Adhyaya 101
The Glory of Kailāsa, the Gaṅgā Lake, and Ratneśvara (Entry into the Kuñjala–Kapiñjala Narrative)
ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੂਤ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ, ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕੂੰਜਲ–ਕਪਿੰਜਲ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕੂੰਜਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕਪਿੰਜਲ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ। ਕਪਿੰਜਲ ਕੈਲਾਸ ਦਾ ਤੀਰਥ-ਵਰਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਧਵਲਤਾ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਵਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ—ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ‘ਪੁਣ੍ਯ ਦਾ ਢੇਰ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਅਵਤਰਨ, ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਹਲ ਦਿਵ੍ਯ ਕਨਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਤੋਂ ਕਮਲ ਉੱਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਫਾ-ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਰਤਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ/ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਪਰਿਚਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਪਿੰਜਲ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਕੂੰਜਲ ਅਗਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । देवदेवो हृषीकेशस्त्वंगपुत्रं नृपोत्तमम् । समाचष्ट महाश्रेय आख्यानं पापनाशनम्
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਅੰਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਉੱਤਮ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾ-ਸ਼ੁਭ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਾਇਆ।
Verse 2
श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं श्रेयदायकम् । द्विजस्यापि च वृत्तांतं कुंजलस्य महात्मनः
ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਇਕ ਐਸਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਹਾਂਗਾ ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੁੰਜਲ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਵੀ।
Verse 3
विष्णुरुवाच । कुंजलश्चापि धर्मात्मा चतुर्थं पुत्रमेव च । समाहूय मुदायुक्त उवाचैनं कपिंजलम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੌਥੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਕਪਿੰਜਲ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 4
किं नु पुत्र त्वया दृष्टमपूर्वं कथयस्व मे । भोजनार्थं तु यासि त्वमितः कस्मिन्सुतोत्तम
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਅਪੂਰਵ ਘਟਨਾ ਵੇਖੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਭੋਜਨ ਲਈ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ?
Verse 5
तदाचक्ष्व महाभाग यदि दृष्टं सुपुण्यदम् । कपिंजल उवाच । यच्च तात त्वया पृष्टमपूर्वं प्रवदाम्यहम्
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੇ ਤੂੰ ਕੋਈ ਮਹਾਪੁੰਨ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਵੇਖੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸ। ਕਪਿੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਅਪੂਰਵ ਗੱਲ ਤੂੰ ਪੁੱਛੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 6
यन्न दृष्टं श्रुतं केन कस्मान्नैव श्रुतं मया । तदिहैव प्रवक्ष्यामि श्रूयतामधुना पितः
ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ—ਉਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਹੁਣ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ।
Verse 7
शृण्वंतु भ्रातरः सर्वे मातस्त्वं शृणु सांप्रतम् । कैलासः पर्वतश्रेष्ठो धवलश्चंद्र सन्निभः
ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਸੁਣਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਸੁਣ। ਕੈਲਾਸ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਧਵਲ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ।
Verse 8
नानाधातुसमाकीर्णो नानावृक्षोपशोभितः । गंगाजलैः शुभैः पुण्यैः क्षालितः सर्वतः पितः
ਉਹ ਨਾਨਾ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾਨਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਪਿਤਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 9
नदीनां तु सहस्राणि दिव्यानि विविधानि च । यस्मात्तात प्रसूतानि जलानि विविधानि च
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਲ ਵੀ ਉਥੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਏ।
Verse 10
तडागानि सहस्राणि सोदकानि महागिरौ । नद्यः संति विशालिन्यो हंससारससेविताः
ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਲਾਬ ਹਨ, ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ (ਕ੍ਰੇਨ) ਸੇਵਦੇ ਹਨ।
Verse 11
तस्मिञ्छिखरिणां श्रेष्ठे पुण्यदाः पापनाशनाः । वनानि विविधान्येव पुष्पितानि फलानि च
ਉਸ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਨ ਸਨ—ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
Verse 12
नानावृक्षोपयुक्तानि हरितानि शुभानि च । किन्नराणां गणैर्युक्तश्चाप्सरोभिः समाकुलः
ਉਹ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—ਹਰੇ-ਭਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ—ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 13
गंधर्वचारणैः सिद्धैर्देववृंदैः सुशोभितः । दिव्यवृक्षवनोपेतो दिव्यभावैः समाकुलः
ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਪਵਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ।
Verse 14
दिव्यगंधैः सुशोभाढ्यैर्नानारत्नसमन्वितः । शिलाभिः स्फटिकस्यापि शुक्लाभिस्तु सुशोभनः
ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੀਆਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਿਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਹੈ।
Verse 15
सूर्यतेजोमयो राजंस्तेजोभिस्तु समाकुलः । चंदनैश्चारुगंधैश्च बकुलैर्नीलपुष्पकैः
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੇਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ, ਬਕੁਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 16
नानापुष्पमयैर्वृक्षैः सर्वत्र समलंकृतः । पक्षिणां सुनिनादैश्च दिव्यानां मधुरायते
ਹਰ ਥਾਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਰਸਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
षट्पदानां निनादैश्च वृक्षौघैर्मधुरायते । रुतैश्च कोकिलानां तु शोभते स वनो गिरिः
ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਵਨ ਮਿੱਠਾ ਰਸਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਨਾਚਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Verse 18
गणकोटिसमाकीर्णं तत्रास्ति शिवमंदिरम् । अंशुभिर्धवलं पुण्यं पुण्यराशिशिलोच्चयम्
ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਵਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਮਯ—ਮਾਨੋ ਪੁਣ੍ਯ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉੱਚਾ ਸ਼ਿਲਾ-ਪਹਾੜ।
Verse 19
सिंहैश्च गर्जमानैश्च सैरिभैः कुंजरैस्ततः । दिग्गजानां सुघोषैश्च शब्दितं च समंततः
ਤਦੋਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸਿੰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਣਾਂ, ਮਹਾਬਲੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਗ੍ਗਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।
Verse 20
नानामृगैः समाकीर्णं शाखामृगगणाकुलम् । मयूरकेकाघोषैश्च गुहासु च विनादितम्
ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ; ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਵੀ, ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।
Verse 21
कंदरैर्लेपनैः कूटैः सानुभिश्च विराजितम् । नानाप्रस्रवणोपेतमोषधीभिर्विराजितम्
ਉਹ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਢਲਵੀਂ ਚੱਟਾਨਾਂ, ਕੂਟਾਂ ਅਤੇ ਕੰਦਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਨੇਕਾਂ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
Verse 22
दिव्यं दिव्यगुणं पुण्यं पुण्यधाम समाकुलम् । सेवितं पुण्यलोकैश्च पुण्यराशिं महागिरिम्
ਉਹ ਮਹਾਗਿਰਿ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ, ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਪਵਿੱਤਰ, ਪੁੰਨ ਧਾਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਸ਼ੀ-ਰੂਪ ਹੈ।
Verse 23
पुलिंदभिल्लकोलैश्च सेवितं पर्वतोत्तमम् । विकटैः शिखरैः कोटैरद्रिराजः प्रकाशते
ਉਹ ਪਰਵਤੋਤਮ ਪੁਲਿੰਦਾਂ, ਭਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕੋਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਕੂਟਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
Verse 24
अन्यैर्नानाविधैः पुण्यैः कौतुकैर्मंगलैः शुभैः । गंगोदकप्रवाहैश्च महाशब्दं प्रसुस्रुवे
ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ, ਕੌਤਕਾਂ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਾਨ ਕੋਲਾਹਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।
Verse 25
शंकरस्य गृहं तत्र कैलासं गतवानहम् । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं यन्न दृष्टं कदा श्रुतम्
ਉਥੇ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ—ਕੈਲਾਸ—ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਾ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
Verse 26
श्रूयतामभिधास्यामि तात सर्वं मयोदितम् । शिखराद्गिरिराजस्य मेरोः पुण्यान्महोदयात्
ਸੁਣੋ, ਪਿਆਰੇ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੇਰੂ—ਗਿਰਿਰਾਜ—ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉਠੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੁੰਨਮਈ ਮਹੋਦਯ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ।
Verse 27
हिमक्षीरसुवर्णस्तु प्रवाहः पतते भुवि । गंगायाश्च महाभाग रंहसा घोषभूषितः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਹਿਮ ਵਾਂਗ ਧਵਲ, ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਉਜਲਾ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਗੱਜਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
Verse 28
कैलासस्य शिरः प्राप्य तत्र विस्तरतां गतः । दशयोजनमानेन तत्र गंगा ह्रदो महान्
ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ (ਗੰਗਾ) ਉਥੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਹ੍ਰਦ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਯੋਜਨ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Verse 29
महातोयेन पुण्येन विमलेन विराजते । सर्वतोभद्रतां प्राप्तो महाहंसैः प्रशोभते
ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਮੰਗਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਹਾਹੰਸਾਂ (ਰਾਜਹੰਸਾਂ) ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 30
सामोच्चारेण पुण्येन दिव्येन मधुरेण च । हंसास्तत्र प्रकूजंति सरस्तेन विराजते
ਵੇਦ-ਉਚਾਰਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਹੰਸ ਮਧੁਰ ਕੂਕਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Verse 31
तस्य तीरे शिलायां वै हिमकन्या महामते । आसीना मुक्तकेशांता रूपद्रविणशालिनी
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ ਬੈਠੀ ਸੀ—ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲਹਿਰਾਂਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ—ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 32
दिव्यरूपसुसंपन्ना सगुणा दिव्यलक्षणा । दिव्यालंकारभूषा च तस्यास्तीरे विराजते
ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੁਸੰਪੰਨ, ਮੰਗਲ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।
Verse 33
न जाने गिरिराजस्य तनया वा महोदधेः । नो वास्ति ब्रह्मणः पत्नी सा वा स्वाहा भविष्यति
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਹ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ; ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ—ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਸ੍ਵਾਹਾ ਬਣੇਗੀ।
Verse 34
इंद्राणी वा महाभागा रोहिणी वा भविष्यति । ईदृशी रूपसंपत्तिर्युवतीनां न दृश्यते
ਇਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਾਰੀ ਤਾਂ ਇੰਦਰਾਣੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਰੋਹਿਣੀ। ਐਸੀ ਰੂਪ-ਸੰਪੱਤਾ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ।
Verse 35
अन्यासां च सुदिव्यानां नारीणां तात सर्वथा । यादृशं रूपसंभावं गुणशीलं प्रदृश्यते
ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਹੋਰ ਅਤਿ-ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰਯ ਅਤੇ ਗੁਣ-ਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭਾਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਿੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 36
अप्सरसां कदा नास्ति तादृशं रूपलक्षणम् । यादृशं तु मया दृष्टं तदंगं विश्वमोहनम्
ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਰੂਪ-ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 37
शिलापदे समासीना दुःखेनापि समाकुला । रुदते सुस्वरैर्बाला अनेकैः स्वजनैर्विना
ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਬਾਲਾ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਸਵਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ ਮਿੱਠੀ ਪਰ ਕਰੁਣ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
Verse 38
अश्रूणि मुंचमाना सा मुक्ताभानि बहूनि च । निर्मलानि सरस्यत्र पतंत्येव महामते
ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਨਿਰਮਲ ਬੂੰਦ ਇੱਥੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਿੱਗਦੇ ਗਏ।
Verse 39
बिंदवो मौक्तिकाभास्ते निपतंति महोदके । तेभ्यो भवंति पद्मानि हृद्यानि सुरभीणि तु
ਮੋਤੀ-ਸਮ ਬੂੰਦਾਂ ਮਹਾਨ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਮਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
Verse 40
पद्मानि जज्ञिरे तेभ्यो नेत्राश्रुभ्यो महामते । गंगांभसि तरंत्येव असंख्यातानि तानि तु
ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ! ਉਹ ਨੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਤੋਂ ਕਮਲ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਕਮਲ ਤਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 41
पतितानि सुहृद्यानि रंहसा यानि तानि तु । गंगाप्रवाहमध्ये तु हंसवृंदैः सुसेविते
ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸੁੰਦਰ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 42
भागीरथ्याः प्रवाहस्तु तस्मात्स्थानाद्विनिर्गतः । कैलासशिखरं प्राप्य रत्नाख्यं चारुकंदरम्
ਫਿਰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ‘ਰਤਨ’ ਨਾਮਕ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 43
वर्तते तोयपूर्णस्तु योजनद्वयविस्तृतः । हंसवृंदसमाकीर्णो जलपक्षि समाकुलः
ਉਹ ਸਥਾਨ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੋ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
Verse 44
नानावर्णविशेषाणि संति पद्मानि तत्र च । प्रवाहे निर्मले तात मुनिवृंदनिषेविते
ਉੱਥੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮਲ ਹਨ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ; ਉਸ ਨਿਰਮਲ ਵਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਨਿਤ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਆਦਰਿਤ ਹੈ।
Verse 45
अश्रुभ्यो यानि जातानि प्रभाते कमलानि तु । गंगोदकप्लुतान्येव सौरभाणि महांति च
ਸਵੇਰੇ ਅਸ਼ਰੂਆਂ ਤੋਂ ਜੋ ਕਮਲ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ।
Verse 46
प्रतरंति प्रवाहे तु निर्मले जलपूरिते । मध्ये मध्ये सुहंसैश्च जलपक्षिनिनादिते
ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਜਲ-ਭਰੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਤਰਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਸੁਹੰਸਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਧਾਰਾ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।
Verse 47
सूत उवाच । रत्नाख्ये तु गिरौ तस्मिन्रत्नेश्वरमहेश्वरः । देवदैत्यसुपूज्योपि तिष्ठते तात सर्वदा
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਤਨਾ ਨਾਮਕ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ੍ਯ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 48
तत्र दृष्टो मया तात कश्चित्पुण्यमयो मुनिः । जटाभारसमाक्रांतो निर्वासा दंडधारकः
ਉੱਥੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਪੁੰਨ-ਮਯ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Verse 49
निराधारो निराहारस्तपसातीव दुर्बलः । कृशांगोऽप्यस्थिसंघातस्त्वचामात्रेण वेष्टितः
ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਆਹਾਰ ਦੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਰਬਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਕੇਵਲ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 50
भस्मोद्धूलितमात्राणि सर्वांगानि महात्मनः । शुष्कपत्राणि भक्षेत शीर्णानि पतितानि च
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੇਵਲ ਭਸਮ ਨਾਲ ਧੂੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ—ਮੁਰਝਾਏ ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਵੀ।
Verse 51
शिवभक्तिसमासीनो दुराधारो महातपाः । अश्रुभ्यो यानि जातानि पद्मानि सुरभीणि च
ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਰੋਕਿਆ ਨ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਤਪਾ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਤੋਂ ਕਮਲ ਜੰਮੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਵੀ।
Verse 52
गंगातोयात्समानीय देवदेवं प्रपूजयेत् । रत्नेश्वरं महाभागो गीतनृत्यविशारदः
ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 53
गायते नृत्यते तस्य द्वारस्थस्त्रिपुरद्विषः । मठमागत्य धर्मात्मा रोदते सुस्वरैरपि
ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵੈਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਖੜਾ ਗਾਉਂਦਾ ਤੇ ਨੱਚਦਾ ਹੈ। ਮਠ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 54
एतद्दृष्टं मया तात अपूर्वं वदतांवर । कथयस्व प्रसादान्मे यदि त्वं वेत्सि कारणम्
ਹੇ ਤਾਤ, ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਅਪੂਰਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਰਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
Verse 55
सा का नारी महाभागा कस्मात्तात प्ररोदिति । कस्मात्स देवपुरुषो देवमर्चेन्महेश्वरम्
ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਾਰੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਤਾਤ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵ-ਸਮ ਪੁਰਖ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?
Verse 56
तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि सर्वसंदेहकारणम् । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुंजलोपि सुतेन हि
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਕਾਰਣ ਦੱਸ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਵੀ ਬੋਲਿਆ।
Verse 57
कपिंजलेन प्रोवाच विस्तराच्छृण्वतो मुनेः
ਫਿਰ ਕਪਿੰਜਲ ਨੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਜਦਕਿ ਮੁਨੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ।