The Greatness of Viṣṇu (Viṣṇor Māhātmya)

Verse 1

सनक उवाच । भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं परमेष्ठिनः । सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् 1. ॥ १ ॥

ਸਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 2

अहो हरिकथालोके पापघ्न पुण्यदायिनी । शृण्वतां वदतां चैव तद्भक्तानां विशेषतः ॥ २ ॥

ਅਹੋ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰਿ-ਕਥਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਹਰਿ-ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 3

हरिभक्तिरसास्वादमुदिता ये नरोत्तमाः । नमस्करोम्यहं तेभ्यो यत्सङ्गान्मुक्तिभाग्नरः ॥ ३ ॥

ਜੋ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 4

हरिभक्तिपरा ये तु हरिनामपरायणाः । दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ ४ ॥

ਜੋ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਮਾੜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਗਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 5

संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुङ्गव । स भजेद्धरिभक्तानां भक्तान्वै पापहारिणः ॥ ५ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵ! ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਹਰਿ-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਜਨ-ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਭਗਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 6

दृष्टः स्मृतः पूजितो वा ध्यातः प्रणमितोऽपि वा । समुद्धरति गोविन्दो दुस्तराद्भवसागरात् ॥ ६ ॥

ਚਾਹੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ, ਸਿਮਰਨ ਹੋਵੇ, ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੀ—ਗੋਵਿੰਦ ਦੁਰਤਰ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

स्वपन् भुञ्जन् व्रजंस्तिष्ठन्नतिष्ठंश्च वदंस्तथा । चिन्तयेद्यो हरेर्नाम तस्मै नित्यं नमो नमः ॥ ७ ॥

ਸੌਂਦਿਆਂ, ਖਾਂਦਿਆਂ, ਤੁਰਦਿਆਂ, ਖੜ੍ਹਿਆਂ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਵੀ ਜੋ ਸਦਾ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

अहो भाग्यमहो भाग्यं विष्णुभक्तिरतात्मनाम् । येषां मुक्तिः करस्थैव योगिनामपि दुर्लभा ॥ ८ ॥

ਅਹੋ, ਕਿੰਨਾ ਭਾਗ—ਕਿੰਨਾ ਮਹਾਂਭਾਗ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।

Verse 9

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वदतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९ ॥

ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ—ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

आसीत् पुरा महीपालः सोमवंशसमुद्भवः । जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः ॥ १० ॥

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਸੀ; ‘ਜਯਧਵਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਇਣ।

Verse 11

विष्णोर्देवालये नित्यं सम्मार्जनपरायणः । दीपदानरतश्चैव सर्वभूतदयापरः ॥ ११ ॥

ਉਹ ਨਿੱਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਦੀਪ-ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 12

स कदाचिन्महीपालो रेवातीरे मनोरमे । विचित्रकुसुमोपेतं कृतवान्विष्णुमन्दिरम् ॥ १२ ॥

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਮਹੀਪਾਲ ਨੇ ਮਨੋਹਰ ਰੇਵਾ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ।

Verse 13

स तत्र नृपशार्दूलः सदा सम्मार्जने रतः । दीपदानपरश्चैव विशेषेण हरिप्रियः ॥ १३ ॥

ਉੱਥੇ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਸਦਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਦੀਪਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

हरिनामपरो नित्यं हरिसंसक्तमानसः । हरिप्रणामनिरतो हरिभक्तजनप्रियः ॥ १४ ॥

ਉਹ ਨਿੱਤ ਹਰੀ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ, ਮਨੋਂ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ; ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ, ਅਤੇ ਹਰੀ-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।

Verse 15

वीतिहोत्र इति ख्यातो ह्यासीत्तस्य पुरोहितः । जयध्वजस्य चरितं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥ १५ ॥

ਉਸ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ‘ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਜਯਧਵਜ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 16

कदाचिदुपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् । अपृच्छद्वीतिहोत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १६ ॥

ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪਰਾਇਣ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਤਦ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 17

वीतिहोत्र उवाच । राजन्परमधर्मज्ञ हरिभक्तिपरायण । विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठोऽसि भरतर्षभ ॥ १७ ॥

ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰਮ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ, ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਪਰਾਇਣ! ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ।

Verse 18

सम्मार्जनपरो नित्यं दीपदानरतस्तथा । तन्मे वद महाभाग किं त्वया विदितं फलम् ॥ १८ ॥

ਤੁਸੀਂ ਨਿੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਦੀਪਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਤ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਿਆ ਹੈ?

Verse 19

संपादनेन वर्त्तीनां तैल संपादनेन च । संयुक्तोऽसि सदा भद्र यद्विष्णोर्गृहमार्जने ॥ १९ ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਬੱਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ, ਤੇਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ (ਮੰਦਰ) ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।

Verse 20

कर्माण्यन्यानि सन्त्येव विष्णोः प्रीतिकराणि च । तथापि किं महाभाग एतयोः सततोद्यतः ॥ २० ॥

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਵੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਦਾ ਕਿਉਂ ਉਦਯਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?

Verse 21

सर्वात्मना महापुण्यं नरेश विदितं च यत् । तद् ब्रूहि मे गुह्यतमं प्रीतिर्मयि तवास्ति चेत् ॥ २१ ॥

ਹੇ ਨਰੇਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਸਤਿ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗੁਹਿ ਭੇਦ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 22

पुरोधसैवमुक्तस्तु प्रहसन्स जयध्वजः । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाचेदं कृताञ्जलि ॥ २२ ॥

ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜਯਧਵਜ ਮੁਸਕੁਰਾਏ; ਫਿਰ ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 23

जयध्वज उवाच । शृणुष्व विप्रशार्दूल मयैवाचरितं पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि श्रोतॄणां विस्मयप्रदम् ॥ २३ ॥

ਜਯਧਵਜ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਨਮ-ਸਮਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰੇਗਾ।

Verse 24

आसीत्पुरा कृतयुगे ब्रह्मन्स्वारोचिषेऽन्तरे । रैवतो नाम विप्रेन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥ २४ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ— ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ— ਰੈਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ।

Verse 25

अयाज्ययाजकश्चैव सदैव ग्रामयाजकः । पिशुनो निष्ठुरश्चैव ह्यपण्यानां च विक्रयी ॥ २५ ॥

ਜੋ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਯਾਜਕ ਬਣ ਕੇ ਦੱਖਿਣਾ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੁਗਲਖੋਰ ਤੇ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਾ ਵੇਚਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ— ਉਹ ਨਿੰਦਣਯ ਹੈ।

Verse 26

निषिद्धकर्माचरणात्परित्यक्तः स बन्धुभिः । दरिद्रो दुःखितश्चैव शीर्णाङ्गो व्याधितोऽभवत् ॥ २६ ॥

ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗਰੀਬ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਗੀ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 27

स कदाचिद्धनार्थं तु पृथिव्यां पर्यटन् द्विजः । ममार नर्मदातीरे श्वासकासप्रपीडितः ॥ २७ ॥

ਉਹ ਦਵਿਜ ਇਕ ਵਾਰ ਧਨ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਖੰਘ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ।

Verse 28

तस्मिन्मृते तस्य भार्या नाम्ना बन्धुमती मुने । कामचारपरा सा तु परित्यक्ता च बन्धुभिः ॥ २८ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੰਧੁਮਤੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

तस्यां जातोऽस्मि चण्डालो दण्डकेतुरिति श्रुतः । महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषपरायणः ॥ २९ ॥

ਉਸੇ ਵੰਸ਼/ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚੰਡਾਲ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਦੰਡਕੇਤੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਸਦਾ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ।

Verse 30

परदारपरद्र व्यलोलुपो जन्तुहिंसकः । गावश्च विप्रा बहवो निहता मृगपक्षिणः ॥ ३० ॥

ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਤੇ ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੀਵ-ਹਿੰਸਕ ਬਣਿਆ; ਬਹੁਤ ਗਾਂਵਾਂ, ਬਹੁਤ ਵਿਪ੍ਰ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਿਰਨ ਤੇ ਪੰਛੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 31

मेरुतुल्यसुवर्णानि बहून्यपहृतानि च । मद्यपानरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् ॥ ३१ ॥

ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੂ ਵਰਗਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਇਆ; ਸਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਾਹ ਰੋਕਦਾ ਸੀ।

Verse 32

पशुपक्षिमृगादीनां जन्तूनामन्तकोपमः । कदाचित्कामसन्तप्तो गन्तुकामो रतिं स्त्रियः ॥ ३२ ॥

ਉਹ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਮਿਰਗ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਾਨੋ ਯਮ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਕਾਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 33

शून्यं विष्णुगृहं दृष्ट्वा प्रविष्टश्च स्त्रिया सह । निशि रामोपभोगार्थं शयितं तत्र कामिना ॥ ३३ ॥

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੰਨਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਾਮੀ ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਲੇਟ ਗਿਆ।

Verse 34

ब्रह्मन्स्ववस्त्रप्रान्तेन कियद्देशः प्रमार्जितः । यावन्त्यः पांशुकणिकास्तत्र सम्मार्जिता द्विज ॥ ३४ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿੰਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਪੂੰਝੀ? ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕਿੰਨੇ ਬਰੀਕ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਝਾੜ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ!

Verse 35

तावज्जन्मकृतं पापं तदैव क्षयमागतम् । प्रदीपः स्थापितस्तत्र सुरतार्थं द्विजोत्तम ॥ ३५ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਉਸੇ ਪਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ (ਦੇਵ-ਸੇਵਾ ਲਈ) ਦੀਵਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 36

तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयमागतम् । एवं स्थिते विष्णुगृहे ह्यागताः पुरपालकाः ॥ ३६ ॥

ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਉਂ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 37

जारोऽयमिति मां तां च हतवन्तः प्रसह्य वै । आवां निहत्य ते सर्वे निवृत्ताः पुररक्षकाः ॥ ३७ ॥

“ਇਹ ਜਾਰ ਹੈ!” ਕਹਿ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 38

यदा तदैव सम्प्राप्ता विष्णुदूताश्चतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा वनमालाविभूषिताः ॥ ३८ ॥

ਉਸੇ ਪਲ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਮੁਕਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 39

तैस्तु स्रंपेरितावावां विष्णुदूतैरकल्मषैः । दिव्यं विमानमारुह्य सर्वभोगसमन्वितम् ॥ ३९ ॥

ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਜੋ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 40

दिव्यदेहधरौ भूत्वा विष्णुलोकमुपागतौ । तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पशतं साग्रं द्विजोत्तम ॥ ४० ॥

ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉੱਥੇ ਸੌ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 41

दिव्यभोगसमायुक्तौ तावत्कालं दिवि स्थितौ । ततश्च भूभिभागेषु देवयोगेषु वै क्रमात् ॥ ४१ ॥

ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵ-ਯੋਗਾਂ ਦੇ ਮਤਾਬਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 42

तेन पुण्यप्रभावेण यदूनां वंशसंभवः । तेनैव मेऽच्युता संपत्तथा राज्यमकण्टकम् ॥ ४२ ॥

ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਯਦੂਆਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮੈਨੂੰ ਅਖੁੱਟ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਕੰਟਕ-ਰਹਿਤ (ਵਿਘਨ-ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਰਹਿਤ) ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 43

ब्रह्मन्कृत्वोपभोगार्थमेवं श्रेयो ह्यवाप्तवान् । भक्त्या कुर्वन्ति ये सन्तस्तेषां पुण्यं न वेद्म्यहम् ॥ ४३ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੋਗ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੇਯ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸੰਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 44

तस्मात्संमार्जने नित्यं दीपदाने च सत्तम । यतिष्ये परया भक्त्या ह्यहं जातिस्मरो यतः ॥ ४४ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੱਤਮ, ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਦੀਪਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਵ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ ਹੈ।

Verse 45

यः पूजयेज्जगन्नाथमेकाकी विगतस्पृहः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ४५ ॥

ਜੋ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਸਪ੍ਰਿਹਾ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

अवशेनापि यत्कर्म कृत्वेमां श्रियमागतः । भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश्च किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥ ४६ ॥

ਜੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਮ੍ਯਕ ਅਰਚਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਫਿਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ!

Verse 47

इति भूपवचः श्रुत्वा वीतिहोत्रो द्विजोत्तमः । अनन्ततुष्टिमापन्नो हरिपूजापरोऽभवत् ॥ ४७ ॥

ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਅਨੰਤ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 48

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र देवो नारायणोऽव्ययः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ॥ ४८ ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਸੁਣੋ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੂਜਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 49

अनित्या बान्धवाः सर्वे विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ ४९ ॥

ਸਾਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਨਿੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਭਵ ਵੀ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੌਤ ਸਦਾ ਨੇੜੇ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 50

अज्ञो लोको वृथा गर्वं करिष्यति महोद्धतः । कायः सन्निहितापायो धनादीनां किमुच्यते ॥ ५० ॥

ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਘਮੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਹੀ ਨਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਨ ਆਦਿ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?

Verse 51

जन्मकोटिसहस्रेषु पुण्यं यैः समुपार्जितम् । तेषां भक्तिर्भवेच्छुद्धा देवदेवे जनार्दने ॥ ५१ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 52

सुलभं जाह्नवीस्नानं तथैवातिथिपूजनम् । सुलभाः सर्वयज्ञाश्च विष्णुभक्तिः सुदुर्लभा ॥ ५२ ॥

ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਸੌਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਪੂਜਾ ਵੀ; ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।

Verse 53

दुर्लभा तुलसीसेवा दुर्लभः सङ्गमः सताम् । सर्वभूतदया वापि सुलभा यस्य कस्यचित् ॥ ५३ ॥

ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ; ਪਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

सत्सङ्गस्तुलसीसेवा हरिभक्तिश्च दुर्लभा ॥ ५४ ॥

ਸਤਸੰਗ, ਤੁਲਸੀ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ।

Verse 55

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न तथा गमयेद् बुधः । अर्चयेद्धि जगन्नाथं सारमेतद् द्विजोत्तम ॥ ५५ ॥

ਦੁਰਲੱਭ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਗੁਜ਼ਾਰੇ; ਉਹ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ—ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਇਹੀ ਸਾਰ ਹੈ।

Verse 56

तर्त्तुं यदीच्छति जनो दुस्तरं भवसागरम् । हरिभक्तिपरो भूयादेतदेव रसायनम् ॥ ५६ ॥

ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਰਤਰ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋਵੇ; ਇਹੀ ਇਕ ਸੱਚਾ ਰਸਾਇਣ ਹੈ।

Verse 57

भ्रातराश्रय गोविन्दं मा विलम्बं कुरु प्रिय । आसन्नमेव नगरं कृतान्तस्य हि दृश्यते ॥ ५७ ॥

ਭਰਾ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ; ਪਿਆਰੇ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ। ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਮੌਤ) ਦਾ ਨਗਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 58

नारायणं जगद्योनिं सर्वकारणकारणम् । समर्चयस्व विप्रेन्द्र यदि मुक्तिमभीप्ससि ॥ ५८ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਜਗਤ-ਯੋਨੀ, ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ।

Verse 59

सर्वाधारं सर्वयोनिं सर्वान्तर्यामिणं विभुम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः ॥ ५९ ॥

ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਸਰਵ-ਆਧਾਰ, ਸਰਵ-ਯੋਨੀ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਨ।

Verse 60

ते वन्द्यास्ते प्रपूज्याश्च नमस्कार्या विशेषतः । येऽचयन्ति महाविष्णुं प्रणतार्तिप्रणाशनम् ॥ ६० ॥

ਉਹ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ—ਜੋ ਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਝੁਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

ये विष्णुभक्ता निष्कामा यजन्ति परमेश्वरम् । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तास्ते यान्ति हरिमन्दिरम् ॥ ६१ ॥

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਕੀ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ/ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

विष्णुभक्ताय यो दद्यान्निष्कामाय महात्मने । पानीयं वा फलं वापि स एव भगवत्प्रियः ॥ ६२ ॥

ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਫਲ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

Verse 63

विष्णुभक्तिपराणां तु शुश्रूषां कुर्वते तु ये । ते यान्ति विष्णुभुवनं यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ६३ ॥

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ-ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ (ਪ੍ਰਲਯ) ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 64

ये यजन्ति स्पृहाशून्या हरिभक्तान् हरिं तथा । त एव भुवनं सर्वं पुनन्ति स्वाङिघ्रपांशुना ॥ ६४ ॥

ਜੋ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ-ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਆਪ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 65

देवपूजापरो यस्य गृहे वसति सर्वदा । तत्रैव सर्वदेवाश्च तिष्ठन्ति श्रीहरिस्तथा ॥ ६५ ॥

ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 66

पूज्यमाना च तुलसी यस्य तिष्ठति वेश्मनि । तत्र सर्वाणि श्रेयांसि वर्द्धन्त्यहरहर्द्विज ॥ ६६ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਹਰ ਦਿਨ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 67

शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः । न बाधन्ते ग्रहास्तत्र भूतवेतालकादयः ॥ ६७ ॥

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗ੍ਰਹਿ-ਦੋਸ਼ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਭੂਤ-ਵੇਤਾਲ ਆਦਿ ਵੀ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 68

शालग्रामशिला यत्र तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । यतः सन्निहितस्तत्र भगवान्मधुसूदनः ॥ ६८ ॥

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਪੋਵਨ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸਨਿੱਧਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 69

यद् गृहे नास्ति देवर्षे शालग्रामशिलार्चनम् । श्मशानसदृशं विद्यात्तद् गृहं शुभवर्जितम् ॥ ६९ ॥

ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗਾ ਜਾਣੋ; ਉਹ ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 70

पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्राणि च द्विज । साङ्गा वेदास्तथा सर्वे विष्णो रूपं प्रकीर्तितम् ॥ ७० ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਪੁਰਾਣ, ਨਿਆਯ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵੇਦ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 71

भक्त्या कुर्वन्ति ये विष्णोः प्रदक्षिणचतुष्टयम् । तेऽपि यान्ति परं स्थानं सर्वकर्मनिबर्हणम् ॥ ७१ ॥

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਥਾਂ ਸਭ ਕਰਮ-ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 72

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ३९ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਣੁ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਉਨਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ॥ ੩੯ ॥