Adhyaya 100
The Cyavana Narrative (within the Glory of Guru-tīrtha, in the Vena Episode)
ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਜਵਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੁੰਜਲ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧਾਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਗਏ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੰਜਲ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਸੁਦੇਵ-ਗੁਣਗਾਨ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਥਾ-ਚੌਖਟ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਆਚਰਨ ਉਸ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵੇਨ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਕੁੰਜਲ ਦੇ ਹੋਰ ਕਰਤੱਬਾਂ ਅਤੇ ‘ਚੌਥੇ ਪੁੱਤਰ’ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ ਕੁੰਜਲ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ ਕਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
विष्णुरुवाच । नर्मदायास्तटे रम्ये वटे तिष्ठति वै पिता । विज्वलोऽपि समायातः पितरं प्रणिपत्य सः
ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਪਿਤਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਵਿਜ੍ਵਲ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 2
वासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्यापि महामतिः । समाचष्टे स धर्मात्मा महिमानं पितुः पुरः
ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਮਤਿ ਪੁਰਖ ਨੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ‘ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧਾਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤੋਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
Verse 3
यथा विष्णुः समागत्य ददौ तस्मै वरं शुभम् । तत्सर्वं कथयामास सुप्रसन्नेन चेतसा
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ—ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 4
कुंजलोपि च वृत्तांतं समाकर्ण्य स भूपतेः । हर्षेण महताविष्टः पुत्रमालिंग्य विज्वलम्
ਰਾਜੇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੰਜਲ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਗਲਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।
Verse 5
आह पुण्यं कृतं वत्स त्वया राज्ञे महात्मने । उपकारं महापुण्यं वासुदेवस्य कीर्तनात्
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਲਈ ਪੁੰਨਮਈ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਕਾਰ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ।”
Verse 6
एवमाभाष्य तं पुत्रमाशीर्भिरभिनंद्य च । पुत्रं देवसमोपेतं स्तुत्वा चैव पुनः पुनः
ਇਉਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ; ਦੇਵ-ਸਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 7
स्थितः सरित्तटे रम्ये च्यवनस्योपपश्यतः । एतत्ते सर्वमाख्यातं तेषां वृत्तं महात्मनाम्
ਚਿਆਵਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 8
वैष्णवानां महाराज अन्यत्किं ते वदाम्यहम् । वेन उवाच । अमृतं शंखपात्रेण पानार्थं मम चार्पितम्
“ਮਹਾਰਾਜ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?” ਵੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ੰਖ-ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੈਨੂੰ ਪਾਨ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”
Verse 9
तस्मात्कस्य न च श्रद्धा पातुं मर्त्यस्य भूतले । उत्तमं वैष्णवं ज्ञानं पानानामिह सर्वदा
ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਕਿਹੜਾ ਮਰਤਯ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਣ—ਅਰਥਾਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ—ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾ ਰੱਖੇ? ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਹੀ ਉੱਤਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਗਿਆਨ ਪਾਨਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
Verse 10
त्वयैवं कथ्यमानस्य पाने तृप्तिर्न जायते । श्रोतुं हि देवदेवेश मम श्रद्धा विवर्द्धते
ਤੂੰ ਜਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਂਗ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 11
कथयस्व प्रसादान्मे कुंजलस्यापि चेष्टितम् । महात्मना किमुक्तं च चतुर्थं तनयं प्रति
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁੰਜਲ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੀ ਸੁਣਾ ਦੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਚੌਥੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸ।
Verse 12
तत्त्वं सुविस्तरादेव कृपया कथयस्व मे । श्रीभगवानुवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं कुंजलस्य च
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਦੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੁੰਜਲ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 13
बहुश्रेयः समायुक्तं चरित्रं च्यवनस्य च । इदं पुण्यं नरश्रेष्ठ आख्यानं पापनाशनम्
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਆਖਿਆਨ—ਅਨੇਕ ਕਲਿਆਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਾਰੇ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
यः शृणोति नरो भक्त्या गोसहस्रफलं लभेत्
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 100
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे शततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਸੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।