੱਥੇ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਆਪ ਹੀ ਖੜਾ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਰਚਿਆ।

Verse 18

विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ—ਮਹਾਭਾਗਾ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ—ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 19

विहुंडस्य वधार्थाय रूपलावण्यशालिनी । कुंजल उवाच । स देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम ह

ਰੂਪ ਤੇ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਵਿਹੁੰਡ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਨਿਕਲੀ। ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 20

नंदनांते ततो मायामपश्यद्दितिजेश्वरः । तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतांतरः

ਫਿਰ ਨੰਦਨ-ਉਦਿਆਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਿਤੀ-ਜਨਮ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਉਹ ਦੈਤ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਦਾ ਛਿਦ੍ਰ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਧਿ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।

Verse 21

आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम् । तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम्

ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕਾਲ-ਰੂਪਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤਿ ਵਾਲੀ, ਰੂਪ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ।

Verse 22

लुब्धो विहुंडः पापात्मा तामुवाच वरांगनाम् । कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि

ਲੋਭੀ ਤੇ ਪਾਪਾਤਮਾ ਵਿਹੁੰਡ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਅੰਗਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁੰਦਰੀ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਮਥ ਦੇਂਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 23

संगमं देहि मे भद्रे रक्षरक्ष वरानने । संगमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि सांप्रतम्

“ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਗਮ ਦੇਹਿ; ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂਗੀ, ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 24

तत्तद्दद्मि महाभागे दुर्लभं देवदानवैः । मायोवाच । मामेव भोक्तुमिच्छा चेद्दायं मे देहि दानव

ਉਹ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿਆਂਗੀ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।” ਮਾਇਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੇਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਦਾਨਵ, ਮੇਰਾ ਯੋਗ ਦਾਇ ਮੈਨੂੰ ਦੇ।”

Verse 25

सप्तकोटिमितैश्चैव पुष्पैः पूजय शंकरम् । कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगंधैर्देवदुर्लभैः

ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਅਤੇ ਕਾਮੋਦ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।

Verse 26

तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे तु दानव । आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे

ਹੇ ਦਾਨਵ, ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹੀ ਦਾਇ ਮੈਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ।

Verse 27

तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । विहुंड उवाच । एवं देवि करिष्यामि वरं दद्मि प्रयाचितम्

“ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਵਿਹੁੰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਮੈਂ ਐਸੇ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਰ ਮੈਂ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 28

वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः । बभ्राममन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम्

ਦਿਤੀਜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾਨਵਰਾਜ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪੁੰਨਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ-ਆਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ-ਜ੍ਵਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।

Verse 29

कामोदकाख्यं पप्रच्छ यत्रतत्र गतः स्वयम् । कामोदाख्यद्रुमो नास्ति वदंत्येवं महाजनाः

ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ‘ਕਾਮੋਦਕ’ ਨਾਮੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ: “ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

Verse 30

पृच्छमानः स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः । पप्रच्छ भार्गवं गत्वा भक्त्या नमित कंधरः

ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਚਿੱਤ ਮਨੁੱਖ, ਕਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਭਾਰਗਵ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

कामोदकं द्रुमं ब्रूहि कांतं पुष्पसमन्वितम् । शुक्र उवाच । कामोदः पादपो नास्ति योषिदेवास्ति दानव

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਾਮੋਦਕ ਰੁੱਖ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ—ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਦਾਨਵ, ‘ਕਾਮੋਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਪਰ ‘ਕਾਮੋਦਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਦੇਵਕਨਿਆ (ਅਪਸਰਾ) ਹੈ।”

Verse 32

यदा सा हसते चैव प्रसंगेन प्रहर्षिता । तद्धासाज्जज्ञिरे दैत्य सुगंधीनि वराण्यपि

ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਦ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਉਸੇ ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧੀਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਰਦਾਨ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

सुमान्येतानि दिव्यानि कामोदाया न संशयः । हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च

ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲ ਕਾਮੋਦਾ ਦੇ ਹੀ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

Verse 34

तेनाप्येकेन पुष्पेण यः समर्चति शंकरम् । तस्येप्सितं महाकामं संपूरयति शंकरः

ਉਹ ਇਕੋ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮਹਾਨ ਕਾਮਨਾ ਸ਼ੰਕਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

अस्याश्च रोदनाद्दैत्य प्रभवंति न संशयः । तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महांति च

ਉਸ ਦੇ ਰੋਣ ਤੋਂ ਹੀ, ਹੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ, ਦੈਤ੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਉਗਦੇ ਹਨ: ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ।

Verse 36

सौरभेण विना दैत्य तेषां स्पर्शं न कारयेत् । एवमाकर्णितं तेन वाक्यं शुक्रस्य भाषितम्

“ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਉਸ ਸੁਗੰਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਨਾ ਕਰਾਵੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਦਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 37

उवाच सा तु कुत्रास्ति कामोदा भृगुनंदन । शुक्र उवाच । गंगाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਕਾਮੋਦਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਨੰਦਨ?” ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਗੰਗਾ-ਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ—ਅਤਿ ਪੁਨੀਤ, ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ।”

Verse 38

कामोदाख्यं पुरं तत्र निर्मितं विश्वकर्मणा । कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैरलंकृता

ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਨਗਰ ਰਚਿਆ। ਕਾਮੋਦਾ ਦੇ ਪਟਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 39

तथा चाभरणैर्भाति सर्वदेवैः सुपूजिता । त्वया तत्रैव गंतव्यं पूजितव्या वराप्सराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਤਿ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾ; ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹਨ।

Verse 40

उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय दानव । एवमुक्त्वा तु योगींद्र सः शुक्रो दानवं प्रति

“ਹੇ ਦਾਨਵ, ਕਿਸੇ ਪੁੰਨਮਈ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਹਸਾ ਦੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 41

विरराम महातेजाः स्वकार्यायोद्यतोऽभवत्

ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵੀਰ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ ਗਿਆ।