Nārada’s Hymn to Viṣṇu (Nāradasya Viṣṇu-stavaḥ)
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਸਨਕਾਦਿ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼-ਪਰਾਇਣ ਸਨ, ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਭਾ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੀਤਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਨਾਰਦ ਆ ਕੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਨੰਤ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਤੋਤਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤੋਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਗੁਣ-ਨਿਰਗੁਣ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਿਆਤਾ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸੰਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਮਨ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕਲਕੀ ਆਦਿ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੇ ਮੋਖ਼ਸ਼ਦਾਇਨੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ-ਤਰਪਣ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮੁਨੀ ਹਰੀ-ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਫਲਦਾਇਕ ਕਰਮ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤਿਥੀ-ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਸਵੇਰੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । कथं सनत्कुमारस्तु नारदाय महात्मने । प्रोक्तवान् सकलान् धर्मान् कथं तौ मिलितावुभौ 1. ॥ १ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?
Verse 2
कस्मिन् स्थाने स्थितौ सूत तावुभौ ब्रह्मवादिनौ । हरिगीतसमुद्गाने चक्रतुस्तद्वदस्व नः ॥ २ ॥
ਹੇ ਸੂਤ! ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ? ਅਤੇ ਹਰਿ-ਗੀਤ ਦੇ ਮਧੁਰ ਗਾਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੱਥੇ ਕੀਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 3
सूत उवाच । सनकाद्या महात्मानो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । निर्ममा निरहङ्काराः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः ॥ ३ ॥
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਨਕ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ; ਸਭੇ ਊਰਧਵਰੇਤਸ, ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ।
Verse 4
तेषां नामानि वक्ष्यामि सनकश्च सनन्दनः । सनत्कुमारश्च विभुः सनातन इति स्मृतः ॥ ४ ॥
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ, ਵਿਭੂ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਅਤੇ ਜੋ ‘ਸਨਾਤਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਿਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
विष्णुभक्ता महात्मानो ब्रह्मध्यानपरायणाः । सहस्रसूर्यसंकाशाः सत्यसन्धा मुमुक्षवः ॥ ५ ॥
ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਕਤ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਸਤ੍ਯ-ਸੰਧ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹਨ।
Verse 6
एकदा मेरुशृङ्गं ते प्रस्थिताः ब्रह्मणः सभाम् । इष्टां मार्गेऽथ ददृशुः गंगां विष्णुपदीं द्विजाः ॥ ६ ॥
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ; ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 7
तां निरीक्ष्य समुद्युक्ताः स्नातुं सीताजलेऽभवन् । एतस्मिन्नन्तरे तत्र देवर्षिर्नारदो मुनिः ॥ ७ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸੀਤਾ-ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 8
आजगाम द्विजश्रेष्ठा दृष्ट्वा भ्रातॄन् स्वकाग्रजान् । तान् दृष्ट्वा स्नातुमुद्युक्तान् नमस्कृत्य कृताञ्जलि ॥ ८ ॥
ਫਿਰ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਆਏ। ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 9
गृणन् नामानि सप्रेमभक्तियुक्तो मधुद्विषः । नारायणाच्युतानन्त वासुदेव जनार्दन ॥ ९ ॥
ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਧੁਦ੍ਵਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪੋ—ਨਾਰਾਇਣ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਨੰਤ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ।
Verse 10
यज्ञेश यज्ञपुरुष कृष्ण विष्णो नमोऽस्तु ते । पद्माक्ष कमलाकान्त गङ्गाजनक केशव । क्षीरोदशायिन् देवेश दामोदर नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥
ਹੇ ਯਜ੍ਞੇਸ਼, ਹੇ ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੁਸ਼, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪਦਮਾਖ਼ਸ਼, ਹੇ ਕਮਲਾਕਾਂਤ, ਹੇ ਗੰਗਾ-ਜਨਕ ਕੇਸ਼ਵ; ਹੇ ਖੀਰੋਦਸ਼ਾਈ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਦਾਮੋਦਰ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 11
श्रीराम विष्णो नरसिंह वामन प्रद्युम्न संकर्षण वासुदेव । अजानिरुद्धामलरुङ् मुरारे त्वं पाहि नः सर्वभयादजस्रम् ॥ ११ ॥
ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ! ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਮਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ; ਹੇ ਅਜਾਨਿਰੁੱਧ, ਨਿਰਮਲ ਮੁਰਾਰੀ! ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਭੈ ਤੋਂ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Verse 12
इत्युच्चरन् हरेर्नाम नत्वा तान् स्वाग्रजान् मुनीन् । उपासीनश्च तैः सार्धं सस्नौ प्रीतिसमन्वितः ॥ १२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 13
तेषां चापि तु सीताया जले लोकमलापहे । स्नात्वा सन्तर्प्य देवर्षिपितॄन् विगतकल्मषाः ॥ १३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਲੋਕ-ਮਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤਤਾ ਪਾਈ; ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 14
उत्तीर्य सन्ध्योपास्त्यादि कृत्वाचारं स्वकं द्विजाः । कथां प्रचक्रुर्विविधाः नारायणगुणाश्रिताः ॥ १४ ॥
ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਆਚਾਰ ਨਿਭਾਏ; ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾ-ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
Verse 15
कृतक्रियेषु मुनिषु गङ्गातीरे मनोरमे । चकार नारदः प्रश्नं नानाख्यानकथान्तरे ॥ १५ ॥
ਸੁਹਣੇ ਗੰਗਾ-ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ, ਤਦ ਨਾਨਾ ਆਖਿਆਨ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 16
नारद उवाच । सर्वज्ञाः स्थ मुनिश्रेष्ठाः भगवद्भक्तितत्पराः । यूयं सर्वे जगन्नाथा भगवन्तः सनातनाः ॥ १६ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੋ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਅਤੇ ਭਗਵਦ-ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਤਪਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਗੰਨਾਥ, ਸਨਾਤਨ ਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਭਗਵੰਤ ਹੋ॥੧੬॥
Verse 17
लोकोद्धारपरान् युष्मान् दीनेषु कृतसौहृदान् । पृच्छे ततो वदत मे भगवल्लक्षणं बुधाः ॥ १७ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਅਤੇ ਦੀਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨੋ, ਮੈਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ॥੧੭॥
Verse 18
येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजङ्गमम् । गङ्गापादोदकं यस्य स कथं ज्ञायते हरिः ॥ १८ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ ਦਾ ਜਲ ਹੀ ਗੰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਆਮ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?॥੧੮॥
Verse 19
कथं च त्रिविधं कर्म सफलं जायते नृणाम् । ज्ञानस्य लक्षणं ब्रूत तपसश्चापि मानदाः ॥ १९ ॥
ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਣਯੋਗੋ, ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਤਪ ਦਾ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦੱਸੋ॥੧੯॥
Verse 20
अतिथेः पूजनं वापि येन विष्णुः प्रसीदति । एवमादीनि गुह्यानि हरितुष्टिकराणि च । अनुगृह्य च मां नाथास्तत्त्वतो वक्तुमर्हथ ॥ २० ॥
ਅਤਿਥੀ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤ ਆਚਾਰ ਆਦਿ; ਹੇ ਨਾਥੋ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਦੱਸੋ॥੨੦॥
Verse 21
शौनक उवाच । नमः पराय देवाय परस्मात् परमाय च । परावरनिवासाय सगुणायागुणाय च ॥ २१ ॥
ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਰਾਤਪਰ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਪਰ ਹੈ; ਜੋ ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਗੁਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ।
Verse 22
अमायायात्मसंज्ञाय मायिने विश्वरूपिणे । योगीश्वराय योगाय योगगम्याय विष्णवे ॥ २२ ॥
ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ; ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ; ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਆਪ ਹੀ ਯੋਗ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 23
ज्ञानाय ज्ञानगम्याय सर्वज्ञानैकहेतवे । ज्ञानेश्वराय ज्ञेयाय ज्ञात्रे विज्ञानसम्पदे ॥ २३ ॥
ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕੋ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਜਾਣਨਯੋਗ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਸੰਪਦਾ ਸਰੂਪ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 24
ध्यानाय ध्यानगम्याय ध्यातृपापहराय च । ध्यानेश्वराय सुधिये ध्येयध्यातृस्वरूपिणे ॥ २४ ॥
ਧਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ; ਧਿਆਤਾ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ; ਧਿਆਨ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ; ਸੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਰੋਤ; ਅਤੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਤੇ ਧਿਆਤਾ—ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 25
आदित्यचन्द्रा ग्निविधातृदेवाः सिद्धाश्च यक्षासुरनागसंघाः । यच्छक्तियुक्तास्तमजं पुराणं सत्यं स्तुतीशं सततं नतोऽस्मि ॥ २५ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ-ਚੰਦ, ਅੱਗਨੀ, ਵਿਧਾਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ; ਅਤੇ ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਅਸੁਰ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮਰੱਥ ਹਨ—ਉਸ ਅਜ, ਪੁਰਾਤਨ, ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ, ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 26
यो ब्रह्मरूपी जगतां विधाता स एव पाता द्विजविष्णुरूपी । कल्पान्तरुद्रा ख्यतनुः स देवः शेतेऽङघ्रिपानस्तमजं भजामि ॥ २६ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਲਪਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਨਾਮਕ ਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਚਰਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹਾਂ।
Verse 27
यन्नामसङ्कीर्तनतो गजेन्द्रो ग्राहोग्रबन्धान्मुमुचे स देवः । विराजमानः स्वपदे पराख्ये तं विष्णुमाद्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ-ਸੰਕੀਰਤਨ ਨਾਲ ਗਜੇਂਦ੍ਰ ਰਾਜਾ ਗ੍ਰਾਹ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ‘ਪਰ’ ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 28
शिवस्वरूपी शिवभक्तिभाजां यो विष्णुरूपी हरिभावितानाम् । सङ्कल्पपूर्वात्मकदेहहेतुस्तमेव नित्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २८ ॥
ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ; ਜੋ ਪੂਰਵ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਤੋਂ ਦੇਹ-ਧਾਰਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਉਸੇ ਦੀ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 29
यः केशिहन्ता नरकान्तकश्च बालो भुजाग्रेण दधार गोत्रम् । देवं च भूभारविनोदशीलं तं वासुदेवं सततं नतोऽस्मि ॥ २९ ॥
ਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਰਕ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਜੋ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਭੁਜਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 30
लेभेऽवतीर्योग्रनृसिंहरूपी यो दैत्यवक्षः कठिनं शिलावत् । विदार्य संरक्षितवान् स्वभक्तं प्रह्लादमीशं तमजं नमामि ॥ ३० ॥
ਜੋ ਉਗ੍ਰ ਨਰਸਿੰਹ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰ ਦੈਤ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੀਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਗਿਆ—ਉਸ ਅਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 31
व्योमादिभिर्भूषितमात्मसंज्ञं निरंजनं नित्यममेयतत्त्वम् । जगद्विधातारमकर्मकं च परं पुराणं पुरुषं नतोऽस्मि ॥ ३१ ॥
ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ—ਪਰਮ ਪੁਰਾਣ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਵ੍ਯੋਮ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ, ਆਤਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਨਿਰੰਜਨ, ਨਿਤ੍ਯ, ਅਮੇਯ ਤੱਤ੍ਵ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਕਰਮ ਹੈ।
Verse 32
ब्रह्मेन्द्र रुद्रा निलवायुमर्त्यगन्धर्वयक्षासुरदेवसंघैः । स्वमूर्तिभेदैः स्थित एक ईशस्तमादिमात्मानमहं भजामि ॥ ३२ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਿਲ-ਵਾਯੁ, ਮਰਤ੍ਯ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸੰਘਾਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਆਦਿ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਭਜਦਾ ਹਾਂ।
Verse 33
यतो भिन्नमिदं सर्वं समुद्भूतं स्थितं च वै । यस्मिन्नेष्यति पश्चाच्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३३ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
Verse 34
यः स्थितो विश्वरूपेण सङ्गीवात्र प्रतीयते । असङ्गी परिपूर्णश्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३४ ॥
ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਸਭ ਨਾਲ ਸੰਗੀ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗ ਅਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
Verse 35
हृदि स्थितोऽपि यो देवो मायया मोहितात्मनाम् । न ज्ञायेत परः शुद्धस्तमस्मि शरणं गतः ॥ ३५ ॥
ਜੋ ਦੇਵ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ—ਉਹ ਪਰਮ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ; ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
Verse 36
सर्वसङ्गनिवृत्तानां ध्यानयोगरतात्मनाम् । सर्वत्र भाति ज्ञानात्मा तमस्मि शरणं गतः ॥ ३६ ॥
ਜੋ ਸਭ ਸੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿਵਿਰਤ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੀਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 37
दधार मंदरं पृष्ठे निरोदेऽमृतमन्थने । देवतानां हितार्थाय तं कूर्मं शरणं गतः ॥ ३७ ॥
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ ਵੇਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਸ ਕੂਰਮ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 38
दंष्ट्रांकुरेण योऽनन्तः समुद्धृत्यार्णवाद् धराम् । तस्थाविदं जगत् कृत्स्नं वाराहं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३८ ॥
ਜਿਸ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ—ਉਸ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 39
प्रह्लादं गोपयन् दैत्यं शिलातिकठिनोरसम् । विदार्य हतवान् यो हि तं नृसिंहं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३९ ॥
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 40
लब्ध्वा वैरोचनेर्भूमिं द्वाभ्यां पद्भ्यामतीत्य यः । आब्रह्मभुवनं प्रादात् सुरेभ्यस्तं नतोऽजितम् ॥ ४० ॥
ਬਲੀ (ਵੈਰੋਚਨੀ ਪੁੱਤਰ) ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਲੰਘ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਤੱਕ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤੇ—ਉਸ ਅਜੇਯ ਅਜਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 41
हैहयस्यापराधेन ह्येकविंशतिसंख्यया । क्षत्रियान्वयभेत्ता यो जामदग्न्यं नतोऽस्मि तम् ॥ ४१ ॥
ਹੈਹਯਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਇਕੀ ਵਾਰ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 42
आविर्भूतश्चतुर्धा यः कपिभिः परिवारितः । हतवान् राक्षसानीकं रामचन्द्रं नतोऽस्म्यहम् ॥ ४२ ॥
ਜੋ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਬੰਦਰ-ਦਲ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 43
मूर्तिद्वयं समाश्रित्य भूभारमपहृत्य च । संजहार कुलं स्वं यस्तं श्रीकृष्णमहं भजे ॥ ४३ ॥
ਜੋ ਦੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਲ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਵਾ ਬੈਠੇ—ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਭਜਦਾ ਹਾਂ।
Verse 44
भूम्यादिलोकत्रितयं संतृप्तात्मानमात्मनि । पश्यन्ति निर्मलं शुद्धं तमीशानं भजाम्यहम् ॥ ४४ ॥
ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਮੁਨੀ ਜਿਸ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਭਜਦਾ ਹਾਂ।
Verse 45
युगान्ते पापिनोऽशुद्धान् भित्त्वा तीक्ष्णसुधारया । स्थापयामास यो धर्मं कृतादौ तं नमाम्यहम् ॥ ४५ ॥
ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 46
एवमादीन्यनेकानि यस्य रूपाणि पाण्डवाः । न शक्यं तेन संख्यातुं कोट्यब्दैरपि तं भजे ॥ ४६ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪ ਹਨ; ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 47
महिमानं तु यन्नाम्नः परं गन्तुं मुनीश्वराः । देवासुराश्च मनवः कथं तं क्षुल्लको भजे ॥ ४७ ॥
ਜਿਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਤੱਕ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਮਨੂ—ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੱਛ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭਜਾਂ?
Verse 48
यन्नामश्रवणेनापि महापातकिनो नराः । पवित्रतां प्रपद्यन्ते तं कथं स्तौमि चाल्पधीः ॥ ४८ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਮਹਾਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਮੈਂ ਅਲਪ ਬੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
Verse 49
यथाकथञ्चिद्यन्नाम्नि कीर्तिते वा श्रुतेऽपि वा । पापिनस्तु विशुद्धाः स्युः शुद्धा मोक्षमवाप्नुयुः ॥ ४९ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਪੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮੋਖ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 50
आत्मन्यात्मानमाधाय योगिनो गतकल्मषाः । पश्यन्ति यं ज्ञानरूपं तमस्मि शरणं गतः ॥ ५० ॥
ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਕਲਮਸ਼ ਰਹਿਤ ਯੋਗੀ ਜਿਸ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।
Verse 51
साङ्ख्याः सर्वेषु पश्यन्ति परिपूर्णात्मकं हरिम् । तमादिदेवमजरं ज्ञानरूपं भजाम्यहम् ॥ ५१ ॥
ਸਾਂਖ੍ਯ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਅਜਰ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹਰੀ ਦਾ ਮੈਂ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ॥੫੧॥
Verse 52
सर्वसत्त्वमयं शान्तं सर्वद्र ष्टारमीश्वरम् । सहस्रशीर्षकं देवं वन्दे भावात्मकं हरिम् ॥ ५२ ॥
ਜੋ ਸਭ ਸੱਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇਵ, ਭਾਵ-ਸਰੂਪ ਹਰੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ॥੫੨॥
Verse 53
यद्भूतं यच्च वै भाव्यं स्थावरं जङ्गमं जगत् । दशाङ्गुलं योऽत्यतिष्ठत्तमीशमजरं भजे ॥ ५३ ॥
ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਤੋਂ ‘ਦਸ ਅੰਗੁਲ’ ਪਰੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਅਜਰ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮੈਂ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ॥੫੩॥
Verse 54
अणोरणीयांसमजं महतश्च महत्तरम् । गुह्याद्गुह्यतमं देवं प्रणमामि पुनः पुनः ॥ ५४ ॥
ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਣੂਤਰ, ਅਜ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਰ, ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਹ੍ਯਤਮ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ॥੫੪॥
Verse 55
ध्यातः स्मृतः पूजितो वा श्रुतः प्रणमितोऽपि वा । स्वपदं यो ददातीशस्तं वन्दे पुरुषोत्तमम् ॥ ५५ ॥
ਚਾਹੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ॥੫੫॥
Verse 56
इति स्तुवन्तं परमं परेशं हर्षाम्बुसंरुद्धविलोचनास्ते । मुनीश्वरा नारदसंयुतास्तु सनन्दनाद्याः प्रमुदं प्रजग्मुः ॥ ५६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ—ਨਾਰਦ ਸਮੇਤ ਸਨੰਦਨ ਆਦਿ—ਵੱਡੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ।
Verse 57
यं इदं प्रातरुत्त्थाय पठेद्वै पौरुषं स्तवम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ५७ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ ਪੁਰੁਸ਼-ਸਤਵ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 58
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सनत्कुमारनारदसंवादेनारदकृतविष्णुस्तुतिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ-ਨਾਰਦ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ ‘ਨਾਰਦਕ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸਤੁਤੀ’ ਨਾਮਕ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
It sacralizes the teaching environment by linking tīrtha practice to Viṣṇu-theology (Gaṅgā as Viṣṇu-pāda-jala) and demonstrates the Purāṇic ideal that Vedic rites (snāna, sandhyā, tarpaṇa) are completed and crowned by Hari-nāma and stotra, integrating karma with mokṣa-dharma.
The stotra compresses core Purāṇic Vedānta: Viṣṇu as both saguṇa and nirguṇa, as knowledge/yoga and their goal, as viśvarūpa yet unattached, alongside an avatāra taxonomy and the doctrine that hearing or uttering the Divine Name purifies even grave sins and leads toward liberation.