Adhyaya 112
Gurutīrtha Māhātmya (within the Nahuṣa Episode): Celestial Song, Divine Splendor, and Reflective Doubt
ਭੂਮੀ-ਖੰਡ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਕੁੰਜਲ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗਾਨ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ-ਸਮਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਂਤੀ, ਸੁਗੰਧ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਅਲੰਕਾਰ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਸਭ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਸ਼ਕ ਅਟਕਲਾਂ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਗੰਧਰਵ ਹੈ, ਨਾਗ-ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਹੈ ਜਾਂ ਲੀਲਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਹੀ ਹੈ? ਸੰਦੇਹ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ, ਕੋਈ ਕਾਮ (ਮਨੋਭਵ), ਕੋਈ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਜਾਂ ਕੁਬੇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਕ “ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ” ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਤਿ-ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾ ਦੇ ਮਨਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਸੌੰਦਰ੍ਯ-ਸਰਵਸ੍ਵ ਨਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੁਸਕੁਰਾਂਦੀ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਫ਼ਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਵੇਣ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯ, ਚ੍ਯਵਨ-ਕਥਾ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । तदेव गानं च सुरांगनाभिर्गीतं समाकर्ण्य च गीतकैर्ध्रुवैः । समाकुला चापि बभूव तत्र सा शंभुपुत्री परिचिंतयाना
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹੀ ਗੀਤ, ਜੋ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਲਯ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਰੀਲੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਧੀ ਉਥੇ ਮਨਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ।
Verse 2
आसनात्तूर्णमुत्थाय महोत्साहेन संयुता । तूर्णं गता वरारोहा तपोभावसमन्विता
ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਭਰੀ; ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ।
Verse 3
तं दृष्ट्वा देवसंकाशं दिव्यरूपसमप्रभम् । दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाभिशोभितम्
ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ—ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦੀ ਸਮਾਨ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 4
दिव्यैराभरणैर्वस्त्रैः शोभितं नृपनंदनम् । दीप्तिमंतं यथा सूर्यं दिव्यलक्षणसंयुतम्
ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ-ਨੰਦਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿੱਪਦਾ ਸੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ।
Verse 5
किं वा देवो महाप्राज्ञो गंधर्वो वा भविष्यति । किं वा नागसुतः सोयं किंवा विद्याधरो भवेत्
ਕੀ ਇਹ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਦੇਵਤਾ ਬਣੇਗਾ? ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ ਹੋਵੇਗਾ? ਕੀ ਇਹ ਨਾਗ-ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ?
Verse 6
देवेषु नैव पश्यामि कुतो यक्षेषु जायते । अनया लीलया वीरः सहस्राक्षोपि जायते
ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਵੇ! ਇਸੀ ਲੀਲਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀਰ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 7
शंभुरेष भवेत्किंवा किंवा चायं मनोभवः । किंवा पितुः सखा मे स्यात्पौलस्त्योऽयं धनाधिपः
ਕੀ ਇਹ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਇਹ ਮਨੋਭਵ (ਕਾਮਦੇਵ) ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ? ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਹੋਵੇ—ਜਾਂ ਇਹ ਧਨਾਧਿਪ ਕੁਬੇਰ?
Verse 8
एवं समा चिंतयती च यावत्तावत्त्वरं रूपगुणाधिपा सा । समेत्य रंभासु महासखीभिरुवाच तां शंभुसुतां प्रहस्य
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾ ਜਦੋਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਧਿਪਤਿਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹਾ-ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 112
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼-ਆਖਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ—ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।