Adhyaya 110

Verse 1

कुंजल उवाच । आमंत्र्य स मुनीन्सर्वान्वशिष्ठं तपतांवरम् । समुत्सुको गंतुकामो नहुषो दानवं प्रति

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ—ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਤਸੁਕ ਨਹੁਸ਼ ਦਾਨਵ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 2

ततस्ते मुनयः सर्वे वशिष्ठाद्यास्तपोधनाः । आशीर्भिरभिनंद्यैनमायुपुत्रं महाबलम्

ਤਦ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਤਪੋਧਨ ਸਭ ਮੁਨੀ, ਆਯੁ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 3

आकाशे देवताः सर्वा जघ्नुर्वै दुंदुभीन्मुदा । पुष्पवृष्टिं प्रचक्रुस्ते नहुषस्य च मूर्धनि

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 4

अथ देवः सहस्राक्षः सुरैः सार्द्धं समागतः । ददौ शस्त्राणि चास्त्राणि सूर्यतेजोपमानि च

ਫਿਰ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੇਵ (ਇੰਦਰ) ਹੋਰ ਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 5

देवेभ्यो नृपशार्दूलो जगृहे द्विजसत्तम । तानि दिव्यानि चास्त्राणि दिव्यरूपोपमोऽभवत्

ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

अथ ता देवताः सर्वाः सहस्राक्षमथाब्रुवन् । स्यंदनो दीयतामस्मै नहुषाय सुरेश्वर

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਨਹੁਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਸਯੰਦਨ ਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 7

देवानां मतमाज्ञाय वज्रपाणिः स्वसारथिम् । आहूय मातलि तं तु आदिदेश ततो द्विज

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ਜਾਣ ਕੇ ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

एनं गच्छ महात्मानमुह्यतां स्यंदनेन वै । सध्वजेन महाप्राज्ञमायुजं समरोद्यतम्

“ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕੋਲ ਜਾ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧਵਜ-ਸਹਿਤ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲਿਆਉ—ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਆਯੁਜ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਤੇ ਸਮਰ-ਉਦਯਤ ਹੈ।”

Verse 9

स चोवाच सहस्राक्षं करिष्ये तवशासनम् । एवमुक्त्वा जगामाशु ह्यायुपुत्रं रणोद्यतम्

ਉਸ ਨੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ।

Verse 10

राजानं प्रत्युवाचैव देवराजस्य भाषितम् । विजयी भव धर्मज्ञ रथेनानेन संगरे

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ: “ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਇਸ ਰਥ ਨਾਲ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਈ ਹੋਵੋ।”

Verse 11

इत्युवाच सहस्राक्षस्त्वामेव नृपतीश्वर । जहि त्वं दानवं संख्ये तं हुंडं पापचेतनम्

ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਸ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵ ਹੁੰਡ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੋ।"

Verse 12

समाकर्ण्य स राजेंद्र सानंदपुलकोद्गमः । प्रसादाद्देवदेवस्य वशिष्ठस्य महात्मनः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਉੱਠੇ।

Verse 13

दानवं सूदयिष्यामि समरे पापचेतनम् । देवानां च विशेषेण मम मायापचारितम्

ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਾਪੀ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

एवमुक्ते महावाक्ये नहुषेण महात्मना । अथायातः स्वयं देवः शंखचक्रगदाधरः

ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 15

चक्राच्चक्रं समुत्पाट्य सूर्यबिंबोपमं महत् । ज्वलता तेजसा दीप्तं सुवृत्तारं शुभावहम्

ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਮਹਾਨ ਚੱਕਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੀ।

Verse 16

नहुषाय ददौ देवो हर्षेण महता किल । तस्मै शूलं ददौ शंभुः सुतीक्ष्णं तेजसान्वितम्

ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵ ਨੇ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਉਹ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਅਤਿ ਤਿੱਖਾ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 17

तेन शूलवरेणासौ शोभते समरोद्यतः । द्वितीयः शंकरश्चासौ त्रिपुरघ्नो यथा प्रभुः

ਉਸ ਉੱਤਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਮਾਨੋ ਦੂਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਧੰਸਕ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 18

ब्रह्मास्त्रं दत्तवान्ब्रह्मा वरुणः पाशमुत्तमम् । चंद्र तेजःप्रतीकाशं शंखं च नादमंगलम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਵਰੁਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਮ ਪਾਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਤੇਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸ਼ੰਖ ਵੀ—ਜਿਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।

Verse 19

वज्रमिंद्रस्तथा शक्तिं वायुश्चापं समार्गणम् । आग्नेयास्त्रं तथा वह्निर्ददौ तस्मै महात्मने

ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਦਿੱਤਾ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਤੂਣੀਰ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਗਨੇਯ ਅਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 20

शस्त्राण्यस्त्राणि दिव्यानि बहूनि विविधानि च । ददुर्देवा महात्मानस्तस्मै राज्ञे महौजसे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 21

कुंजल उवाच । अथ आयुसुतो वीरो दैवतैः परिमानितः । आशीर्भिर्नंदितश्चापि मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਆਯੁ ਦਾ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੱਤ੍ਵ-ਵੇਤਾ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 22

आरुरोह रथं दिव्यं भास्वरं रत्नमालिनम् । घंटारवैः प्रणदंतं क्षुद्रघंटासमाकुलम्

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ—ਭਾਸ਼ਵਰ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਨਾਦ ਕਰਦਾ, ਅਨੇਕ ਛੋਟੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 23

रथेन तेन दिव्येन शुशुभे नृपनदंनः । दिविमार्गे यथा सूर्यस्तेजसा स्वेन वै किल

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ ਸ਼ੋਭਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

प्रतपंस्तेजसा तद्वद्दैत्यानां मस्तकेषु सः । जगाम शीघ्रं वेगेन यथा वायुः सदागतिः

ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮਸਤਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਾਇਆ; ਅਤੇ ਸਦਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਾਯੂ ਵਾਂਗ, ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 25

यत्रासौ दानवः पापस्तिष्ठते स्वबलैर्युतः । तेन मातलिना सार्द्धं वाहकेन महात्मना

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਹਕ ਮਾਤਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।