Yajñamālī–Sumālī Upākhyāna: Merit-Transfer through Temple Plastering (Lepa) and the Redemption of a Sinner
ਸਨਕ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਦਮਾਲਾ ਦੇ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ—ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਜੀਵਨ-ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਕਰਦਾ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਕਾਰਜ ਸੰਭਾਲਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੁਮਾਲੀ ਸੰਗੀਤ, ਸ਼ਰਾਬ, ਵੈਸ਼ਿਆ-ਸੰਗ, ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਗਮਨ ਆਦਿ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਉਡਾ ਕੇ ਫਿਰ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਿਧ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਮਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਮਾਲੀ ਨੂੰ ਯਮਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਾਕੇ ਘਸੀਟਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿੱਤਰਤਾ-ਧਰਮ (ਸਪਤਪਦੀ) ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸੇ ਪਾਪੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਚੜ ਹਟਾ ਕੇ ਲੇਪ (ਪਲਾਸਟਰ) ਲਈ ਥਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਉਸ ਲੇਪ-ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਉਹ ਪੁੰਨ ਸੁਮਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਯਮਦੂਤ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂਲੋਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸੁਮਾਲੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਹਰੀ-ਭਗਤ ਸਦਾਚਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਦਾ, ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਕਤੀ, ਹਰੀ-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਹਰੀ-ਨਾਮ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । वेदमालेः सुतौ प्रोक्तौ यावुभौ मुनिसत्तम । यज्ञमाली सुमाली च तयोः कर्माधुनोच्यत ॥ १ ॥
ਸਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵੇਦਮਾਲਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ—ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
तयोराद्यो यज्ञमाली विभेद पितृसंचितम् । धनं द्विधा कनिष्टस्य भागमेकं ददौ तदा ॥ २ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਜੋੜਿਆ ਧਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 3
सुमाली च धनं सर्वं व्यसनाभिरकतः सदा । अपादाना दिभिश्चैव नाशयामास भो द्विज ॥ ३ ॥
ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਸਦਾ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ! ਚੋਰੀ ਆਦਿ ਦੁਰਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਅਪਹਰਨ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਬੈਠਾ।
Verse 4
गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਾਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਲੱਗਾ।
Verse 5
सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥
ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਿਹਾ।
Verse 6
दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥
ਸੁਮਾਲੀ ਦਾ ਸ਼ੂਲ (ਹਥਿਆਰ) ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬੁੱਧੀਮਾਨ ਯੱਗਮਾਲੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
Verse 7
अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥
ਹੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ! ਸਾਡੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ। ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਮਹਾਂਪਾਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੈਂ।
Verse 8
एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ "ਮੈਂ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ", ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 9
ततो महारवो जज्ञे नगरे भृशदारुणः । बबंधुर्नागराश्चैनं कुपितास्ते सुमालिनम् ॥ ९ ॥
ਤਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਂ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚਿਆ; ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਸੁਮਾਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 10
यज्ञमाली ह्यमेयात्मा पौरान्संप्रार्थ्य दुःखितः । बंधनान्मोचयामास भ्रातृस्नेहविमोहितः ॥ १० ॥
ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ—ਭਾਵੇਂ ਅਮੇਯ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਭਰਾ ਦੇ ਸਨੇਹ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 11
यज्ञमाली पुनस्चापि बिभिदे स्वधनं द्विधा । आददे स्वयमर्द्धं च ददावर्द्धं यवीयसे ॥ ११ ॥
ਫਿਰ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਅੱਧਾ ਆਪ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 12
सुमाली त्वतिमूढात्मा तद्धनं चापि नारद । मूर्खैः पारंवडचंडालैर्बुभुजे च सहोद्धतः ॥ १२ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਅਤਿ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੁਮਾਲੀ ਨੇ ਉਹ ਧਨ ਵੀ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ; ਮੂਰਖ ਤੇ ਨੀਚ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਉੱਧਤਤਾ ਨਾਲ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 13
असतामुपभो गाय दुर्जनानां विभूतयः । पिचुमंदः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥ १३ ॥
ਦੁਰਜਨਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਚੁਮੰਦ ਰੁੱਖ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕਾਂਵਾਂ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 14
भ्रात्रा दत्तं धनं तञ्च सुमाली नाशयन्मुने । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसा दीन्यभक्षयत् ॥ १४ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੁਮਾਲੀ ਨੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਧਨ ਵੀ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਗੋਮਾਸ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਿਧ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 15
त्यक्तो बंधुजनैः सर्वैश्चांडालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रप्रपेदे निर्जनं वनम् ॥ १५ ॥
ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਡਾਲ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 16
यज्ञमाली सुधीर्विप्र सदा धर्मरतोऽभवेत् । अवारितं ददावन्नं सत्सङ्गगतकल्मषः ॥ १६ ॥
ਯੱਗ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ; ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਰੋਕ ਟੋਕ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਦੇ ਹਨ।
Verse 17
पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥ १७ ॥
ਹੇ ਸੱਤਮ, ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਤਲਾਬ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤੇ ਰੱਖਿਆ; ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮਪਰਾਇਣ ਰਿਹਾ।
Verse 18
विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥ १८ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਯੱਗਮਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਸਤਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 19
अहो सदुपभोगाय सज्जनानां विभूतयः । कल्पवृक्षफलं सर्वममरैरेव भुज्यते ॥ १९ ॥
ਹਾਇ! ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸਦੁਪਭੋਗ ਲਈ ਜੋ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਅਮਰ ਦੇਵ ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
Verse 20
धनं विश्राण्य धर्मार्थं यज्ञमाली महामतिः । नित्यं विष्णुगृहे सम्यक्परिचर्य्यापरोऽभवत् ॥ २० ॥
ਧਰਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਧਨ ਵੰਡ ਕੇ, ਮਹਾਮਤੀ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨਿੱਤ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਗ੍ਰਿਹ (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 21
कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ । यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ ॥ २१ ॥
ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਤੇ ਸੁਮਾਲੀ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਏ।
Verse 22
हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः । हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदा वृतम् ॥ २२ ॥
ਹਰੀ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਲਈ ਸਵੈੰ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਭੇਜਿਆ।
Verse 23
दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः । पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २३ ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਾਮਤੀ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ, ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 24
गंधर्वैर्गीयमानश्च सेवितश्चाप्सरोगणैः । कामधेन्वा पुष्यमाणश्चित्राभरणभूषितः ॥ २४ ॥
ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸੀ; ਕਾਮਧੇਨੂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 25
कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितस्तेजसां निधिः । गच्छन्विष्णुपदं दिव्यंमनुजं पथि दृष्टवान् ॥ २५ ॥
ਨਰਮ ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇਜ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਉਹ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 26
ताह्यमानं यमभटैः क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितम् । प्रेतभूतं विवस्त्रं च दुःखितं पाशवेष्टितम् । इतस्ततः प्राधावन्तं विलपंतमनाथवत् ॥ २६ ॥
ਯਮ ਦੇ ਭਟ ਉਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਰਹੇ ਸਨ; ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ, ਨੰਗਾ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਫਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ—ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜਦਾ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 27
क्रोशन्तं च सुदंतं च दृष्ट्वा मनसि विव्यथे ॥ २७ ॥
ਉਸ ਦੀ ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਦੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 28
यज्ञमालीदयायुक्तो विष्णुदूतान्समीपगान् । कोऽयं भटैर्बाध्यमानं इत्यपृच्छत्कृतांजलिः ॥ २८ ॥
ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ—“ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭਟ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?”
Verse 29
अथ ते हरिदूतास्तं यज्ञमालिमहौजसम् । असौ सुमाली भ्राता ते पापात्मेति समब्रुवन् ॥ २९ ॥
ਤਦ ਹਰਿ ਦੇ ਦੂਤ ਮਹਾਬਲੀ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ—“ਇਹ ਸੁਮਾਲੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ; ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਹੀ ਪਾਪਮਈ ਹੈ।”
Verse 30
यज्ञमाली समाकर्ण्य व्याख्यातं विष्णुकिंकरैः । मनसा दुःखमापन्नः पुनः पप्रच्छ नारद ॥ ३० ॥
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਮਨੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 31
कथमस्य भवेन्मोक्षः सांचितैः पापसंचयैः । तदुपायंबदध्वं मे यूयं हि ममबांधवाः ॥ ३१ ॥
ਸੰਚਿਤ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬੰਧੂ ਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋ।
Verse 32
सख्यं साप्तपदीनं स्यादित्याहुर्धर्मकोविदाः । सतां साप्तपदी मैत्री सत्सतां त्रिपदी तथा ॥ ३२ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ‘ਸਪਤਪਦੀ’ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਮੈਤਰੀ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।
Verse 33
सत्सतामपि ये संतस्तेषां मैत्रघी पदे पदे ॥ ३३ ॥
ਸੱਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਸੱਚੇ ਸੰਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਤਰੀ ਤਾਂ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਸੌਹਾਰਦ ਵਗਦਾ ਹੈ।
Verse 34
तस्मान्मे बांधवा यूयं मां नेतुं समुपागताः । यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम् ॥ ३४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰੀਏ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇਹ ਭਰਾ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 35
यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः । पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम् ॥ ३५ ॥
ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦਇਆਲੂ ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤ ਫਿਰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਪ੍ਰਿਯ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 36
विष्णुदूता ऊचुः । यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण । उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम् ॥ ३६ ॥
ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਯਜ੍ਞਮਾਲਿਨ, ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਉਪਾਅ ਦੱਸਾਂਗੇ ਜੋ ਸੁਮਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 37
कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि । प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः ॥ ३७ ॥
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗੇ; ਤੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
Verse 38
पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः । त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै ॥ ३८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਵੈਸ਼੍ਯ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ‘ਵਿਸ਼ਵੰਘਭਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੋਰ ਸਨ।
Verse 39
सुकर्मवासनाहीनो मातापित्रोर्विरोधकृत् । एकदा बंधुभिस्त्यक्तः शोकसंतापपीडितः ॥ ३९ ॥
ਸੁਕਰਮ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ; ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 40
क्षुधाग्निनापि संतप्तः प्राप्तवान्हरिमंदिरम् । तदा वृष्टिरभूत्तत्र तत्स्थानं पंकिलं ह्यभूत ॥ ४० ॥
ਭੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਿਕੜੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 41
दीरीकृतस्त्वया पंकस्तत्स्थाने स्थातुमिच्छया । उपलेपनतां प्राप्तं तत्स्थानं विष्णुमंदिरे ॥ ४१ ॥
ਉਸੇ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਚਿਕੜ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਥਾਂ ਲੇਪਣ-ਪਲਾਸਟਰ ਲਈ ਯੋਗ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣ ਗਈ।
Verse 42
त्वयोषितं तु तद्गात्रौ तस्मिन्देवालये द्विज । दंशितश्चैव सर्पेण प्राप्तं पञ्चत्वमेव च ॥ ४२ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜ! ਉਸ ਦੇਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਸ ਨਾਲ ਡੱਸਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਚਤੱਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਅਰਥਾਤ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 43
तेन पुण्यप्रभावेन उपलेपकृतेन च । विप्रजन्म त्वया प्राप्तं हरि भक्तिस्तथाचला ॥ ४२ ॥
ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਪਲੇਪਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਭੀ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਈ।
Verse 44
कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । वसाद्य ज्ञानमासाद्य परं मोक्षं गमिष्यसि ॥ ४३ ॥
ਸੌ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਹਰਿ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਵੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।
Verse 45
अनुजं पातकिश्रेष्टं त्वं समुद्धर्त्तमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामस्तं निबोध महामते ॥ ४४ ॥
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਜ ਨੂੰ—ਪਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਨੂੰ—ਉੱਧਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈ।
Verse 46
गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥ ४५ ॥
ਗੋਚਰਮ ਜਿਤਨੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਪਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਹ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ।
Verse 47
एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥ ४६ ॥
ਵਿਸ਼ਨੂਦੂਤਾਂ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਹਾਪਤੀ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਾਪ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Verse 48
सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥ ४७ ॥
ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸੁਮਾਲੀ ਦੇ ਪਾਪ-ਕਲਮਸ਼ ਮਿਟ ਗਏ; ਅਤੇ ਯਮਦੂਤ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
Verse 49
विमानं चागतं सद्यः सर्वभोगसमन्वितम् । तदा सुमाली स्वर्यानमारुह्य मुमुदे मुने ॥ ४८ ॥
ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤਦ ਸੁਮਾਲੀ ਉਸ ਸਵਰਗੀ ਯਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 50
तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृंदनमस्कृतौ । अवापतुर्भृशं प्रीतिं समालिंग्य परस्परम् ॥ ४९ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਦੇਵ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 51
यज्ञमाली सुमाली च स्तूयमानौ महर्षिभिः । गीयमानौ च गंधर्वैर्विष्णुलोकं प्रजग्मतुः ॥ ५० ॥
ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ—ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ—ਚਲ ਪਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 52
अवाप्य हरिसालोक्यं सुमाली मुनिसत्तम । यज्ञमाली चोषतुस्तौ कल्पमेकं मुदान्वितौ ॥ ५१ ॥
ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਮਾਲੀ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਨੇ ਹਰਿ ਦਾ ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕੀਤਾ।
Verse 53
भुक्त्वा भोगान्बहूँस्तत्र यज्ञमाली महामतिः । तत्रैव ज्ञानसंपन्नः परं मोक्षमुपागतः ॥ ५२ ॥
ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਹਾਮਤੀ ਯਜ੍ਞਮਾਲੀ ਉਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 54
सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः । स्थित्वा भूमिं पुनः प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः ॥ ५३ ॥
ਮਹਾਭਾਗ ਸੁਮਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ। ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 55
अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान्वेदपारगः । सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः ॥ ५४ ॥
ਉਹ ਅਤਿ ਸ਼ੁੱਧ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ। ਸਭ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਰੀ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਸੀ।
Verse 56
व्याहरन्हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम् । तत्र स्नातश्च गंगायां दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ ५५ ॥
ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
Verse 57
अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम् । उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर ॥ ५६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਲੇਪਨ (ਲੇਪਨ-ਸ਼ੁੱਧੀ) ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
Verse 58
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतांपतिः । अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते ॥ ५७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 59
न तेषां भवबंधस्तु कदाचिदपि जायते । हरिभक्तिरतान्यस्तु हरिबुद्ध्या समर्चयेत् ॥ ५८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰਿ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹਰਿ-ਰੂਪ ਜਾਣ ਕੇ ਸਮਰਚਨ ਕਰੇ।
Verse 60
तस्य तुष्यंति विप्रेंद्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः ॥ ५९ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ! ਉਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹਰਿ-ਭਗਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਸੰਗੀਆਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 61
मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि । हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम् ॥ ६० ॥
ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਰਿ-ਪੂਜਾ-ਪਰਾਇਣਾਂ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ।
Verse 62
शुश्रूषानिरता यांति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ६१ ॥
ਨਿਮਰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਪਾਪੀ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Because it is framed as direct seva to Hari’s sacred space: a seemingly minor act that makes worship possible becomes a high-density karmic merit. The narrative teaches that devotional service embedded in ritual cleanliness and temple maintenance can mature into bhakti, elevate birth and destiny, and even become transferable for another’s release.
The chapter’s mechanism is puṇya-dāna (bestowal of merit): Yajñamālī grants the fruit of his lepa-merit to Sumālī. This drives away Yama’s attendants, restores Sumālī to divine conveyance, and places him in Viṣṇu’s realm, after which he continues toward purification and higher attainment through renewed devotion.
It supplies the ethical justification for intervention: friendship/kinship is validated through shared steps, implying moral responsibility. Yajñamālī’s compassion is presented not as sentimental weakness but as dharmic solidarity that motivates seeking an authorized means of rescue.
No. Yajñamālī proceeds from Viṣṇuloka to supreme liberation after vast cosmic time and true knowledge, while Sumālī first enjoys Viṣṇuloka, then returns to earth as a purified brāhmaṇa devoted to Hari, and later reaches the supreme abode—showing graded liberation tied to purification and bhakti.