Adhyaya 10

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ततस्ते दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपूत्तराः । युद्धाद्भग्नास्तु किं कुर्युर्व्यवसायं महामते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ?”

Verse 2

विस्तरेणापि नो ब्रूहि तेषां वृत्तमनुत्तमम् । श्रोतुमिच्छामहे सर्वे त्वत्तो वै सांप्रतं द्विज

ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੱਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕਥਾ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 3

सूत उवाच । भग्ना रणात्तु ते सर्वे बलहीनास्तु वै तदा । गतदर्पाः सुदुःखार्ता दैत्यास्ते पितरं गताः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਲਹੀਨ ਸਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਘੋਰ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਏ।”

Verse 4

भक्त्या प्रणम्य ते सर्वे समूचुः कश्यपं तदा । दानवा ऊचुः । भवद्वीर्यात्समुत्पत्तिरस्माकं द्विजसत्तम

ਤਦ ਸਭ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ। ਦਾਨਵ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੀਰਯ-ਤੇਜ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ।”

Verse 5

देवतानां महाभाग दानवानां तथैव च । वयं च दानवाः सर्वे बलवीर्यपराक्रमाः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਬਲ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਾਂ।

Verse 6

उपायज्ञाः सुधीराश्च उद्यमेन समन्विताः । वयं तु बहवस्तात देवास्त्वल्पास्तथैव च

ਅਸੀਂ ਉਪਾਯ-ਜਾਣੂ, ਸੁਧੀ ਅਤੇ ਉਦਯਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਤਾਤ, ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹਾਂ; ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਹਨ।

Verse 7

कथं जयंति ते सर्वे वयं भग्ना महाहवात् । तत्किं वै कारणं तात बलतेजः समन्विताः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਮਹਾਂ-ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜੇ ਕਿਉਂ? ਹੇ ਤਾਤ, ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ—ਜਦ ਕਿ (ਅਸੀਂ) ਬਲ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਾਂ?

Verse 8

मत्तनागसहस्राणामेकैकस्य महामते । बलमस्ति च दैत्यस्य नास्ति देवेषु तादृशम्

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੈਤ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿਤਨਾ ਬਲ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਬਲ ਨਹੀਂ।

Verse 9

जयश्च दृश्यते तात देवेष्वेव महाहवे । तत्सर्वं कथयस्वैव संशयंछेत्तुमर्हसि

ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਜੈ ਦਿੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਜੋਗ ਹੈਂ।

Verse 10

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे दैत्यतपश्चर्यावर्णनंनाम दशमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

वीर्यनिर्वापकस्तातो माताक्षेत्रमिदं सदा । धारणे पालने चैव पोषणे च यथैव हि

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਤਾਤ, ਮਾਤਾ ਸਦਾ ਉਹ ਖੇਤ ਹੈ ਜੋ ਬੀਜ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਗਰਭ ਧਾਰਣ, ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 12

किं कुर्याद्विषमार्थे तु पिता पुत्रे च वै तथा । अत्र प्रधानं कर्मैव मामेवं बुद्धिराश्रिता

ਪੁੱਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਮ ਹਾਲਤ ਉੱਠੇ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਕੀ ਕਰੇ? ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਾਂ ਕਰਮ ਹੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 13

द्वैविध्यं कर्मसंबंधं पापपुण्यसमुद्भवम् । सत्यमेव समाश्रित्य क्रियते धर्म उत्तमः

ਕਰਮ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ—ਪਾਪ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

तपोध्यानसमायुक्तं तारणाय हि तं सुताः । पतनाय पातकं प्रोक्तं सर्वदैव न संशयः

ਹੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਪਾਪ (ਪਾਤਕ) ਪਤਨ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 15

बलेन परिवारेण आभिजात्येन पुत्रकाः । पुण्यहीनस्य पुंसो वै तद्बलं विकलायते

ਹੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਬਲ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਉੱਚ ਕੁਲ-ਜਨਮ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਬਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

उन्नता गिरिदुर्गेषु वृक्षाः संति सुपुत्रकाः । पतंति वातवेगेन समूलास्तु घनास्तथा

ਹੇ ਸੁਪੁੱਤਰੋ, ਪਹਾੜੀ ਕਿਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉੱਚੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਹ ਜੜਾਂ ਸਮੇਤ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਉਂ ਹੀ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵੀ।

Verse 17

सत्यधर्मविहीनास्ते तथायांति यमक्षयम् । साधारणः प्राणिनां च धर्म एष सुपुत्रकाः

ਹੇ ਸੁਪੁੱਤਰੋ, ਜੋ ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 18

येन संतरते जंतुरिह चैव परत्र च । तद्युष्माभिः परित्यक्तं सत्यं धर्मसमन्वितम्

ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਸਤਿਆ—ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 19

अधर्ममास्थितं पुत्रा युष्माभिः सत्यवर्जितैः । सत्यधर्मतपोभ्रष्टाः पतिता दुःखसागरे

ਹੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਪਏ ਹੋ।

Verse 20

देवाश्च सत्यसंपन्नाः श्रेयसा च समन्विताः । तपः शांतिदमोपेताः सुपुण्या पापवर्जिताः

ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਉਹ ਤਪ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਦਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ—ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 21

यत्र सत्यं च धर्मश्च तपः पुण्यं तथैव च । यत्र विष्णुर्हृषीकेशो जयस्तत्र प्रदृश्यते

ਜਿੱਥੇ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਤਪ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯ ਵੀ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਜਯ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 22

तेषां सहायः संभूतो वासुदेवः सनातनः । तस्माज्जयंति ते देवाः सत्यधर्मसमन्विताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੇਵਤਾ—ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਵਿਜੇਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

सहायेन बलेनैव पौरुषेण तथैव च । भवंतः किल वै पुत्रास्तपः सत्यविवर्जिताः

ਸਿਰਫ਼ ਸਹਾਇਕਾਂ, ਬਲ ਅਤੇ ਪੁਰਖਾਰਥ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤਪ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।

Verse 24

यस्य विष्णुः सहायश्च तपश्चैव बलं तथा । तस्यैव च जयो दृष्ट इति धर्मविदो विदुः

ਜਿਸ ਦਾ ਸਹਾਇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਬਲ ਵੀ ਹੈ—ਜਿੱਤ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸੀ ਦੀ ਦਿੱਖਦੀ ਹੈ; ਇਉਂ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 25

यूयं धर्मविहीनास्तु तपः सत्यविवर्जिताः । ऐंद्रं पदं बलेनैव प्राप्तवंतश्च पूर्वतः

ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀਨ ਹੋ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੋ; ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਬਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 26

तपो विना महाप्राज्ञा धर्मेण यशसा विना । बलदर्पगुणैः पुत्रा न प्राप्यमैन्द्रकं पदम्

ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀਓ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ: ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਯਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਬਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇੰਦਰ-ਸਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 27

प्राप्याप्यैंद्रं पदं पुत्रास्ततो भ्रष्टा भवंति हि । तस्माद्यूयं प्रकुर्वंतु तपः पुत्राः समन्विताः

ਇੰਦਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ, ਪੁੱਤਰੋ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਤਰ—ਇਕਜੁੱਟ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ—ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੋ।

Verse 28

अविरोधेन संयुक्ता ज्ञानध्यानसमन्विताः । वैरं चैव न कर्तव्यं केशवेन समं कदा

ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੋ, ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੋ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਕਰਨਾ।

Verse 29

एवंविधा यदा पुत्रा यूयं धन्या भविष्यथ । परां सिद्धिं तदा सर्वे प्रयास्यथ न संशयः

ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋਗੇ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹੋਵੋਗੇ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 30

एवं संभाषितास्ते तु कश्यपेन महात्मना । समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं दानवास्ते महौजसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤੇ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵ (ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ) ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 31

प्रणम्य कश्यपं भक्त्या समुत्थाय त्वरान्विताः । सुमंत्रं चक्रिरे दैत्याः परस्परसमाहिताः

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਏਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਉੱਤਮ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

Verse 32

हिरण्यकशिपू राजा तानुवाचाथ दानवान् । तपश्चैव करिष्यामो दुष्करं सर्वदायकम्

ਤਦ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੇ, ਜੋ ਕਰਨੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ ਪਰ ਸਭ ਇੱਛਤ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 33

हिरण्याक्षस्तदोवाच करिष्ये दारुणं तपः । ततो बलेन त्रैलोक्यं ग्रहीष्ये नात्र संशयः

ਤਦ ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 34

रणे निर्जित्य गोविंदं तमिमं पापचेतसम् । व्यापाद्य देवताः सर्वाः पदमैंद्रं व्रजाम्यहम्

ਰਣ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਪਾਪ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਰਹੇ—ਮੈਂ ਪਦਮ-ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 35

बलिरुवाच । एवं न युज्यते कर्तुं युष्माभिर्दितिजेश्वराः । विष्णुना सह यद्वैरं तद्वैरं नाशकारणम्

ਬਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਿਤੀ-ਜਨਮ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਵੈਰ—ਉਹ ਵੈਰ ਹੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।”

Verse 36

दानधर्मैस्तथा पुण्यैस्तपोभिर्यज्ञयाजनैः । तमाराध्य हृषीकेशं सुखं गच्छंति मानवाः

ਦਾਨ-ਧਰਮ, ਪੁੰਨ ਕਰਮ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

हिरण्यकशिपुरुवाच । अहमेवं न करिष्ये हरेराराधनं कदा । स्वभावं तु परित्यज्य शत्रुसेवा प्रचर्यते

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਐਸੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 38

मरणादधिकं तं तु मानयंति हि पंडिताः । विष्णोः सेवा न वै कार्या मया चान्यैश्च दानवैः

ਪੰਡਿਤ ਉਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ—ਨਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ।

Verse 39

तमुवाच महात्मानं बलिः पितामहं पुनः । धर्मशास्त्रेषु यद्दृष्टं मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः

ਤਦ ਬਲੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੱਤ੍ਵ-ਵੇਤਾ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—”

Verse 40

राजनीतियुतं मंत्रं शत्रोश्चैव प्रधानतः । हीनमात्मानमाज्ञाय रिपुं तं बलिनं तथा

ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੀਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣੇ—ਅਤੇ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਸਮਝੇ।

Verse 41

तस्य पार्श्वे प्रगत्वैव जयकालं प्रतीक्षयेत् । दीपच्छायां समाश्रित्य तमो वसति सर्वदा

ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਜਯ-ਕਾਲ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਨੇਰਾ ਦੀਵੇ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 42

स्नेहं दशागतं प्रेक्ष्य दीपस्यापि महाबलम् । प्रकाशं याति वेगेन तमश्च वर्द्धते पुनः

ਜਦੋਂ ਵੇਖੇ ਕਿ ਦੀਵੇ ਦਾ ਤੇਲ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਦੀਵਾ ਮਹਾਬਲ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੁਰੰਤ ਮੰਦ ਪੈਂਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਫਿਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

तथा प्रसादयेच्छन्नः स्नेहं निर्दिश्य तत्त्वतः । स्नेहं कृत्वासुरैः सार्द्धं धर्मभावैः सुरद्विषः

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਤੱਤ੍ਵਤಃ ਸਨੇਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ‘ਮਿੱਤਰਤਾ’ ਦਾ ਬੰਧਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਦੇਵ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਧਰਮ-ਭਾਵ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 44

पूर्वमुक्तं सुमंत्रं तु मुनिना कश्यपेन हि । तेन मंत्रेण राजेंद्र कुरु कार्यं स्वमात्मवान्

ਮੁਨੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਮੰਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰ।

Verse 45

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राह दैत्यः प्रतापवान् । पौत्र नैवं करिष्येहं मानभंगं तथात्मनः

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੈਤ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਪੌਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਭੰਗ ਹੋਵੇ।”

Verse 46

अन्ये च बांधवाः सर्वे तमूचुर्नयपंडितम् । बलिनोक्तं च यत्पुण्यं देवतानां प्रियंकरम्

ਫਿਰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਨੂੰ—ਨੀਤੀ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੂੰ—ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਬਲੀ ਨੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।”

Verse 47

शक्रमानकरं प्रोक्तं दानवानां भयंकरम् । करिष्यामो वयं सर्वे तप एवमनुत्तमम्

ਇਹ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਐਸਾ ਅਨੁੱਤਮ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 48

तपसा निर्जित्य देवान्हरिष्यामः स्वकं पदम् । एवमामंत्र्य ते सर्वे निराकृत्य बलिं तदा

“ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗ ਪਦ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਵਿਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

विष्णोः सार्द्धं महावैरं हृदि कृत्वा महासुराः । तपश्चक्रुस्ततः सर्वे गिरिदुर्गेषु सानुषु

ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹਾ ਵੈਰ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 50

एवं ते दानवाः सर्वे त्यक्तरागाः सुनिश्चिताः । कामक्रोधविहीनाश्च निराहारा जितक्लमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਦਾਨਵ ਰਾਗ ਤਿਆਗ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ।