ਮੋਹਿਨੀ/ਵਿਮੋਹਿਨੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਥੱਕਿਆ ਰਾਜਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਹਿਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ—ਜਠੇਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ; ਵੱਡੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਕੇ ‘ਛੋਟੀ’ ਨੂੰ ਬਿਠਾਉਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਨੁਪਮ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੱਗ, ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਘਾਤੀ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ—ਪਤੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਠੇਰੀ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੀ; ਜਠੇਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੇ, ਅਤੇ ਦੰਪਤੀ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ਼ਟ‑ਪੂਰਤ ਕਰਮ ਕਰਨ। ਤਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਹਾਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਧਨ, ਨਗਰ, ਰਥ, ਸੋਨਾ, ਸੇਵਕ, ਗਾਂਵਾਂ, ਅਨਾਜ, ਘਿਉ, ਹਾਥੀ‑ਉੰਟ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਬਰਤਨ ਆਦਿ—ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਭੇਦ ਸਭ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੁਲ ਵਿਚ ਸੌਹਾਰਦ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪਤ ਮਾਵਾਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਮੋਹਿਨੀ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਸੁਖ ਭੋਗੇ; ਮਾਤਾ‑ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਵੰਡ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਧਰਮ ਮੁੜ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
राजोवाच । नाधिकारो मया मीरु कृतो नृपपरिग्रहे । श्रमातुरस्य निद्रा मे प्रवृत्ता मुखदायिनी ॥ १ ॥
ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ— ਹੇ ਮੀਰੁ, ਰਾਜ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਜਤਾਇਆ। ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 2
धर्मांगदं समाभाष्य मोहिनीं नय मंदिरम् । पूजयस्व यथान्या ममेषा पत्नी प्रिया मम ॥ २ ॥
ਧਰਮਾਂਗਦ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ— ‘ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾ। ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਪੂਜਨ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।’
Verse 3
निजं कमलपत्राक्ष सर्वरत्नविभूषितम् । निर्वातवातसंयुक्तं सर्वर्तुसुखदायकम् ॥ ३ ॥
ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਤਿੱਖੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਵਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
Verse 4
एवमादिश्य तनयमहं निद्रामुपागतः । शयनं प्राप्य कष्टात्ते अभाग्यो हि धनं यथा ॥ ४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸੇਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਭਾਗਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਐਂਜ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬਦਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਧਨ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
विबुद्धमात्रः सहसा त्वत्समीपमुपागतः । यद्व्रवीषि वचो देवि तत्करोमि न संशयः ॥ ५ ॥
ਜਾਗਦੇ ਹੀ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬਚਨ ਆਖੋਗੇ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 6
मोहिन्युवाच । परिसांत्वय राजेंद्र इमान्दारान्सुदुःखितान् । ममोद्वाहेन निर्विण्णान्निराशान्कामभोगयोः ॥ ६ ॥
ਮੋਹਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ। ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਭੋਗ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 7
ज्येष्ठानां रूपयुक्तानां कलत्राणां विशांपते । मूर्घ्नि कीलं कनिष्ठाख्यं यो हि राजन्निखानयेत् ॥ ७ ॥
ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਰਾਜਨ—ਜੋ ਕੋਈ ਜੇਠੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ‘ਕਨਿਸ਼ਠ’ ਨਾਮ ਦੀ ਕੀਲ ਗਾੜੇ, ਉਹ ਘੋਰ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
न सद्गतिर्भवेत्तस्य न त सा विंदते परम् । पतिव्रताश्रुदग्धायाः का शांतिर्मे भविष्यति ॥ ८ ॥
ਉਸ ਲਈ ਸਦਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਹ (ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ) ਪਰਮ ਪਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ। ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ?
Verse 9
जनितारं हि मे भस्म कुर्य्युर्देव्यः पतिव्रताः । किं पुनः प्राकृतं भूप त्वादृशीं तथा ॥ ९ ॥
ਦੇਵੀ-ਸਰੂਪ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜਨਕ ਨੂੰ ਵੀ ਭਸਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸਧਾਰਣ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ—ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ?
Verse 10
संध्यावलीसमा नारी त्रैलोक्ये नास्ति भूमिप । तव स्नेहनिबद्धांगी संभोजयति षड्रसैः ॥ १० ॥
ਹੇ ਭੂਪਤੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਉਹ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 11
प्रियाणि चाटुवाक्यानि वदती तव गौववात् । एवंविधा हि शतशो नार्यः संति गृहे तव ॥ ११ ॥
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਚਲਤਾ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਚਾਟੂ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
Verse 12
यासां न पादरजसा तुल्याहं भूपते क्वचित् । मोहिनी वचनं श्रुत्वा व्रीडितो ह्यभवन्नृपः ॥ १२ ॥
“ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ (ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ) ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।” ਮੋਹਿਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 13
सपुत्रायाः समीपे तु ज्येष्ठाया नृपतिस्तदा । इंगितज्ञः सुतो ज्ञात्वा दशावस्थागतं नृपम् ॥ १३ ॥
ਤਦ ਰਾਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਤੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 14
पितरं कामसंतप्तं मोहिन्यर्थे विमोहितम् । मातृः सर्वाः समाहूय संध्यावलिपुरोगमाः ॥ १४ ॥
ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਾਮ-ਤਾਪ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਭ ਮਾਤਾ-ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ।
Verse 15
कृतांजलिपुटो भूत्वा एवमाह प्रिय वचः । विमोहिनी मे जननी नवोढा ब्राह्मणः सुता ॥ १५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ— “ਵਿਮੋਹਿਨੀ ਮੇਰੀ ਜਨਨੀ ਹੈ; ਉਹ ਨਵਵਧੂ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।”
Verse 16
सा च प्रार्थयते देव्यो राजानं रहसिस्थितम् । आत्मना सह खेलार्थं तन्मोदध्वं सुहर्षिताः ॥ १६ ॥
ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ— “ਖੇਡ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੱਸ-ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕਰੋ।”
Verse 17
मातर ऊचुः । कोऽनुमोदयते पुत्र सर्पभक्षणमात्मनः । को हि दीपयते वह्निं स्वदेहे देहिनां वर ॥ १७ ॥
ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਕੌਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੇ ਭੱਖਣ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਵੇਗਾ? ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੌਣ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਜਲਾਏਗਾ?”
Verse 18
को भक्षयेद्विषं घोरं कश्छिंद्यादात्मनः शिरः । कस्तरेत्सागरं बद्ध्वा ग्रीवायां दारुणां शिलाम् ॥ १८ ॥
ਕੌਣ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਨਿਗਲੇਗਾ? ਕੌਣ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਆਪ ਕੱਟੇਗਾ? ਅਤੇ ਕੌਣ ਗਲ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਪੱਥਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰੇਗਾ?
Verse 19
को गच्छेद्द्वीपिवदनं कः केशान्सुहरेर्हरेत् । को निषीदति धारायां खङ्गस्या काशभासिनः ॥ १९ ॥
ਕੌਣ ਬਾਘ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗਾ? ਕੌਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਟਾ ਫੜੇਗਾ? ਕਾਸ਼-ਘਾਹ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੌਣ ਬੈਠੇਗਾ? ਇਉਂ ਹੀ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਐਸੇ ਮਹਾਂਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਪਵੇਗਾ?
Verse 20
कानुमोदयते भर्त्रा सपत्न्याः क्रीडनं किल । सर्वस्यापि प्रदानेन नैतन्मनसि वर्तते ॥ २० ॥
ਜਦ ਪਤੀ ਸੌਤਣ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਕੂਦ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲਹਿੰਦੀ।
Verse 21
वरं हि छेदनं मूर्ध्नस्तत्क्षणात्तु वरासिना । का दृष्ट्या दयितं कांतं निरीक्षेदन्ययाहृतम् ॥ २१ ॥
ਉੱਤਮ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸੇ ਪਲ ਸਿਰ ਕੱਟ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ; ਪਰ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਹਰਨ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ?
Verse 22
का सा सीमंतिनी लोके भवेदेतादृशी क्वचित् । आत्मप्राणसमं कांतमन्यस्त्रीकुचपीडनम् ॥ २२ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਐਹੋ ਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ ਸੁਹਾਗਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਸਤਨ ਦਬਾਏ।
Verse 23
संश्रुत्य सहते या तु किं पुनः स्वेन चक्षुषा । सर्वेषामेव दुःखानां दुःखमेतदनन्तकम् ॥ २३ ॥
ਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਸਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਤਹੀਣ—ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ।
Verse 24
यद्भर्तान्यांगनासंक्तो दृश्यते स्वेन चक्षुषा । वरं सर्वा मृताः पुत्र युगपन्मातरस्तव ॥ २४ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਮਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
Verse 25
न तु मोहिनिसंयुक्तो दृश्योऽयं नृपतिः पतिः । धर्मांगद उवाच । यदि मे न पितुः सौख्यं करिष्यथ शुभाननाः ॥ २५ ॥
ਮੋਹਿਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸ ਰਾਜੇ (ਪਤੀ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਧਰਮਾਂਗਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀਓ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵੋਗੀਆਂ...'
Verse 26
विषमालोड्य पास्यामि युष्मत्सौख्यं मृते मयि । कर्मणा मनसा वाचा या पितुर्दुःखमाचरेत् ॥ २६ ॥
ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਕੇ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਮਰਨ 'ਤੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ। ਜਿਹੜੀ ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ...
Verse 27
सा मे शत्रुर्वधार्हास्ति यदि संध्यावली भवेत् । सर्वासां साधिका देवी मोहिनी जनकप्रिया ॥ २७ ॥
ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੋਹਿਨੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
Verse 28
क्रीडार्थमागता बाला मन्दराचलमन्दिरात् । तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा वेपमाना हि मातरः ॥ २८ ॥
ਉਹ ਬੱਚੀ ਮੰਦਰਾਚਲ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਖੇਡਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਵਾਂ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।
Verse 29
ऊचुः सगद्गदां वाचं हितार्थं तनयस्य हि । अवश्यं तव वाक्यं हि कर्तव्यं न्यायसंयुतम् ॥ २९ ॥
ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ— “ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
Verse 30
किं तु दानप्रदो भूत्वा मोहिनीं यातु ते पिता । यो भार्यामुद्वहेद्भर्ता द्वितीयामपरामपि ॥ ३० ॥
ਪਰ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਦਾਨੀ ਬਣ ਕੇ ਮੋਹਿਨੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੀ—ਹੋਰ ਇਕ—ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 31
ज्येष्ठायै द्विगुणं तस्या दद्यच्चैवान्यथा ऋणी । अनुज्ञाप्य यदा भर्ता ज्येष्ठामन्यां समुद्वहेत् ॥ ३१ ॥
ਜਠੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਠੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਜਦ ਪਤੀ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ, ਤਦ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।
Verse 32
तदा ज्येष्ठाभिलषितं देयमाहुः पुराविदः । ज्येष्ठया सहितः कुर्यादिष्टापूर्तं नरोत्तमः ॥ ३२ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ— ਜਠੇ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਜਠੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ਼ਟ-ਪੂਰਤ ਵਰਗੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰੇ।
Verse 33
एष धर्मोऽन्यथाऽन्यायो जायते धर्मसंक्षयः । श्रुत्वा तु मातृवचनं प्रहष्टेनान्तरात्मनो ॥ ३३ ॥
ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਨਿਆਇ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 34
एकैकस्यै ददौ साग्रां कोटिं कोटिं सुतस्तदा । सहस्रं नगराणां च ग्रामाणां प्रददौ तथा ॥ ३४ ॥
ਤਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਕੋਟਿ ਉੱਤੇ ਕੋਟਿ ਧਨ ਭਰਪੂਰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 35
चतुरश्वतरीभिश्चपृथग्युक्ता नृपात्मजः । एकैकस्य ददावष्टौ रथान्कांचनमालिनः ॥ ३५ ॥
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੋਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਅੱਠ-ਅੱਠ ਰਥ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 36
वाससामयुतं प्रादाद्येषां मूल्यं शताधिकम् । शुद्धस्य मेरुजातस्य अक्षयस्य नुपात्मजः ॥ ३६ ॥
ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਨੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਐਸੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੇਰੂ-ਜਾਤ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਖੰਡ ਸੋਨਾ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 37
कांचनस्य ददौ लक्षमेकैकं प्रतिमातरम् । दासानां च शतं साग्रं दासीनां च नृपात्मजः ॥ ३७ ॥
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਲੱਖ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾਸ ਤੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾਸੀਆਂ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ।
Verse 38
धेनूनां घटदोग्ध्रीणामेकैकस्यै तथायुतम् । युगंधराणां भद्राणां शतानि दश वै पृथक् ॥ ३८ ॥
ਘੜੇ ਭਰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੇਨੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਯੁਗੰਧਰਾ ਧੇਨੂਆਂ ਦੀ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਸ ਸੌ, ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ।
Verse 39
दशप्रकारं नृपते धान्यं च प्रददौ सुतः । वाटीनां तु सहस्राणां शतं प्रादाद्धसन्निव ॥ ३९ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅਨਾਜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਾਨੋ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕ ਲੱਖ ਵਾਟਿਕਾਂ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 40
कुंभायुतं सर्पिषस्तु तैलस्य च पृथग्ददौ । अजाविकमसंख्यातमेकैकस्यै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥
ਉਸ ਨੇ ਘਿਉ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀਆਂ।
Verse 41
सहस्रेण सहस्रेण सुवर्णस्य व्यभूषयत् । आखंडलास्त्रयुक्तस्य भूषणस्य सुभक्तिमान् ॥ ४१ ॥
ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ, ਜੋ ਆਖੰਡਲ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 42
धात्रीप्रमाणैर्हरैश्च मौक्तिकैर्दीप्तिसंयुतैः । प्रददौ संहतान्कृत्वा वलयान्पंच सप्त च ॥ ४२ ॥
ਧਾਤ੍ਰੀ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ, ਇਕੱਠੇ ਗੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਅਤੇ ਸੱਤ ਕੜੇ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।
Verse 43
पंचाशच्च शते द्वे तु भौक्तिकानि महीपते । संध्यावल्यां स्थितानीह शीतांशुप्रतिमानि च ॥ ४३ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਇਸ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਇਕ ਸੌ ਬਾਵਨ ਨਿਧੀਆਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 44
एकैकस्यै ददौ पुत्रो हारयुग्मं मनोहरम् । कुंकुमं चंदनं भूरि कर्पूरं प्रस्थसंख्यया ॥ ४४ ॥
ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਕੁੰਕੁਮ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਕਪੂਰ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।
Verse 45
कस्तूरिकां तथा ताभ्यो भूयसीं प्रददौ सुतः । मातॄणामविशेषेण पितुः सुखमभीप्सयन् ॥ ४५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਸਤੂਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ—ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਭੇਦ ਦੇ—ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
Verse 46
भाजनानि विचित्राणि जलपात्राण्यनेकशः । घृतक्षीरस्य पात्राणि पेयस्य विविधस्य च ॥ ४६ ॥
ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਬਰਤਨ ਸਨ—ਬਹੁਤੇ ਜਲ-ਪਾਤਰ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੇਅਾਂ ਲਈ ਪਾਤਰ ਵੀ।
Verse 47
चतुर्द्दशशतं प्रादात्सहस्रेण समन्वितम् । स्थालीनां कांचनीनां हि सकुंभानां नृपात्मजः ॥ ४७ ॥
ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਸੌ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
Verse 48
एकैकस्यै ददौ भूप शतानि त्रीणि पंच च । करेणूनां सवेगानां मांसविक्रांतकंधराम् ॥ ४८ ॥
ਹੇ ਭੂਪ! ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹਥਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਗਰਦਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਾਸ-ਬਲ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਨ।
Verse 49
विंशतिं विंशतिं प्रादादुष्ट्रीणां च शतं शतम् । शिबिकानां सवेषाणां पुंसां पीवरगामिनाम् ॥ ४९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਵੀਹ-ਵੀਹ ਵਸਤਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਊਠਣੀਆਂ ਸੌ-ਸੌ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਪਾਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਗੜੇ ਬਹਿਬਰਦਾਰ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ।
Verse 50
प्रददौ दश सप्ताश्वान्मातॄणां सुखयायिनः । एवं दत्वा बहुधनं बह्वीभ्यो नृपनंदनः ॥ ५० ॥
ਉਸ ਨੇ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਦਸ ਅਤੇ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਾਰ ਧਨ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।
Verse 51
धन्यो धनपतिप्रख्यश्चक्रे तासां प्रदक्षिणाः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ५१ ॥
ਧਨ੍ਯ—ਧਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕੁਬੇਰ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 52
ममोपरोधात्प्रणतस्य मूर्ध्नापतिं समुद्दिश्य यथा भवत्यः । ब्रुवंतु सर्वाः पितरं ममाद्य स्वैरेण संभुंक्ष्व नरेश मोहिनीम् ॥ ५२ ॥
ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਤਿਵੇਂ ਆਖੋ। ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਹੋ: “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗੋ।”
Verse 53
न चास्मदीया भवता किलेर्ष्या स्वल्पापि कार्या मनसि प्रतीता । विमोहिनीं ब्रह्मसुतां सुशीलां रमस्व सौख्येन रहः शतानि ॥ ५३ ॥
ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਈਰਖਾ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਧੀ, ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਵਿਮੋਹਿਨੀ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਤਾਂ ਰਮਣ ਕਰੋ।
Verse 54
तत्पुत्रवाक्यं हि निशम्य सर्वाः संहृष्टलोम्न्यो नृपनाथमूचुः । स्वभूदुहित्रा सुचिरं रमस्व विदेहपुत्र्येव रघुप्रवीरः ॥ ५४ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਨਾਥ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ— “ਸਵਭੂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ; ਜਿਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੀਰ ਨੇ ਵਿਦੇਹ-ਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਾਣਿਆ ਸੀ।”
Verse 55
न शल्यभूता कुशकेतुपुत्री त्वत्संगमाद्विद्धि न संशयोऽत्र । पुत्रौजसा दुःखविमुक्तभावात्समीरितं वाक्यमिदं प्रतीहि ॥ ५५ ॥
ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਜਾਣ— ਤੇਰੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਕੇਤੂ ਦੀ ਧੀ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਂਟਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
Verse 56
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मातृसन्मानं नाम अष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਤ੍ਰਿ-ਸਨਮਾਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
It reframes desire as a dharma problem: the king’s private passion has public and karmic consequences. The chapter treats elder wives’ dignity as a protected dharmic good; disregarding it is portrayed as spiritually ruinous (loss of auspicious end) and socially destabilizing, hence Mohinī’s counsel becomes a corrective aligned with nyāya.
The mothers state that a husband may take another wife, but only after obtaining the elder wife’s consent, and he must give the elder wife a double share (and whatever she desires). This is presented as ‘true dharma’; violating it creates moral debt and contributes to dharma’s decline.
The dāna catalog operationalizes iṣṭa–pūrta logic: merit is produced through just redistribution, honoring dependents, and restoring social harmony. The abundance underscores impartial respect toward the mothers and frames charity as a dharmic technology for repairing relational disorder.