Adhyaya 113

Verse 1

रंभोवाच । तप एतत्परित्यज्य किंवा लोकयसे शुभे । तपसः क्षरणं स्याद्वै पुरुषस्यापि चिंतनात्

ਰੰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਤੱਕਦੀ ਹੈਂ? ਪੁਰਖ ਦਾ ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਨ ਵੀ ਤਪ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 2

अशोकसुंदर्युवाच । तपसि मे मनो लीनं नहुषस्यापि काम्यया । न मां चालयितुं शक्ता देवासुरमहोरगाः

ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਹੂਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੇ ਭਾਵੇਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਡਿਗਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।”

Verse 3

एनं दृष्ट्वा महाभागे मे मनश्चलते भृशम् । रंतुमिच्छाम्यहं गत्वा एवमुत्सुकतां गतम्

“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਰਮਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 4

एवं विपर्ययश्चासीन्मनसो मे वरावने । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि यद्यस्ति ज्ञानमुत्तमम्

“ਹੇ ਵਰਾਵਨੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

Verse 5

आयुपुत्रस्य भार्याहं देवैः सृष्टा महात्मभिः । कस्मान्मे धावते चेत उत्सुकं रंतुमेव च

“ਮੈਂ ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਕਿਉਂ ਦੌੜਦਾ ਹੈ—ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਕੇਵਲ ਰਮਣ-ਸੁਖ ਲਈ?”

Verse 6

रंभोवाच । सर्वेष्वेव महाभागे देहरूपेषु भामिनि । वसत्यात्मा स्वयं ब्रह्मज्ञानरूपः सनातनः

ਰੰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ! ਸਭ ਦੇਹ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 7

यद्यपि प्रक्रियाबद्धैरिंद्रियैरुपकारिभिः । मोहपाशमयैर्बद्धस्तथा सिद्धस्तु सर्वदा

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਦਿੱਸੇ—ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪਰ ਸੰਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ—ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਜਕੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੱਥਾਪਿ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਸਦਾ ਹੀ ਸਿਧ ਹੈ।

Verse 8

प्रकृतिं नैव जानाति ज्ञानविज्ञानकीं कलाम् । अयं शुद्धश्च धर्मज्ञ आत्मा वेत्ति च सुंदरि

ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਜ਼੍ਞਾਨ-ਰੂਪ ਕਲਾ ਨੂੰ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ! ਇਹ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਹੈ; ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਇਸੀ ਨੂੰ ਹੈ।

Verse 9

गच्छंत्यपि मनस्तापमेनं दृष्ट्वा महामतिम् । पापमेवं परित्यज्य सत्यमेवं प्रधावति

ਜੋ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਹਾਮਤੀ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਦਾ ਤਾਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੱਚ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

भर्तायमायुपुत्रस्ते एतत्सत्यं न संशयः । अन्यं दृष्ट्वा विशंकेत पुरुषं पापलक्षणम्

ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਭਰਤਾ ਹੈ, ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਪ-ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 11

एवं विधिः कृतो देवैः सत्यपाशेन बंधितः । यदस्या आयुपुत्रोपि भर्तृत्वमुपयास्यति

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ-ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਆਵੇਗਾ।

Verse 12

एवमाकर्णितं भद्रे आत्मना तं च सुंदरि । तद्भावसत्यसंबंधं परिगृह्य स्थितः स्वयम्

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿਆ ਅਤੇ ਉਸੀ ਭਾਵ ਦੀ ਸਤ੍ਯ-ਸੰਬੰਧਤਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 13

अन्यं भावं न जानाति आयुपुत्रं च विंदति । प्रकृतिर्नैव ते देवि पतिं जानाति चागतम्

ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਅਤੇ ਆਯੁ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਆਏ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਭੀ ਪਤੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੀ।

Verse 14

एवं ज्ञात्वा प्रधानात्मा तवाद्यैव प्रधावति । आत्मा सर्वं प्रजानाति आत्मा देवः सनातनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦੌੜਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵ ਹੈ।

Verse 15

अयमेष स वीरेंद्रो नहुषो नाम वीर्यवान् । तस्माद्गच्छति चेतस्ते सत्यं संबंधमिच्छते

“ਇਹੀ ਉਹ ਵੀਰ-ਇੰਦਰ ਹੈ—ਨਹੂਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 16

ज्ञात्वा चायोः सुतं भद्रे अन्यं चैव न गच्छति । एतत्ते सर्वमाख्यातं शाश्वतं त्वन्मनोगतम्

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਆਯੋ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਭੇਦ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 17

हुंडं हत्वा महाघोरं समरे दानवाधमम् । त्वां नयिष्यति स्वस्थानमायोश्च गृहमुत्तमम्

ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਡ—ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ—ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਯੋ ਦੇ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰਿਹ ਵੱਲ ਵੀ।

Verse 18

हृतो दैत्येन वीरेंद्रो निजपुण्येन शेषितः । बाल्यात्प्रभृति वीरेंद्रो वियुक्तः स्वजनेन वै

ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੈਤ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਿਆ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 19

पितृमातृविहीनस्तु गतो वृद्धिं महावने । यास्यत्येव पितुर्गेहं त्वयैव सह सांप्रतम्

ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ।

Verse 20

एवमाभाषितं श्रुत्वा रंभायाः शिवनंदिनी । हर्षेण महताविष्टा तामुवाच समुद्रजाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧੰਨ ਧੀ, ਰੰਭਾ—ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ—ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਬੋਲੀ।

Verse 21

अयमेव स सत्यात्मा मम भर्ता सुवीर्यवान् । मनो मे धावतेऽत्यर्थं शोकाकुलितविह्वलम्

ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਸਤ੍ਯਾਤਮਾ, ਮਹਾਵੀਰ ਪਤੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੌੜਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਘਬਰਾਇਆ ਤੇ ਵਿਹਲ।

Verse 22

नास्ति चित्तसमो देवो जानाति सुविनिश्चितम् । सत्यमेतन्मया दृष्टं सुचित्रं चारुहासिनि

ਮਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣੋ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਚਿਤ੍ਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਹਾਸ ਵਾਲੀਏ।

Verse 23

मनोभवसमानं तु पुरुषं दिव्यलक्षणम् । न धावति महाचेत एनं दृष्ट्वा यथा सखि

ਪਰ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮਦੇਵ) ਸਮਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਚੇਤ ਨਹੀਂ ਦੌੜੀ—ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਖੀ।

Verse 24

तथा न धावते भद्रे पुंसमन्यं न मन्यते । एनं गंतव्यमावाभ्यां सखीभिर्गृहमेव हि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦੀ; ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

एवमाभाष्य सा रंभा गमनायोपचक्रमे । गमनायोत्सुकां ज्ञात्वा नहुषस्यांतिकं प्रति

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰੰਭਾ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਸਾਮੀਪ੍ਯ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 26

तामुवाच ततो रंभा कस्माद्देवि न गम्यते । सूत उवाच । सख्या च रंभया सार्द्धं नहुषं वीरलक्षणम्

ਤਦ ਰੰਭਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ?” ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਰੰਭਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਖੀ ਵੀਰ-ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਨਹੁਸ਼ ਕੋਲ ਗਈ।

Verse 27

तस्यांतिकं सुसंप्राप्य प्रेषयामास तां सखीम् । एनं गच्छ महाभागे नहुषं देवरूपिणम्

ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾਕੇ ਭੇਜਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਸ ਦੇਵ-ਰੂਪੀ ਨਹੁਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ।”

Verse 28

कथयस्व कथामेतां तवार्थे आगता यतः । रंभोवाच । एवं सखि करिष्यामि सुप्रियं तव सुव्रते

“ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹਾਂ।” ਰੰਭਾ ਬੋਲੀ: “ਹਾਂ ਸਖੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਾਂਗੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ।”

Verse 29

एवमुक्त्वा गता रंभा नहुषं राजनंदनम् । चापबाणधरं वीरं द्वितीयमिव वासवम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰੰਭਾ ਰਾਜਨੰਦਨ ਨਹੁਸ਼ ਕੋਲੋਂ ਚਲੀ ਗਈ—ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰੇ ਉਹ ਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਹੋਵੇ।

Verse 30

प्रत्युवाच गता रंभा सख्या वचनमुत्तमम् । आयुपुत्र महाभाग रंभाहंसमुपागता

ਰੰਭਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣਾਇਆ: “ਹੇ ਆਯੁਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗ, ਰੰਭਾ ਕੋਲ ਹੰਸ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 31

शिवस्य कन्यया वीर तयाहं परिप्रेषिता । तवार्थं देवदेवेन देव्या देवेन वै पुरा

ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਧੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ, ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।

Verse 32

भार्यारूपं वरं श्रेष्ठं सृष्टं लोकेषु दुर्लभम् । दुष्प्राप्यं तु नरश्रेष्ठैर्देवै सेंद्रैस्तपोधनैः

ਪਤਨੀ-ਰੂਪ ਇਹ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪਰਮ ਵਰਦਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲਭ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਤਾਂ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ ਹੈ।

Verse 33

गंधर्वैः पन्नगैः सिद्धैश्चारणैः पुण्यलक्षणैः । स्वयमेव समायातं तवार्थे शृणु सांप्रतम्

ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਇਹ (ਉਹ) ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

Verse 34

स्त्रीरत्नं तन्महाप्राज्ञ संपूर्णं पुण्यनिर्मितम् । अशोकसुंदरी नाम तवार्थं तपसि स्थिता

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ—ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਘੜਿਆ ਹੋਇਆ—ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹੈ।

Verse 35

अत्यर्थं तु तपस्तप्तं भवंतमिच्छते सदा । एवं ज्ञात्वा महाभाग भजमानां भजस्व हि

ਜਿਸ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪ ਤਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਦੇਹ।

Verse 36

त्वामृते सा वरारोहा पुरुषं नैव याचते । नहुषेण तयोक्तं तु श्रुत्वावधारितं वचः

ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿਹ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਕਿਸੇ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਬੇਨਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਪਰ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 37

प्रत्युत्तरं ददौ चाथ रंभे मे श्रूयतां वचः । तत्तु सर्वं विजानामि यत्त्वयोक्तं ममाग्रतः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਰੰਭਾ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 38

ममाग्रे कथितं पूर्वं वशिष्ठेन महात्मना । सर्वमेव विजानामि अस्यास्तु तप उत्तमम्

ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇ।

Verse 39

श्रूयतां कारणं भद्रे यथासौख्यं भविष्यति । अहत्वा दानवं हुंडं न गच्छामि वरांगनाम्

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕਾਰਨ ਸੁਣ ਲੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇ। ਦਾਨਵ ਹੁੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 40

सर्वमेतत्सुवृत्तांतमहं जाने तथैव हि । ममार्थे तव संभूतिस्तपश्च चरितं त्वया

ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੱਚਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਲਈ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 41

मम भार्या न संदेहो भवती विधिना कृता । ममार्थे निश्चयं कृत्वा तप आचरितं त्वया

ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 42

हृता तस्मात्सुपापेन भवती नियमान्विता । सूतिगृहादहं तेन दानवेनाधमेन वै

ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਂ-ਪਾਪੀ ਦਾਨਵ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੀਚ ਨੇ ਜਨਮ-ਘਰ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ।

Verse 43

बालभावस्थितो देवि पितृमातृविना कृतः । तस्मात्तं तु हनिष्यामि हुंडं वै दानवाधमम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਚ ਦਾਨਵ ਹੁੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 44

पश्चात्त्वामुपनेष्येऽहं वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । एवं कथय भद्रं ते रंभे मत्प्रियकारिणीम्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਰੰਭਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ (ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ) ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।

Verse 45

एवं विसर्जिता तेन सत्वरं सा गता पुनः । अशोकसुंदरीं देवीं कथयामास तस्य च

ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਵੀ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 46

समासेन तथा सर्वं रंभा सा द्विजसत्तम । अशोकसुंदरी सा तु अवधार्य सुभाषितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ। ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਉਹ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਬਚਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਮਨਨ ਕੀਤਾ।

Verse 47

नहुषस्य सुवीरस्य हर्षेण च समन्विता । तस्थौ तत्र तया सार्द्धं सुसख्या रंभया तदा

ਫਿਰ ਉਹ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸਖੀ ਰੰਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

Verse 48

भर्तुश्च कीदृशं वीर्यमिति पश्यामि वै सदा

“ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਹੀ ਵੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ (ਸ਼ਕਤੀ) ਹੈ।”

Verse 113

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਨਹੁਸ਼-ਉਪਾਖਿਆਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸੌ ਤੇਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।