ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੂੰ ਈਰਖਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਸਹ-ਧਰਮਣੀ ਵਜੋਂ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਮੰਨ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੌਤ ਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਣ ਦੇ ਦੁਲੱਭ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਪ-ਨਾਸ ਦੱਸਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਦਗੁਣੀ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਮਾਤਾ-ਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਬਰਤਨ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੋਹਿਨੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ ਜਲ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇ ਤਾਮਬੂਲ ਆਦਿ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਤਾ-ਭਗਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੋਹਿਨੀ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ-ਵੈਭਵ ਦੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਧਰਮ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਲਈ ਡਾਂਟਦੀ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਪਦ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਭਾਰ ਯੋਗ ਵਾਰਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਾਤৃত্ব, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਸਹਿਮਤ ਸੰਤੁਲਨ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।
Verse 1
पुत्र उवाच । तस्मादीर्ष्यां परित्यज्य मोहिनीमनुभोजय । न मातरीदृशो धर्मो लोकेषु त्रिषु लभ्यते ॥ १ ॥
ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਲਈ ਈਰਖਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ। ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।
Verse 2
स्वहस्तेन प्रियां भर्तुर्भार्यां या तु प्रभोजयेत् । सपत्नीं तु सपत्नी हि किंचिदन्नं ददाति च ॥ २ ॥
ਜੋ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਅਤੇ ਆਪ ਸੌਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੌਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅੰਨ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ ਆਚਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ।
Verse 3
तदनंतं भवेद्देवि मातरित्याह नाभिजः । कुरु वाक्यं मयोक्तं हि स्वामिनि त्वं प्रसीद मे ॥ ३ ॥
ਨਾਭਿਜ ਕਮਲਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਮਾਤਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਨੰਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਸਵਾਮਿਨੀ, ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਬਚਨ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।”
Verse 4
तातस्य सौख्यं कर्तव्यमावाभ्यां वरवर्णिनी । भवेत्पापक्षयः सम्यक् स्वर्गप्राप्तिस्तथाक्षया ॥ ४ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੁਖ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 5
पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली तदा । अभिमंत्र्य परिष्वज्य तनयं सा पुनः पुनः ॥ ५ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੇ ਤਦ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
Verse 6
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय वचनं चेदमब्रवीत् । करिष्ये वचनं पुत्र त्वदीयं धर्मसंयुतम् ॥ ६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁੰਘ ਕੇ (ਚੁੰਮ ਕੇ) ਉਹ ਬੋਲੀ—“ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।”
Verse 7
इर्ष्यां मानं परित्यज्य भोजयिष्यामि मोहिनीम् । शतपुत्रा ह्यहं पुत्र त्वयैकेन सुतेन हि ॥ ७ ॥
ਈਰਖਾ ਤੇ ਮਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮੋਹਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵਾਂਗੀ। ਪੁੱਤਰ, ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 8
नियमैर्बहुभिर्जातो देहक्लेशकरैर्भवान् । व्रतराजेन चीर्णेन प्राप्तस्त्वमचिरात्सुतः ॥ ८ ॥
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ‘ਵ੍ਰਤ-ਰਾਜ’ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 9
नहीदृशं व्रतं लोके फलदायि प्रदृश्यते । सद्यः प्रत्ययकारीदं महापातकनाशनम् ॥ ९ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਗਾ ਫਲਦਾਇਕ ਵਰਤ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯਕੀਨੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
किं जातैर्बहुभिः पुत्रैः शोकसंतापकारकैः । वरमेकः कुलालंबी यत्र विश्रमते कुलम् ॥ १० ॥
ਜੇ ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਤਪਸ਼ ਹੀ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕੁਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਮਿਲੇ।
Verse 11
त्रैलोक्यादुपरिष्ठाहं त्वां प्राप्य जठरे स्थितम् । धन्यानि तानि शूलानि यैर्जातस्त्वं सुतोऽनघ ॥ ११ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਪੀੜਾਂ ਧੰਨ ਹਨ।
Verse 12
सप्तद्वीपपतिः शूरः पितुर्वचनकारकः । आह्लादयति यस्तातं जननीं वापि पुत्रकः ॥ १२ ॥
ਭਾਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਸੂਰਮਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ ਉਹੀ ਸੱਚਾ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
तं पुत्रं कवयः प्राहुर्वाचाख्यमपरं सुतम् । एवमुक्त्वा तु वचनं देवी संध्यावली तदा ॥ १३ ॥
ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ‘ਵਾਚਾਖ੍ਯ’ (ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਸੂਤ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਤਦ ਮੌਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 14
वीक्षां चक्रेऽथ भांडानि षड्रसस्य तु हेतवे । तस्या वीक्षणमात्रेण परिपूर्णानि भूपते ॥ १४ ॥
ਫਿਰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੀ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਏ।
Verse 15
षड्रस्य सुखोष्णस्य मोहिनीभोजनेच्छया । अमृतस्वादुकल्पस्य जनस्य तु महीपते ॥ १५ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਛੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁਖਦ ਉਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਸਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
Verse 16
ततो दर्वीं समादाय कांचनीं रत्नसंयुताम् । परिवेषयदव्यग्रा मोडिन्याश्चारुहासिनी ॥ १६ ॥
ਤਦ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਮੋਡਿਨੀ ਨੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦರ್ವੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਰੋਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
Verse 17
कांचने भाजने श्लक्ष्णे मानभोजनवेष्टिते । शनैः शनैश्च बुभुजे इष्टमन्नं सुसंस्कृतम् ॥ १७ ॥
ਚਿਕਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ, ਯੋਗ ਮਾਤਰਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਭੋਜਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਇੱਛਿਤ ਸੁ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅੰਨ ਭੋਗ ਕੀਤਾ।
Verse 18
उपविश्यासने देवी शातकौभमये शुभे । वीज्यमाना वरारोहा व्याजनेन सुगीतिना ॥ १८ ॥
ਸ਼ੁਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਬੈਠੀ ਸੀ; ਉਹ ਵਰਾਰੋਹਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੁਮਧੁਰ ਨਾਦ ਵਾਲੇ ਪੱਖੇ ਨਾਲ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਝੱਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 19
धर्मांगदगृही तेन शिखिपुच्छभवेन तु । सा भुक्ता ब्रह्मतनया तदन्नममृतोपमम् ॥ १९ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਿਖੀ-ਪੁੱਛ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮਾਂਗਦਗ੍ਰਿਹੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਹ ਅੰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਭੋਗਿਆ।
Verse 20
चतुर्गुणेन शीतेन कृत्वा शौचमथात्मनः । जगृहे पुत्रदत्तं तु तांबूलं तत्सुगंधिमत् ॥ २० ॥
ਫਿਰ ਚੌਗੁਣਾ ਠੰਢੇ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤਾਂਬੂਲ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ।
Verse 21
वरचंदनयुक्तेन हस्तेन वरवर्णिनी । ततः प्रहस्य शनकैः प्राह संध्यावलीं नृप ॥ २१ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਉੱਤਮ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣੀ ਨਾਰੀ ਫਿਰ ਹੱਸ ਪਈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
Verse 22
जननी किं तु देवि त्वं वृषांगदनृपस्य तु । न मया हि परिज्ञाता श्रमस्वेदितया शुभे ॥ २२ ॥
ਮਾਤਾ—ਅਥਵਾ ਹੇ ਦੇਵੀ—ਕੀ ਤੂੰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਂਗਦ ਦੀ ਪਟਰਾਣੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਥੱਕੀ ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ।
Verse 23
वदत्येवं ब्रह्मसुता यावत्संध्यावलीं नप । तावत्प्रणम्य नृपतेः पुत्रो वचनमब्रवीत् ॥ २३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਇਉਂ ਬੋਲਦਾ ਰਿਹਾ; ਜਦੋਂ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨਾ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 24
उदरे ह्यनया देव्या धृतः संवत्सरत्रयम् । तव भर्तुः प्रसादेन वृद्धिं संप्राप्तवानहम् ॥ २४ ॥
ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਵਧੋਤਰੀ ਅਤੇ ਪਰਿਪਕਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 25
संत्यनेकानि मातॄणां शतानि मम सुंदरि । अस्याः पीतं पयो भूरि कुचयोः स्नेहसंप्लुतम् ॥ २५ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਸੀ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਤੋਂ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਮੈਂ ਪਿਆ ਹੈ।
Verse 26
अनया सा रुजा तीव्रा विधृता प्रायशो जरा । इयं मां जनयित्वैव जाता शिथिलबंधना ॥ २६ ॥
ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਤੀਖੀ ਪੀੜਾ ਸਹੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਬੁਢਾਪਾ ਵੀ ਆ ਲੱਗਾ; ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਢਿੱਲੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 27
तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यद्दत्वा चानृणो भवेत् । मातुः पुत्रस्य चार्वंगि सत्यमेतन्मयेरितम् ॥ २७ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਮਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਹੈ।
Verse 28
सोऽहं धन्यतरो लोके नास्ति मत्तोऽधिकः पुमान् । उत्संगे वर्तयिष्यामि मातृसंघस्य नित्यशः ॥ २८ ॥
ਮੈਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਮਾਤਾ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਗੋਦ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਦਾ ਵੱਸਾਂਗਾ।
Verse 29
नोत्संगे चेज्जनन्या हि तनयो विशति क्वचित् । मातृसौख्यं न जानाति कुमारी भर्तृजं यथा ॥ २९ ॥
ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਵੀ ਜਨਨੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਕੁਆਰੀ ਪਤੀ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ।
Verse 30
मातुरुत्संगमारूढः पुत्रो दर्पान्वितो भवेत् । हारमुत्तमदेहस्थं हस्तेनाहर्तुमिच्छति ॥ ३० ॥
ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆ ਬੱਚਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਸਜਿਆ ਹਾਰ ਹੱਥ ਵਧਾ ਕੇ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 31
पाल्यमानो जनन्या हि पितृहीनोऽपि दर्पितः । समीहते जगद्धर्तुं सवीर्यं मातृजं पयः ॥ ३१ ॥
ਜਨਨੀ ਵੱਲੋਂ ਪਾਲਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬਲਵਾਨ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 32
एतज्जठरसंसर्गि भवत्युत्संगशंकितः । अस्याश्चैवापराणां च विशेषो यदि मे न चेत् ॥ ३२ ॥
ਗਰਭ ਦੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਖਾਸ ਕੀ ਹੈ?
Verse 33
तेन सत्येन मे तातो जीवताच्छरदां शतम् । एवं ब्रुवाणे तनये मोहिनी विस्मयं गता ॥ ३३ ॥
“ਉਸ ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ।” ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮੋਹਿਨੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ।
Verse 34
कथमस्य प्रहर्तव्यं मया निर्घृणशीलया । विनीतस्य ह्यपापस्य औचित्यं पापिनो गृहे ॥ ३४ ॥
ਮੈਂ ਜ਼ਾਲਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਪਾਪੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ?
Verse 35
पितुः शुश्रूषणं यस्य न तस्य सदृशं क्षितौ । एवं गुणाधिकस्याहं कर्तुं कर्म जुगुप्सिताम् ॥ ३५ ॥
ਜਿਹੜਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਗੁਣਵਾਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
Verse 36
पुत्रस्य धर्मशीलस्य भूत्त्वा तु जननी क्षितौ । एवं विमृश्य बहुधा मोहिनी लोकसुंदरी ॥ ३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ-ਸੁੰਦਰੀ ਮੋਹਿਨੀ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
Verse 37
उवाच तनयं बाला शीघ्रमानय मे पतिम् । न शक्नोमि विना तेन मुहूर्तमपि वर्तितुम् ॥ ३७ ॥
ਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਫੌਰਨ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ ਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।”
Verse 38
ततः स त्वरितं गत्वा प्रणम्य पितरं नृप । कनिष्ठा जननी तात शीघ्रं त्वां द्रष्टुमिच्छति ॥ ३८ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਗਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਛੋਟੀ ਮਾਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।”
Verse 39
प्रसादः क्रियतां तस्याः पूज्यतां ब्रह्मणः सुता । पुत्रवाक्येन नृपतिरतत्क्षणाद्गंतुमुद्यतः ॥ ३९ ॥
“ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਪੂਜਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।” ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਉਸੇ ਪਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 40
प्रहृष्टवदनो भूत्वा संध्यावल्या निवेशनम् । संप्रविश्य गृहे राजा ददर्श शयनस्थिताम् ॥ ४० ॥
ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਘਰ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
Verse 41
मोहिनीं मोहसंयुक्तां तप्तकांचनसप्रभाम् । उपास्य मानां प्रियया संध्यावल्या शनैः शनैः ॥ ४१ ॥
ਉਹ ਮੋਹਿਨੀ ਸੀ—ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਗਰਵਿਤ; ਪਿਆਰੀ ਸੰਧਿਆਵਲੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
Verse 42
पुत्रवाक्यात्परित्यज्य क्रोधं सापत्न्यजं तथा । दृष्ट्वा रुक्मांगदं प्राप्तं शयने मोह्य सुंदरी ॥ ४२ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੌਤਣ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਕਮਾਂਗਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 43
प्रहृष्टवदना प्राह राजानं भूरिदक्षिणम् । इहोपविश्यतां कांत पर्यंके मृदुतूलके ॥ ४३ ॥
ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇੱਥੇ ਆਓ ਅਤੇ ਨਰਮ ਰੂਈ ਵਾਲੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ।”
Verse 44
सर्वं निरीक्षितं भूप राज्यतन्त्रं त्वया चिरम् । अद्यापि नहि ते वांछा राज्ये परिनिवर्तते ॥ ४४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੇਖੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਠੰਢੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
Verse 45
मन्ये दुष्कृतिनं भूप त्वामत्र धरणीतले । यः समर्थं सुतं ज्ञात्वा स्वयं पश्येन्नृपश्रियम् ॥ ४५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਕਰਮੀ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਚੰਬੜ ਕੇ ਤੱਕਦਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 46
तस्मात्त्वत्तोऽधिको नास्ति दुःखी लोकेषु कश्चन । सुपुत्राणां पितॄणां हि सुखं याति क्षणं नृप ॥ ४६ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਤਾਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 47
दुःखेन पापभोक्तॄणां विषयासक्तचेतसाम् । सर्वाश्च प्रकृती राजंस्तवेष्टाः पूर्णपुण्यजाः ॥ ४७ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪਾਪ-ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਦਾਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਨ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 48
धर्मांगदे पालयाने कथं त्वं वीक्षसेऽधुना । परित्यज्य प्रियासौख्यं कीनाश इव दुर्बलः ॥ ४८ ॥
ਹੇ ਧਰਮਾਂਗਦ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਦਿਨ ਕਿਸਾਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ?
Verse 49
यदि पालयसे राज्यं मया किं ते प्रयोजनम् । निष्प्रयोजनमानीता क्षीरसागरमस्तकात् ॥ ४९ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬੇਕਾਰ ਹੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 50
विड्भोज्या हि भविष्यामि पक्षिणामामिषं यथा । यो भार्यां यौवनोपेतां न सेवेदिह दुर्मतिः ॥ ५० ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਕੁਮੱਤੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਯੌਵਨਵਤੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਗ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਮਾਸ ਵਾਂਗ ਮਲ-ਭੋਜ੍ਯ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।
Verse 51
कृत्याचरणसक्तस्तु कुतस्तस्य भवेत्प्रिया । असेविता व्रजेद्भार्या अदत्तं हि धनं व्रजेत् ॥ ५१ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੇ? ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਪਤਨੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਧਨ ਦਾਨ-ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 52
अरक्षितं व्रजेद्राज्यं अनभ्यस्तं श्रुतं व्रजेत् । नालसैः प्राप्यते विद्या न भार्या व्रतसंस्थितैः ॥ ५२ ॥
ਬਿਨਾ ਰੱਖਿਆ ਰਾਜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਅਭਿਆਸ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਲਸੀ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਦੀ।
Verse 53
नानुष्ठानं विना लक्ष्मीर्नाभक्तैः प्राप्यते यशः । नोद्यमी सुखमाप्नोति नाभार्यः संततिं लभेत् ॥ ५३ ॥
ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਯਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੋ ਉਦਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਪਤਨੀ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
Verse 54
नाशुचिर्द्धर्ममाप्नोति न विप्रोऽप्रियवाग्धनम् । अपृच्छन्नैव जानाति अगच्छन्न क्वचिद्व्रजेत् ॥ ५४ ॥
ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਕੌੜੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਨ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਜੋ ਪੁੱਛਦਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਰਦਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।
Verse 55
अशिष्यो न क्रियां वेत्ति न भयं वेत्ति जागरी । कस्माद्भूपाल मां त्यक्त्वा धर्मांगदगृहे शुभे ॥ ५५ ॥
ਅਯੋਗ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨਾ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਹ ਡਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰੱਖੇ। ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਧਰਮਾਂਗਦ ਦੇ ਘਰ ਕਿਉਂ ਗਿਆ?
Verse 56
वीक्ष्यसे राज्यपदवीं समर्थे तनये विभो ॥ ५६ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਦਵੀ (ਸਿੰਘਾਸਨ) ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਵੇਖੇਂਗਾ।
Verse 57
एवं ब्रुबाणां तनयां विधेस्तु रतिप्रियां चारुविशालनेत्राम् । व्रीडान्वितः पुत्रसमीपवर्ती प्रोवाच वाक्यं नृपतिः प्रियां ताम् ॥ ५७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੀ ਹੋਈ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਧੀ, ਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ, ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਾਜਾ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
Verse 58
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते मोहिनीवचनं नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰਭਾਗ ਦੇ ਮੋਹਿਨੀ-ਚਰਿਤ ਵਿੱਚ ‘ਮੋਹਿਨੀਵਚਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Because rivalry fractures household order (gṛhastha-dharma); the chapter presents jealousy-abandonment as a rare, world-transcending virtue that preserves familial harmony and becomes a direct generator of puṇya.
It asserts that no gift in the three worlds can fully repay the mother’s sacrifice—gestation, nursing, and bodily decline—making reverence and service to the mother a foundational obligation for dharmic life.
She argues that a king who clings to royal enjoyment and control, despite having a capable heir, harms both household and polity; rightful rule includes timely delegation, protection of relationships, and enjoyment within dharma rather than obsession with sovereignty.