Pūrṇimā-vrata (Lakṣmī–Nārāyaṇa-vrata): Observance, Moon Arghya, and Annual Udyāpana
ਸਨਕ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ‘ਪੂਰਨਿਮਾ-ਵ੍ਰਤ’ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ, ਸ਼ੋਕਹਰ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਹਿ-ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਸ਼ੁਕਲ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਤੀ ਦੰਤਧਾਵਨ, ਸਨਾਨ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਨਾਰਾਇਣ-ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਲੈ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ–ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਪਚਾਰ, ਕੀਰਤਨ/ਪਾਠ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਰਸ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਘੀ ਤੇ ਤਿਲ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀਸੂਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਅੱਖਤ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਪੂਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ, ਫਿਰ ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ। ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਮਹੀਨੇ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਉਦਯਾਪਨ ਸਮੇਂ ਮੰਡਪ ਸਜਾਵਟ, ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਰਚਨਾ, ਕੁੰਭ ਸਥਾਪਨਾ, ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ, ਤਿਲ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਿਲ-ਹੋਮ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । अन्यद्व्रतवरं वक्ष्य श्रृणुष्व मुनिसत्तम । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखनिबर्हणम् ॥ १ ॥
ਸਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ। ਇਹ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 2
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां योषितां तथा । समस्तकामफलदं सर्वव्रतफलप्रदम् ॥ २ ॥
ਇਹ ਵਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
दुःस्वन्पनाशनं धर्म्यं दुष्टग्रहनिवारणम् । सर्वलोकेषु विख्यातं पूर्णिमाव्रतमुत्तम् । येन चीर्णेन पापानां राशिकोटिः प्रशाम्यति ॥ ३ ॥
ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ, ਦੁੱਸੁਪਨੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਤਮ ਪੂਰਨਿਮਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਢੇਰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 4
मार्गशीर्षे सितेपक्षे पूर्णायां नियतः शुचिः । स्नानं कुर्याद्यथाचारं दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ४ ॥
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਨਿਯਮਧਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਤਧਾਵਨ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 5
शुक्लाम्बरधरः शुद्धो गृहमागगत्य वाग्यतः । प्रक्षाल्य पादावाचम्य स्मरत्रारायणं प्रभुम् ॥ ५ ॥
ਸਾਫ਼ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ।
Verse 6
नित्यं देवार्चनं कृत्वा पश्वात्संकल्पपूर्वकम् । लक्ष्मी नारायणं देवमर्चयेद्भक्तिभावतः ॥ ६ ॥
ਨਿੱਤ ਦੇਵ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਵਕ, ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।
Verse 7
आवाहनासनाद्यैश्च गन्धपुष्पादिभिर्व्रती । नमो नारायणायेति पूजयेद्भक्तितत्परः ॥ ७ ॥
ਵ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਆਵਾਹਨ, ਆਸਨ ਆਦਿ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ‘ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਇ’ ਜਪਦਿਆਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 8
गीतैर्वाद्यैश्च नृत्यैश्च पुराणपठनादिभिः । स्तोत्रैर्वाराधयेद्देवं व्रतकृत्सुसमाहितः ॥ ८ ॥
ਭਗਤੀ ਗੀਤਾਂ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣ ਪਾਠ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ—ਵ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।
Verse 9
देवस्य पुरतः कृत्वा स्थण्डिलं चतुरस्रेकम् । अरत्निमात्रं तत्रान्गिं स्थापयेद्गृह्यमार्गतः । आज्यभागान्तर्पयन्तं कृत्वा पुरुषसूक्ततः । चरणा च तिलैश्वापि घृतेन जुहुयात्तथा ॥ ९ ॥
ਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਅਰਤਨੀ ਮਾਪ ਦਾ ਚੌਰਸ ਸਥੰਡਿਲ ਬਣਾਕੇ, ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ੍ਯ-ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਹੋਮ ਕਰੇ।
Verse 10
एकवारं द्विवारं वात्रिवारं वापि शक्तितः । होमं कुर्यात्प्रयत्नेन सर्वपापनिवृत्तये ॥ १० ॥
ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ—ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 11
प्रायश्चित्तादिकं सर्वं स्वगृह्योक्तविधानतः । समाप्य होमं विधिवच्छान्तिसूक्तं जपेद्रुधः ॥ ११ ॥
ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ-ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਆਦਿ ਸਭ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੋਮ ਸਮਾਪਤ ਕਰ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਿਸੂਕਤ ਦਾ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 12
पश्चाद्देवं समागत्य पुनः पूजां प्रकल्पयेत् । तथोपवासं देवाय ह्यर्पयेद्भक्तिसंयुतः ॥ १२ ॥
ਫਿਰ ਮੁੜ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉਪਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 13
पौर्णमास्यां निराहारः स्थित्वा देव तवाज्ञया । भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष परेऽह्नि शरणं भव ॥ १३ ॥
“ਹੇ ਦੇਵ! ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਾਂਗਾ। ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼! ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਬਣ।”
Verse 14
इति विज्ञाप्य देवायह्यर्घ्यं दद्यात्तथैन्दवे । जानुभ्यामवनीं गत्वा शुक्लपुष्पाक्षतान्वितः ॥ १४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਿਵ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 15
क्षीरोदार्णवसंभूत अत्रिगोत्रसमुद्भव । ग्रहाणार्घ्यं मया दत्तं रोहिणीनायक प्रभो । एवमर्घ्यं प्रदायेन्दोः प्रार्थयेत्प्राञ्जलिस्ततः ॥ १५ ॥
ਹੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਅਤ੍ਰਿ-ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ, ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਭੋ! ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਅਰਘ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ।
Verse 16
तिष्टन्पूर्वमुखो भूत्वा पश्यन्निन्दुं च नारद ॥ १६ ॥
ਹੇ ਨਾਰਦ! ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ।
Verse 17
नमः शुक्लांशवे तुभ्यं द्विजराजाय ते नमः । रोहिणीपतये तुभ्यं लक्ष्मीभ्रात्रे नमोऽस्तु ते ॥ १७ ॥
ਹੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦਵਿਜਰਾਜ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਰੋਹਿਣੀਪਤੀ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਭਰਾ! ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੋਵੇ।
Verse 18
ततश्च जागरं कुर्यात्पुराणश्रवणादिभिः । जितेन्द्रियश्च संशुद्धः पाषण्डालोकवर्जितः ॥ १८ ॥
ਫਿਰ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਆਦਿ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਸ਼ੰਡੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਚੇ।
Verse 19
ततः प्रातः प्रकुर्वीत स्वाचारं च यथाविधि । पुनः संपूजयेद्देवं यथाविभवविस्तरम् ॥ १९ ॥
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਨਿਤ੍ਯ ਆਚਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 20
ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या ततश्च प्रयतो नरः । बन्धुभृत्यादिभिः सार्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २० ॥
ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਬੋਲ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਬੰਧੂ‑ਭ੍ਰਿਤ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।
Verse 21
एवं पौषादिमासेषु पूर्णमास्यामुपोषितः । अर्चयेद्भक्तिसंयुक्तो नारायणमनायमम् ॥ २१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਸ਼ ਆਦਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਖ਼ਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।
Verse 22
एवं संवत्सरं कृत्वा कार्तिक्यां पूर्णिमादिने । उद्यापनं प्रकुर्वीत तद्विधानं वदामि ते ॥ २२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਉਦਯਾਪਨ (ਸਮਾਪਨ ਰੀਤ) ਕਰੇ; ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 23
मण्डपं कारयेद्दिव्यं चतुरस्त्रं सुमङ्गलम् । शोभितं पुष्पमालाभिर्वितानध्वजराजितम् ॥ २३ ॥
ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ, ਚੌਰਸ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮੰਗਲ ਮੰਡਪ ਬਣਵਾਏ; ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਤਾਨ ਤੇ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ।
Verse 24
बहुदापसमाकीर्णं किङ्किणीजालशोभितम् । दर्पंणैश्चामरैश्चैव कलशैश्च समावृतम् ॥ २४ ॥
ਉਹ ਮੰਡਪ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੇਵਕ‑ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦਰਪਣਾਂ, ਚਾਮਰਾਂ ਤੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 25
तन्मध्ये सर्वतोभद्रं पञ्चवर्णविराजितम् । जलपूर्णं ततः कुम्भं न्यसेत्तस्योपरि द्विज ॥ २५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਆਕਾਰ ਰੱਖੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜਲ-ਭਰਿਆ ਕਲਸ਼ ਟਿਕਾਏ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ।
Verse 26
पिधाय कुम्भं वस्त्रेण सुसूक्ष्मेणाति शोभितम् । हेम्ना वा रजतेनापि तथा ताम्रेण वा द्विज । लक्ष्मीनारायणं देवं कृत्वा तस्योपरि न्यसेत् ॥ २६ ॥
ਜਲ-ਭਰੇ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ—ਚਾਹੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ ਰੱਖੇ।
Verse 27
पञ्चामृतेन संस्नाप्याभ्यर्च्यगन्धादिभिः क्रमात् । भक्ष्मैर्भोज्यादिनैवेद्यैर्भक्तितः संयतेन्द्रियः ॥ २७ ॥
ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਦੇਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਆਦਿ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 28
जागरं च तथा कुर्यार्त्सम्यक्छ्ररद्धासमन्वितः । परेऽह्नि प्रातर्विधिवत्पूर्ववद्विष्णुमर्चयेत् ॥ २८ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।
Verse 29
आचार्याय प्रदातव्या प्रतिमा दक्षिणान्विता । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या विभवे सत्यवारितम् ॥ २९ ॥
ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ—ਆਪਣੇ ਵੈਭਵ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਝੂਠੇ ਦਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
Verse 30
तिलदानं प्रकुर्वीत यथाशक्त्या समाहितः । कुर्यादग्नौ च विधिवतिलहोमं विचक्षणः ॥ ३० ॥
ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਤਿਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਿਲ-ਹੋਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 31
एवं कृत्वा नरः सम्यक् लक्ष्मीनारायणव्रतम् । इह भुक्त्वा महाभोगान्पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ३१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਲਕਸ਼ਮੀ–ਨਾਰਾਇਣ ਵਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਭੋਗ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 32
सर्वपापविनिर्मुक्तः कुलायुतसमन्वितः । प्रयाति विष्णुभवनं योगिनामपि दुर्लभम् ॥ ३२ ॥
ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ, ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames the vow as a graha-śānti and doṣa-praśamana practice: worship of Lakṣmī–Nārāyaṇa plus mantra-governed homa (Puruṣa-sūkta) and Śānti-sūkta recitation functions as a pacificatory ritual complex, with Chandra-arghya explicitly aligning the observance to lunar influence and mental auspiciousness.
Śauca (bath, white clothing, ācamana), saṅkalpa, Lakṣmī–Nārāyaṇa pūjā with upacāras, gṛhya-homa with ghee/sesame offerings and prescribed sūktas, fasting on Pūrṇimā, Chandra-arghya with akṣata and white flowers, night vigil with Purāṇa-śravaṇa, next-day worship and Brāhmaṇa-feeding, and annual udyāpana with maṇḍapa/kumbha/pratimā-dāna and tila-homa.
Udyāpana is the formal completion rite that ‘seals’ a year-long vrata through intensified worship, gifts, and feeding of Brāhmaṇas; Kārtika is traditionally Vaiṣṇava-auspicious and ritually potent for Viṣṇu-centered observances, making it a fitting calendrical endpoint for a Lakṣmī–Nārāyaṇa vow.