Adhyaya 11

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सर्वज्ञेन त्वया प्रोक्तं दैत्यदानवसंगरम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामः सुव्रतस्य महात्मनः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ! ਤੁਸੀਂ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 2

कस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कस्य गोत्रसमुद्भवः । किं तपस्तस्य विप्रस्य कथमाराधितो हरिः

ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਗੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ?

Verse 3

सूत उवाच । कथा प्रज्ञाप्रभावेण पूर्वमेव यथा श्रुता । तथा विप्राः प्रवक्ष्यामि सुव्रतस्य महात्मनः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਵ੍ਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 4

चरितं पावनं दिव्यं वैष्णवं श्रेयआवहम् । भवतामग्रतः सर्वं विष्णोश्चैव प्रसादतः

ਇਹ ਪਾਵਨ, ਦਿਵ੍ਯ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਚਰਿਤ੍ਰ—ਸਰਵੋਤਮ ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੈ।

Verse 5

पूर्वकल्पे महाभागाः सुक्षेत्रे पापनाशने । रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे वामनसंज्ञके

ਪੂਰਵ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਰੇਵਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ—‘ਵਾਮਨ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮਕ ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ…

Verse 6

कौशिकस्य कुले जातः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । स तु पुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः

ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 7

दारिद्रेण स दुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः । पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत्

ਦਾਰਿਦ੍ਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦਾ। ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਧਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 8

एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता । भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ, ਸੁਮਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕੀਤੇ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 9

समालोक्य तदा कांतं तमुवाच तपस्विनी । दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रधर्षितम्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਂਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਸੰਖ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਘੇਰ ਕੇ ਪੀੜਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 10

व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते । मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज

ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਚਿੰਤਾ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ; ਸੰਯਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ।”

Verse 11

नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि । यश्चिंतां त्यज्य वर्तेत स सुखेन प्रमोदते

ਚਿੰਤਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व ममाग्रतः । प्रियावाक्यं समाकर्ण्य सोमशर्माब्रवीत्प्रियाम्

“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦੇ—ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?” ਇਹ ਪ੍ਰੇਮਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 13

सोमशर्मोवाच । इच्छया चिंतितं भद्रे चिंता दुःखस्य कारणम् । तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम्

ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੈ।”

Verse 14

न जाने केन पापेन धनहीनोस्मि सुव्रते । तथा पुत्रविहीनश्च एतद्दुःखस्य कारणम्

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ (ਧਰਮਵਤੀ), ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।

Verse 15

सुमनोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् । स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम्

ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗੀ ਜੋ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

लोभः पापस्य बीजं हि मोहो मूलं च तस्य हि । असत्यं तस्य वै स्कंधो माया शाखा सुविस्तरा

ਲੋਭ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਪ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਮੋਹ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ। ਅਸੱਤ ਉਸ ਦਾ ਤਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਟਾਹਣੀ ਹੈ।

Verse 17

चिंतामोहौ परित्यज्य अनुवर्तस्व च द्विज । संसारे नास्ति संबंधः केन सार्धं महामते

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਸੰਗਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 18

छद्मपाखंडशौर्येर्ष्याः क्रूराः कूटाश्च पापिनः । पक्षिणो मोहवृक्षस्य मायाशाखा समाश्रिताः

ਛਦਮ, ਪਾਖੰਡ, ਝੂਠੇ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਦੇ ਦੰਭ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ—ਕ੍ਰੂਰ, ਕੂਟ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕ। ਮੋਹ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 19

अज्ञानं सुफलं तस्य रसोऽधर्मः फलस्य हि । तृष्णोदकेन संवृद्धाऽश्रद्धा तस्य द्रवः प्रिय

ਅਗਿਆਨ ਉਸ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਹੈ; ਉਸ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਅਧਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪਲ ਕੇ ਅਸ਼ਰੱਧਾ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਵਹਿੰਦੀ ਲਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

अधर्मः सुरसस्तस्य उत्कटो मधुरायते । यादृशैश्च फलैश्चैव सुफलो लोभपादपः

ਉਸ ਲਈ ਅਧਰਮ ਸੁਆਦਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਠੋਰ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਲੋਭ ਦਾ ਰੁੱਖ ਬਹੁਤ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ਫਲ ਉਹ ਚਾਹੇ।

Verse 21

अस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परितुष्यते । फलानि तस्य चाश्नाति सुपक्वानि दिनेदिने

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋਏ, ਦਿਨੋਂਦਿਨ।

Verse 22

फलानां तु रसेनापि अधर्मेण तु पालितः । स संतुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनायाभिगच्छति

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਮਰਤਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਜੀਵਿਕਾ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਦਿੱਸੇਗਾ—ਪਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਤਨ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

तस्माच्चिंतां परित्यज्य पुमांल्लोभं न कारयेत् । धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेकां न कारयेत्

ਇਸ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਭ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਨਾ ਪਾਲੇ।

Verse 24

यो हि विद्वान्भवेत्कांत मूर्खाणां पथमेति हि । मूर्खश्चिंतयते नित्यं कथमर्थं ममैव हि

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮੂਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੂਰਖ ਸਦਾ ਇਹੀ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—“ਧਨ ਕਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ?”

Verse 25

सुभार्यामिह विंदामि कथं पुत्रानहं लभे । एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः

“ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਭਾਗੀ ਪਤਨੀ ਮਿਲ ਗਈ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨਿੱਤ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

क्षणमेकं प्रपश्येत चिंतामध्ये महत्सुखम् । पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते

ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਅਤਿ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितृमातृसभृत्यकाः । संबंधिनो भवंत्येव कलत्राणि तथैव च

ਮਿੱਤਰ, ਬਾਂਧਵ, ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਕ-ਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਬੰਧੀ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀ/ਪਤੀ ਵੀ।

Verse 29

सोमशर्मोवाच । संबंधः कीदृशो भद्रे तथा विस्तरतो वद । येन संबंधिनः सर्वे धनपुत्रादिबांधवाः

ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਜੋ ‘ਸੰਬੰਧੀ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਣ।”

Verse 30

सुमनोवाच । ऋणसंबंधिनः केचित्केचिन्न्यासापहारकाः । लाभप्रदा भवंत्येके उदासीनास्तथापरे

ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਅਮਾਨਤ (ਨਿਆਸ) ਹੜਪਣ ਵਾਲੇ। ਕਈ ਲਾਭ ਦੇ ਦਾਤਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਉਦਾਸੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

भेदैश्चतुर्भिर्जायंते पुत्रमित्रस्त्रियस्तथा । भार्या पिता च माता च भृत्याः स्वजनबांधवाः

ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ; ਸੇਵਕ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕੁਟੁੰਬੀ ਬਾਂਧਵ ਵੀ।

Verse 32

स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले । न्यासापहारभावेन यस्य येन कृतं भुवि

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ—ਅਮਾਨਤ (ਨਿਆਸ) ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੜਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ—ਉਹੀ ਕਰਮ ਉਸ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਫਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 33

न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि । येनैवापह्रतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮਾਨਤ (ਨਿਆਸ) ਦਾ ਧਰਮੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਅਮਾਨਤ ਹੜਪੀ ਸੀ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਉਹ (ਧਨ) ਉਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

न्यासापहरणाद्दुःखं स दत्वा दारुणं गतः । न्यासस्वामी सुपुत्रोभून्न्यासापहारकस्य च

ਅਮਾਨਤ (ਨਿਆਸ) ਹੜਪਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸੁਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਅਮਾਨਤ ਹੜਪਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ (ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ।

Verse 35

गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः । भक्तिं तु दर्शयंस्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने

ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਉਹ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।

Verse 36

प्रियवाङ्मधुरो रोगी बहुस्नेहं विदर्शयन् । स्वीयं द्रव्यं समुद्गृह्य प्रीतिमुत्पाद्य चोत्तमाम्

ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਮਧੁਰ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ, ਰੋਗੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਨੇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰੀਤੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ।

Verse 37

यथा येन प्रदत्तं स्यान्न्यासस्य हरणात्पुरा । दुःखमेव महाभाग दारुणं प्राणनाशनम्

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਜੇ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਨਿਆਸ (ਅਮਾਨਤ) ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਭਿਆਨਕ, ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਕ ਦੁੱਖ।

Verse 38

तादृशं तस्य सौहृद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणैः । अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੌਹਰਦ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਲਪ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

दुःखं दत्वा प्रयात्येवं भूत्वाभूत्वा पुनःपुनः । यदा हा पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति सः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ‘ਹਾਏ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ! ਮੇਰਾ ਪੋਤਾ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੋਣਾ ਹੀ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

तदा हास्यं करोत्येव कस्य पुत्रो हि कः पिता । अनेनापहृतं न्यासं मदीयस्योपकारणम्

ਤਦ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—‘ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਦਾ ਪਿਉ ਹੈ?’ ਅਤੇ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਅਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਨਿਆਸ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੀ “ਭਲੇ” ਲਈ ਹੈ।

Verse 41

द्रव्यापहरणेनापि न मे प्राणा गताः किल । दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा

ਧਨ ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਸਹਿਣ ਦੁੱਖ ਨੇ ਲਗਭਗ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।

Verse 42

तथा दुःखं प्रदत्वाहं द्रव्यमुद्गृह्य चोत्तमम् । गंतास्मि सुभृशं चाद्य कस्याहं सुत ईदृशः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਧਨ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਐਸਾ ਬਣ ਗਿਆ?

Verse 43

न चैष मे पिता पुत्रः पूर्वमेव न कस्यचित् । पिशाचत्वं मया दत्तमस्यैवेति दुरात्मनः

ਉਹ ਨਾ ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਹੈ ਨਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ; ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿਸ਼ਾਚਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 44

एवमुक्त्वा प्रयात्येवं तं प्रहस्य पुनःपुनः । प्रयात्यनेन मार्गेण दुःखं दत्वा सुदारुणम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 45

एवं न्यासं समुद्धर्तुः पुत्राः कांत भवंति वै । संसारे दुःखबहुला दृश्यंते यत्रतत्र च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਅਮਾਨਤ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਇਆਜਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 46

ऋणसंबंधिनः पुत्रान्प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।