Adhyaya 105

Verse 1

कुंजल उवाच । गता सा नंदनवनं सखीभिः सह क्रीडितुम् । तत्राकर्ण्य महद्वाक्यमप्रियं तु तदा पितुः

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਨੰਦਨ-ਵਨ ਨੂੰ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗੇ।

Verse 2

चारणानां सुसिद्धानां भाषतां हर्षणेन तु । आयोर्गेहे महावीर्यो विष्णुतुल्यपराक्रमः

ਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸੁਸਿੱਧ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਸਮੇਂ, ਆਯੋਰ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਮਹਾਵੀਰ ਜਨਮਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।

Verse 3

भविष्यति सुतश्रेष्ठो हुंडस्यांतं करिष्यति । एवंविधं महद्वाक्यमप्रियं दुःखदायकम्

“ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹੁੰਡ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇਗਾ।” ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਰੀ ਬਚਨ ਅਪ੍ਰਿਯ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 4

समाकर्ण्य समायाता पितुरग्रे निवेदितम् । समासेन तया तस्य पुरतो दुःखदायकम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਆਈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ; ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਉਹ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ।

Verse 5

पितुरग्रे जगादाथ पिता श्रुत्वा स विस्मितः । शापमशोकसुंदर्याः सस्मार च पुराकृतम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 6

एतस्यार्थे तपस्तेपे सेयं चाशोकसुंदरी । गर्भस्य नाशनायैव इंदुमत्याः स दानवः

ਇਸੇ ਅਰਥ ਲਈ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਇੰਦੁਮਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਉੱਦਤ ਹੋਇਆ।

Verse 7

विचक्रे उद्यमं दुष्टः कालाकृष्टो दुरात्मवान् । छिद्रान्वेषी ततो भूत्वा इंदुमत्यास्तु नित्यशः

ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਛਿਦ੍ਰ ਖੋਜਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਇੰਦੁਮਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਹੀ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 8

यदा पश्यति तां राज्ञीं रूपौदार्यगुणान्विताम् । दिव्यतेजः समायुक्तां रक्षितां विष्णुतेजसा

ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਰੂਪ, ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਤੇਜ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆਤ ਹੈ।

Verse 9

दिव्येन तेजसा युक्तां सूर्यबिंबोपमां तु ताम् । तस्याः पार्श्वे महाभाग रक्षणार्थं स्थितः सदा

ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 10

दूरात्स दानवो दुष्टस्तस्याश्च बहुदर्शयन् । नानाविद्यां महोग्रां च भीषिकां सुविभीषिकाम्

ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਦਾਨਵ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਿਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਾਨਾ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾ-ਉਗ੍ਰ ਭੀਸ਼ਿਕਾ—ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ—ਵਰਤਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੈ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 11

गर्भस्य तेजसा युक्ता रक्षिता विष्णुतेजसा । भयं न जायते तस्या मनस्येव कदापुनः

ਗਰਭ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਭੈ ਨਹੀਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?

Verse 12

विफलो दानवो जात उद्यमश्च निरर्थकः । मनीप्सितं नैव जातं हुंडस्यापि दुरात्मनः

ਉਹ ਦਾਨਵ ਵਿਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਿਰਰਥਕ ਸਾਬਤ ਹੋਈ; ਦੁਰਾਤਮਾ ਹੁੰਡਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 13

एवं वर्षशतं पूर्णं पश्यमानस्य तस्य च । प्रसूता सा हि पुत्रं च स्वर्भानोस्तनया तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

रात्रावेव सुतश्रेष्ठ तस्याः पुत्रो व्यजायत । तेजसातीव भात्येष यथा सूर्यो नभस्तले

ਉਸੇ ਰਾਤ, ਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ।

Verse 15

सूत उवाच । अथ दासी महादुष्टा काचित्सूतिगृहागता । अशौचाचारसंयुक्ता महामंगलवादिनी

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਇੱਕ ਦਾਸੀ—ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ—ਸੂਤਿਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਆਈ; ਅਸ਼ੌਚ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਮਹਾ-ਮੰਗਲ ਦੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ।

Verse 16

तस्याः सर्वं समाज्ञाय स हुंडो दानवाधमः । दास्या अंगं प्रविश्यैव प्रविष्टश्चायुमन्दिरे

ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਹੁੰਡਾ—ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ—ਦਾਸੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਆਯੁ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

Verse 17

महाजने प्रसुप्ते च निद्रयातीवमोहिते । तं पुत्रं देवगर्भाभमपहृत्य बहिर्गतः

ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਘਰਾਣਾ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵ-ਗਰਭ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

Verse 18

कांचनाख्यपुरे प्राप्तः स्वकीये दानवाधमः । समाहूय प्रियां भार्यां विपुलां वाक्यमब्रवीत्

ਕਾਂਚਨਾਖ੍ਯ ਨਗਰੀ ਆਪਣੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਨੀਚ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਵਿਪੁਲਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 19

वधस्वैनं महापापं बालरूपं रिपुं मम । पश्चात्सूदस्य वै हस्ते भोजनार्थं प्रदीयताम्

“ਇਸ ਮਹਾਪਾਪੀ ਨੂੰ—ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਾਲਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ—ਮਾਰ ਦੇ। ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰਸੋਈਏ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 20

नानाभेदैर्विभेदैश्च पाचयस्व हि निर्घृणम् । सूदहस्तान्महाभागे पश्चाद्भोक्ष्ये न संशयः

“ਹੇ ਨਿਰਦਈਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾ। ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਫਿਰ ਰਸੋਈਏ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 21

वाक्यमाकर्ण्य तद्भर्तुर्विपुला विस्मिताभवत् । कस्मान्निर्घृणतां याति भर्त्ता मम सुनिष्ठुरः

ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਪੁਲਾ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਈ: “ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਅੱਜ ਇੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ?”

Verse 22

सर्वलक्षणसंपन्नं देवगर्भोपमं सुतम् । कस्य कस्मात्प्रभक्ष्येत क्षमाहीनः सुनिर्घृणः

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਗਰਭ ਸਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ, ਕਿਉਂ, ਧੀਰਜ-ਹੀਨ ਤੇ ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਕੇ, ਭੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖਾਏਗਾ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ?

Verse 23

इत्येवं चिंतयामास कारुण्येन समन्विता । पुनः पप्रच्छ भर्तारं कस्माद्भक्ष्यसि बालकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਭੱਖੇਂਗਾ?”

Verse 24

कस्माद्भवसि संक्रुद्धो अतीव निरपत्रपः । सर्वं मे कारणं ब्रूहि तत्त्वेन दनुजेश्वर

“ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈਂ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਲੱਜ ਹੈਂ? ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ।”

Verse 25

आत्मदोषं च वृत्तांतं समासेन निवेदितम् । शापमशोकसुंदर्या हुंडेनापि दुरात्मना

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਇਆ—ਕਿਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਹੁੰਡਾ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 26

तया ज्ञातं तु तत्सर्वं कारणं दानवस्य वै । वध्योऽयं बालकः सत्यं नो वा भर्त्ता मरिष्यति

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਲਿਆ: “ਇਹ ਬਾਲਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਧ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 27

इत्येवं प्रविचार्यैव विपुला क्रोधमूर्च्छिता । मेकलां तु समाहूय सैरंध्रीं वाक्यमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਪੁਲਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਮੂਰਛਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਦਾਸੀ ਮੇਕਲਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 28

जह्येनं बालकं दुष्टं मेकलेऽद्य महानसे । सूदहस्ते प्रदेहि त्वं हुण्डभोजनहेतवे

ਅੱਜ ਮੇਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ, ਮਹਾਨ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਸੋਈਏ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਹੁਣਡਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਬਣੇ।

Verse 29

मेकला बालकं गृह्य सूदमाहूय चाब्रवीत् । राजादेशं कुरुष्वाद्य पचस्वैनं हि बालकम्

ਮੇਕਲਾ ਨੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ; ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਕਾ।”

Verse 30

एवमाकर्णितं तेन सूदेनापि महात्मना । आदाय बालकं हस्ताच्छस्त्रमुद्यम्य चोद्यतः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸੂਦ ਵੀ—ਬਾਲਕ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ—ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 31

एष वै देवदेवस्य दत्तात्रेयस्य तेजसा । रक्षितस्त्वायुपुत्रश्च स जहास पुनः पुनः

“ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਾਯੁ-ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।”

Verse 32

हसंतं तं समालोक्य स सूदः कृपयान्वितः । सैरंध्री च कृपायुक्ता सूदं तं प्रत्यभाषत

ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਸਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਸੋਈਆ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲ ਪਿਆ। ਸੈਰੰਧ੍ਰੀ ਦਾਸੀ ਵੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 33

नैष वध्यस्त्वया सूद शिशुरेव महामते । दिव्यलक्षणसंपन्नः कस्य जातः सुसत्कुले

ਹੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ; ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਬਾਲਕ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਬੱਚਾ ਕਿਸ ਸੱਚੇ ਸਤਕੁਲ, ਉੱਚੇ ਧਰਮੀ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈ?

Verse 34

सूद उवाच । सत्यमुक्तं त्वया भद्रे वाक्यं वै कृपयान्वितम् । राजलक्षणसंपन्नो रूपवान्कस्य बालकः

ਸੂਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬਚਨ। ਰਾਜਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲਕ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ?

Verse 35

कस्माद्भोक्ष्यति दुष्टात्मा हुंडोऽयं दानवाधमः । येन वै रक्षितो वंशः पूर्वमेव सुकर्मणा

ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਹੁੰਡਾ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ, ਕਿਉਂ ਭੋਗੇ? ਜਦਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 36

आपत्स्वपि स जीवेत दुर्गेषु नान्यथा भवेत् । सिंधुवेगेन नीतस्तु वह्निमध्ये गतोऽथवा

ਆਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਜੀਊਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੇ; ਘੋਰ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾ ਅਪਣਾਵੇ—ਚਾਹੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਹਿ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਪੈ ਜਾਵੇ।

Verse 37

जीवतेनात्र संदेहो यश्च कर्मसहायवान् । तस्माद्धि क्रियते कर्म धर्मपुण्यसमन्वितम्

ਜੋ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਕਰਮ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਮ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 38

आयुष्मंतो नरास्तेन प्रवदंति सुखं ततः । तारकं पालकं कर्म रक्षते जाग्रते हि तत्

ਉਸ ਧਰਮਮਈ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੁਖ ਤੇ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਮ—ਤਾਰਕ ਤੇ ਪਾਲਕ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

मुक्तिदं जायते नित्यं मैत्रस्थानप्रदायकम् । दानपुण्यान्वितं कर्म प्रियवाक्यसमन्वितम्

ਉਹ ਕਰਮ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਤਰੀ ਦਾ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਕਰਮ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

उपकारयुतं यश्च करोति शुभकृत्तदा । तमेव रक्षते कर्म सर्वदैव न संशयः

ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਸਦਾ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 41

अन्ययोनिं प्रयाति स्म प्रेरितः स्वेन कर्मणा । किं करोति पिता माता अन्ये स्वजनबान्धवाः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹੋਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?

Verse 42

कर्मणा निहतो यस्तु न स्युस्तस्य च रक्षणे । सूत उवाच । येनैव कर्मणा चैव रक्षितश्चायुनंदनः

ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਹਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰ ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਆਯੁ-ਨੰਦਨ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 43

तस्मात्कृपान्वितो जातः सूदः कर्मवशानुगः । सैरंध्री च तथा जाता प्रेरिता तस्य कर्मणा

ਇਸ ਲਈ ਕਰੁਣਾ-ਯੁਕਤ ਰਸੋਈਆ ਕਰਮ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਸੈਰੰਧ੍ਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦਾਸੀ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 44

द्वाभ्यामेव सुतश्चायो रक्षितश्चारुलक्षणः । रात्रावेव प्रणीतोऽसौ तस्माद्गेहान्महाश्रमे

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਵਲ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 45

वशिष्ठस्याश्रमे पुण्ये सैरंध्र्या पुण्यकर्मणा । शुभे पर्णकुटीद्वारे तस्मिन्नेव महाश्रमे

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਸੈਰੰਧ੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ, ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ...

Verse 46

गता सा स्वगृहं पश्चान्निक्षिप्य बालकोत्तमम् । एणं निपात्य सूदेन पाचितं मांसमेव हि

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਈ; ਉੱਤਮ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਓਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਡਾਹੁਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਹੀ ਪਕਾਇਆ।

Verse 47

भोजयित्वा सुदैत्येंद्रो हुंडो हृष्टोभवत्तदा । शापमशोकसुंदर्या मोघं मेने तदासुरः

ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸੁਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਡਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਤਦ ਵਿਅਰਥ ਸਮਝਿਆ।

Verse 48

हर्षेण महताविष्टः स हुंडो दानवेश्वरः । कुंजल उवाच । प्रभाते विमले जाते वशिष्ठो मुनिसत्तमः

ਵੱਡੀ ਹਰਖ-ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੁੰਡਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਉਗਿਆ, ਤਦ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ…”

Verse 49

बहिर्गतो हि धर्मात्मा कुटीद्वारात्प्रपश्यति । संपूर्णं बालकं दृष्ट्वा दिव्यलक्षणसंयुतम्

ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੁਟੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭਿਤ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 50

संपूर्णेंदुप्रतीकाशं सुंदरं चारुलोचनम् । वशिष्ठ उवाच । पश्यंतु मुनयः सर्वे यूयमागत्य बालकम्

ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮੋਹਕ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸਭ ਮੁਨੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਆ ਕੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।”

Verse 51

कस्य केन समानीतं रात्रौ द्वारांगणे मम । देवगंधर्वगर्भाभं राजलक्षणसंयुतम्

ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਰੱਖਿਆ? ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਰਾਜਸੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 52

कंदर्पकोटिसंकाशं पश्यंतु मुनयोऽमलम् । महाकौतुकसंयुक्ता हृष्टा द्विजवरास्ततः

ਮੁਨੀਓਂ ਨੇ ਉਸ ਨਿਰਮਲ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਕੰਦರ್ಪਾਂ ਵਰਗਾ ਕਾਂਤੀਮਾਨ। ਮਹਾਨ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 53

समपश्यन्सुतं ते तु आयोश्चैव महात्मनः । वशिष्ठः स तु धर्मात्मा ज्ञानेनालोक्य बालकम्

ਤਦ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣ ਲਈ।

Verse 54

आयुपुत्रं समाज्ञातं चरित्रेण समन्वितम् । वृत्तांतं तस्य दुष्टस्य हुण्डस्यापि दुरात्मनः

ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਸਮੇਤ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਹੁਣਡਾ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਜਾਣ ਲਈ।

Verse 55

कृपया ब्रह्मपुत्रस्तु समुत्थाय सुबालकम् । कराभ्यामथ गृह्णाति यावद्द्विजो वरोत्तमः

ਤਦ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸੁਬਾਲਕ ਨੂੰ ਥਾਮ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 56

तावत्पुष्पसुवृष्टिं च चक्रुर्देवाः सुतोपरि । ललितं सुस्वरं गीतं जगुर्गंधर्वकिन्नराः

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 57

ऋषयो वेदमंत्रैस्तु स्तुवंति नृपनंदनम् । वशिष्ठस्तं समालोक्य वरं वै दत्तवांस्तदा

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਰਿਪ-ਨੰਦਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵਰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 58

नहुषेत्येव ते नाम ख्यातं लोके भविष्यति । हुषितो नैव तेनापि बालभावैर्नराधिप

‘ਨਹੁਸ਼’—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਲਸੁਭਾਵ ਅਜੇ ਵੀ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 59

तस्मान्नहुष ते नाम देवपूज्यो भविष्यसि । जातकर्मादिकं कर्म तस्य चक्रे द्विजोत्तमः

ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਨਹੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਿਤ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਇਉਂ ਉਸ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।

Verse 60

व्रतदानं विसर्गं च गुरुशिष्यादिलक्षणम् । वेदं चाधीत्य संपूर्णं षडंगं सपदक्रमम्

ਉਸ ਨੇ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ, ਵਿਸਰਜਨ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਿੱਖੇ; ਅਤੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਪਦ-ਪਦ ਕਰਕੇ ਪਾਠ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

Verse 61

सर्वाण्येव च शास्त्राणि अधीत्य द्विजसत्तमात् । वशिष्ठाच्च धनुर्वेदं सरहस्यं महामतिः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹੇ; ਅਤੇ ਮਹਾਮਤੀ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਤੋਂ ਧਨੁਰਵੇਦ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਿੱਖਿਆ।

Verse 62

शस्त्राण्यस्त्राणि दिव्यानि ग्राहमोक्षयुतानि च । ज्ञानशास्त्रादिकं न्याय राजनीतिगुणादिकान्

ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ, ਗ੍ਰਹਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਸਮੇਤ; ਗਿਆਨ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ, ਨਿਆਂ-ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ/ਸਿਖਾਈਆਂ।

Verse 63

वशिष्ठादायुपुत्रश्च शिष्यरूपेण भक्तिमान् । एवं स सर्वनिष्पन्नो नाहुषश्चातिसुंदरः

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁ ਭਕਤੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਹੁਸ਼ਾ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸੀ।

Verse 64

वशिष्ठस्य प्रसादाच्च चापबाणधरोभवत्

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 105

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे पंचोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ—ਗੁਰੂਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ, ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।