Dvādaśī-vrata: Month-by-month Viṣṇu Worship and the Year-End Udyāpana

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधु सूत महाभाग त्वयातिकरुणात्मना । श्रावितं सर्वपापघ्नं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् ॥ १ ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਸਾਧੁ, ਹੇ ਸੂਤ ਮਹਾਭਾਗ! ਅਤਿ ਕਰੁਣ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਰਬ ਪਾਪ-ਹਰਣੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 2

श्रुत्वा तु गङ्गामाहात्म्यं नारदो देवदर्शनः । किं पप्रच्छ पुनः सूत सनकं मुनिसत्तमम् ॥ २ ॥

ਗੰਗਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਹੇ ਸੂਤ, ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨਕ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੀ ਪੁੱਛਿਆ?

Verse 3

सूत उवाच । श्रृणुध्वमृषयः सर्वे नारदेन सुरर्षिणा । पृष्टं पुनर्यथा प्राह प्रवक्ष्यामि तथैव तत् ॥ ३ ॥

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

Verse 4

नानाख्यानेतिहासाड्यं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा ब्रह्मसुतो भूयः पृष्टवानिदमादरात् ॥ ४ ॥

ਅਨੇਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

नारद उवाच । अहोऽतिधन्यं सुकृतैकसारं श्रुतं मया पुण्यमसंवृतार्थम् । गाङ्गेयमाहात्म्यमघप्रणाशि त्वत्तो मुने कारुणिकादभीष्टम् ॥ ५ ॥

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਹੋ! ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਧੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਮੁਨੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੈਂ ਪੁੰਨ-ਰੂਪ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਰ—ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਿਆ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

ये साधवः साधु भजन्ति विष्णुं स्वार्थं परार्थं च यतन्त एव । नानोपदेशैः सुविमुग्धचित्तं प्रबोधयन्ति प्रसभं प्रसन्नम् ॥ ६ ॥

ਜੋ ਸੱਚੇ ਸੰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਨੇਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਜਗਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

ततः समाख्याहि हरेर्व्रतानि कृतैश्च यैः प्रीतिमुपैति विष्णुः । ददाति भक्तिं भजतां दयालुर्मुक्तिस्तु तस्या विदिता हि दासी ॥ ७ ॥

ਇਸ ਲਈ ਹਰੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਇਆਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਭਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਉਸ ਭਕਤੀ ਦੀ ਦਾਸੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

ददाति मुक्तिं भजतां मुकुन्दो व्रतार्चनध्यानपरायणानाम् । भक्तानुसेवासु महाप्रयासं विमृश्य कस्यापि न भक्तियोगम् ॥ ८ ॥

ਮੁਕੁੰਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤ, ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਰਯਾਸ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ ਕੇ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਨੂੰ ‘ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ’ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਨਾ ਛੱਡੋ॥ ੮ ॥

Verse 9

प्रवृत्तं च निवृत्तं च यत्कर्म हरितो षणम् । तदाख्याहि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तोऽसि मानद ॥ ९ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ! ਜੋ ਕਰਮ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਵੀ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤ ਹੋ, ਹੇ ਮਾਨਦ!॥ ੯ ॥

Verse 10

सनक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ट भक्तस्त्वं पुरुषोत्तमेः । भूयो भूयो यतः पुच्छेश्चरित्रं शार्ङ्गधन्वनः ॥ १० ॥

ਸਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ! ਤੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਹੈਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ਼ਾਰੰਗਧਨਵਾ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ॥ ੧੦ ॥

Verse 11

व्रतानि ते प्रवक्ष्यामि लोकोपकृतिमन्ति च । प्रसीदति हरिर्यैस्तु प्रयच्छत्यभयं तथा ॥ ११ ॥

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਲੋਕ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭੈ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ॥ ੧੧ ॥

Verse 12

यस्य प्रसन्नो भगवान्यज्ञलिङ्गो जनार्दनः । इहामुत्र सुखं तस्य तपोवृद्धिश्च जायते ॥ १२ ॥

ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਲਿੰਗ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ॥ ੧੨ ॥

Verse 13

येन केनाप्युपायेन हरिपूजापरायणाः । प्रयान्ति परमं स्थानमिति प्राहुर्महर्षयः ॥ १३ ॥

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਅ ਨਾਲ, ਜੋ ਹਰਿ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ।

Verse 14

मार्गशीर्षे सिते पक्षे द्वादश्यां जलशायिनम् । उपोषितोऽर्चयेत्सम्यङ् नरः श्रद्धासमन्वितः ॥ १४ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ-ਸਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਜਲਸ਼ਾਈ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 15

स्नात्वा शुक्लाम्बरधरो दन्तधावनपूर्वकम् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपै र्दीपैर्नैवेद्यपूर्वकैः ॥ १५ ॥

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਤ-ਧਾਵਨ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਖ਼ਤ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 16

वाग्यतो भक्तिभावेन मुनिश्रेष्टार्चयेद्धरिम् । केशवाय नमस्तुभ्यमिति विष्णुं च पूजयेत् ॥ १६ ॥

ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਰਿ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ; ‘ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 17

अष्टोत्तरशतं हुत्वा वन्हौ घृततिलाहुतीः । रात्रौ जागरणं कुर्याच्छालग्रामसमीपतः ॥ १७ ॥

ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 18

स्नापयेत्प्रस्थपयसा नारायणमनामयम् । गीतैर्वाद्यैश्च नैवेद्यैर्भक्ष्यैर्भोज्यैश्च केशवम् ॥ १८ ॥

ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਤਰਾ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਿਰਾਮਯ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਗੀਤ-ਵਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਭੱਖ੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 19

त्रिकालं पूजयेद्भक्त्या महालक्ष्म्या समन्वितम् । पुनः कल्ये समुत्थाय कृत्वा कर्म यथोचितम् ॥ १९ ॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਯਥੋਚਿਤ ਕਰਤੱਬ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 20

पूर्ववत्पूजयेद्वेवं वाग्यतो नियतः शुचिः । पायसं घृतसंमिश्रं नालिकेरफलान्वितम् ॥ २० ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਬੋਲ-ਸੰਯਮੀ, ਨਿਯਮਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਘਿਉ ਮਿਲਿਆ ਪਾਇਸ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਫਲ ਸਮੇਤ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 21

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्याद्भक्त्या सदक्षिणम् । केशवः केशिहा देवः सर्वसंपत्प्रदायकः ॥ २१ ॥

ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਾਨ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਸ਼ੀਹਾ ਦੇਵ ਕੇਸ਼ਵ ਸਭ ਸੰਪੱਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 22

परमान्नप्रदानेन मम स्यादिष्टदायकः । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्तितो बन्धुभिः सह ॥ २२ ॥

ਸਰਵੋਤਮ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 23

नारायण परो भूत्वा स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । इति यः कुरुते भक्त्या केशवार्चनमुत्तमम् ॥ २३ ॥

ਨਾਰਾਇਣ-ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰੇ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉੱਤਮ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 24

स पौंडरीकयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । पौषमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ २४ ॥

ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਪੂਰਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੌਂਡਰੀਕ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

नमो नारायणायेति पूजयेत्प्रयतो हरिम् । पयसा स्नाप्य नैवेद्यं पायसं च समर्पयेत् ॥ २५ ॥

‘ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਯ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਯਸ—ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 26

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालार्चनतत्परः । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्गन्धैः पुष्पैर्मनोरमैः ॥ २६ ॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਧੂਪ, ਦੀਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 27

तृणैश्च गीतवाद्याद्यैः स्तोत्रैश्चाप्यर्ययेद्धरिम् । कृशरान्नं च विप्राय दद्यात्सघृतदक्षिणम् ॥ २७ ॥

ਕੁਸ਼-ਤ੍ਰਿਣ, ਗੀਤ-ਵਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾਨ্ন ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਘੀ ਸਮੇਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 28

सर्वात्मा सर्वलोकेशः सर्वव्यापी सनातनः । नारायणः प्रसन्नः स्यात्कृशरान्नप्रदानतः ॥ २८ ॥

ਜੋ ਸਰਬਾਤਮਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਹਨ—ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾਨ্ন ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 29

मंत्रेणानेन विप्राय दत्त्वा वै दानमुत्तमम् । द्विजांश्च भोजेयच्छक्त्या स्वयमद्यात्सबान्धवः ॥ २९ ॥

ਇਸੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਆਪ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 30

एवं संपूजयेद्भक्त्या देवं नारायणं प्रभुम् । अग्निष्टोमाष्टकफलं स संपूर्णमवाप्नुयात् ॥ ३० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦੇ ਅਸ਼ਟਕ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੰਪੂਰਨ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 31

माघस्य शुक्लद्वादश्यां पूर्ववत्समुपोषितः । नमस्ते माधवायेति हुत्वाष्टौ च घृताहुतीः ॥ ३१ ॥

ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ‘ਨਮਸਤੇ ਮਾਧਵਾਯ’ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 32

पूर्वमानेन पयसा स्नापयेन्माधवं तदा । पुष्पगन्धाक्षतैरर्चेत्सावधानेन चेतसा ॥ ३२ ॥

ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਾਧਵ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨ, ਸ਼ਰਧਾ-ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਅਖ਼ਤ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 33

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूर्ववद्भक्तिसंयुतः । कल्यकर्म च निर्वर्त्य माधवं पुनरर्चयेत् ॥ ३३ ॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭਗਤੀ-ਸਹਿਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ॥

Verse 34

प्रस्थं तिलानां विप्राय दद्याद्वै मन्त्रपूर्वकम् । सदक्षिणं सवस्त्रंच सर्वपापविमुक्तये ॥ ३४ ॥

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਪੂਰਵਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਨਾਲ ਦੱਖਣਾ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਦੇਵੇ॥

Verse 35

माधवः सर्वभूतात्मा सर्वकर्मफलप्रदः । तिलदानेन महता सर्वान्कामान्प्रयच्छतु ॥ ३५ ॥

ਮਾਧਵ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਤਿਲ-ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ॥

Verse 36

मन्त्रेणानेन विप्राय दत्त्वा भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या संस्मरन्माधवं प्रभुम् ॥ ३६ ॥

ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਗਤੀ-ਸਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ—ਪ੍ਰਭੂ ਮਾਧਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ॥

Verse 37

एवं यः कुरुते भक्त्या तिलदाने व्रतं मुने । वाजपेय शतस्यासौ संपूर्णं फलमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਿਲ-ਦਾਨ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ॥

Verse 38

फाल्गुनस्य सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः । गोविन्दाय नमस्तुभ्यमिति संपूजयेद्व्रती ॥ ३८ ॥

ਫਾਲਗੁਣ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤੀ “ਗੋਵਿੰਦਾਇ ਨਮਸਤੁਭ੍ਯਮ” ਆਖ ਕੇ ਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 39

अष्टोत्तगरशतं दृत्वा घृतमिश्रतिलाहुतीः । पूर्वमानेन पयसा गोविन्दं स्नापयेच्छुचिः ॥ ३९ ॥

ਘਿਉ ਮਿਲੇ ਤਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ੧੦੮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਨਿਯਤ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 40

रात्रौ जागरणं कुर्यात्र्रिकालं पूजयेत्तथा । प्रातः कृत्यं समाप्याथ गोविन्दं पूजयेत्पुनः ॥ ४० ॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 41

व्रीह्याढकं च विप्राय दद्याद्वस्त्रं सदक्षिणम् । नमो गोविन्द सर्वेश गोपिकाजनवल्लभ ॥ ४१ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਢਕ ਚੌਲ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰੇ। (ਫਿਰ ਅਰਦਾਸ:) “ਨਮੋ ਗੋਵਿੰਦ ਸਰਵੇਸ਼ ਗੋਪਿਕਾਜਨਵੱਲਭ।”

Verse 42

अनेन धान्य दानेन प्रीतो भव जगद्गुरो । एवं कृत्वा व्रतं सम्यक् सर्वपापविवर्जितः ॥ ४२ ॥

ਹੇ ਜਗਦਗੁਰੂ! ਇਸ ਅਨਾਜ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

गोमेधमखजं पुण्यं सम्पूर्णं लभते नरः । चैत्रमासे सिते पक्षे द्वादश्यां समुपोषितः ॥ ४३ ॥

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਗੋਮੇਧ ਯੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੂਰਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

नमोऽस्तु विष्णवे तुभ्यमिति पूर्ववदर्चयेत् । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पूर्वमानेन शक्तितः ॥ ४४ ॥

‘ਨਮੋऽਸਤੁ ਵਿਸ਼ਣਵੇ ਤੁਭ੍ਯਮ’ ਆਖ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਮਾਪ ਮੁਤਾਬਕ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 45

तथैव स्नापयेद्विप्र घृतप्रस्थेन सादरम् । कृत्वा जागरणं रात्रौ पूजयेत्पूर्ववद्व्रती ॥ ४५ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਘਿਉ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਵਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 46

ततः कल्ये समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मध्वाज्यतिलमिश्रितम् ॥ ४६ ॥

ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਪ੍ਰਾਤਹਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਹਿਦ-ਘਿਉ-ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 47

सदक्षिणं च विप्राय दद्याद्वै तण्डुलाढकम् । प्राणरुपी महाविष्णुः प्राणदः सर्ववल्लभः ॥ ४७ ॥

ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਆਢਕ ਚੌਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ; ਪ੍ਰਾਣ-ਰੂਪ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

Verse 48

तण्डुलाढकदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । एवं कृत्वा नरो भक्त्या सर्वपापविवर्जितः ॥ ४८ ॥

ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਢਕ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

अत्यन्गिष्टोमयज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् । वैशाखशुक्लद्वादश्यामुपोष्य मधुसूदनम् ॥ ४९ ॥

ਵੈਸਾਖ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਗਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 50

द्रोणक्षीरेण देवेशं स्नापयेद्भक्तिंसंयुतः । जागरं तत्र कर्त्तव्यं त्रिकालार्चनसंयुतम् ॥ ५० ॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਣ ਮਾਪ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਦੇਵੇਸ਼ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਸਮੇਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

Verse 51

नमस्ते मधुहन्त्रे च जुहुयाच्छक्तितो घृतम् । अष्टोत्तरशतं प्रोर्च्य विधिवन्मधुसूदनम् ॥ ५१ ॥

“ਹੇ ਮਧੁਹੰਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਉ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ “ਮਧੁਸੂਦਨ” ਨਾਮ ਅਸ਼ਟੋਤਰ ਸ਼ਤ (੧੦੮) ਵਾਰ ਜਪ ਕੇ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 52

विपापो ह्यश्वमेधानामष्टानां फलमाप्नुयात् । ज्येष्टमासे सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् ॥ ५२ ॥

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਠ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

क्षीरेणाढकमानेन स्नापयेद्यस्त्रिविक्तमम् । नमस्त्रिविक्तमायेति पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ५३ ॥

ਜੋ ਇੱਕ ਆਢਕ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ “ਨਮਸਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਾਯ” ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਪੂਰਨਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

जुहुयात्पायसेनैव ह्यष्टोत्तरशताहुतीः । कृत्वा जागरणं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् ॥ ५४ ॥

ਕੇਵਲ ਪਾਇਸ (ਦੁੱਧ-ਚੌਲ) ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 55

अपूपविंशतिं दत्त्वा ब्राह्मणाय सदक्षिणम् । देवदेव जगन्नात प्रसीद परमेश्वर ॥ ५५ ॥

ਵੀਹ ਅਪੂਪ (ਪੂਏ) ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ— “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੋ।”

Verse 56

उपायनं च संगृह्य ममाभीष्टप्रदो भव । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५६ ॥

ਭੇਟ (ਉਪਾਯਨ) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਹੇ— “ਮੇਰੀ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।” ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪ ਬੋਲ-ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 57

एवं यः कुरुते विप्र व्रतं त्रैविक्रमं परम् । सोऽष्टानां नरमेधानां विपापः फलमाप्नुयात् ॥ ५७ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਤ੍ਰੈਵਿਕ੍ਰਮ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਠ ਨਰਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

आषाढशुक्लद्वादश्यामुपवासी जितेन्द्रियः । वामनं पूर्वमानेन स्नापयेत्पयसा व्रती ॥ ५८ ॥

ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵ੍ਰਤੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਮਾਪ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਮਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 59

नमस्ते वामनायेति दूर्वाज्याष्टोत्तरं शतम् । हुत्वा च जागरं कुर्याद्वामनं चार्चयेत्पुनः ॥ ५९ ॥

“ਨਮਸਤੇ ਵਾਮਨਾਯ” ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਦੂರ್ವਾ ਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਾ ਕੇ 108 ਆਹੁਤੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇ; ਫਿਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਾਮਨ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 60

सदाक्षिणं च दध्यन्नं नालिकेरफलान्वितम् । भक्त्या प्रदद्याद्विप्राय वामनार्चनशीलिने ॥ ६० ॥

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵਾਮਨ-ਅਰਚਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦਹੀਂ-ਚੌਲ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 61

वामनो वुद्धिदो होता द्रव्यस्थो वामनः सदा । वामनस्तारकोऽस्माच्च वामनाय नमो नमः ॥ ६१ ॥

ਵਾਮਨ ਹੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਾਮਨ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਹੋਤਾ ਹਨ, ਵਾਮਨ ਸਦਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਵਾਮਨ ਹੀ ਸਾਡੇ ਤਾਰਕ ਹਨ—ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 62

अनेन दत्त्वा दध्यन्नं शक्तितो भोजयेद्दिजान् । कृत्वैवमग्रिष्टोमानां शतस्य फलमाप्नुयात् ॥ ६२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਹੀਂ-ਚੌਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ; ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੌ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 63

श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यामुपवासकृत् । क्षीरेण मधुमिश्रेण स्नापयेच्छ्रीधरं व्रती ॥ ६३ ॥

ਸ੍ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਰਤੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਧਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 64

नमोऽस्तु श्रीधरायेति गन्धाद्यैः पूजयेत्क्रमात् । जुहुयात्पृषदाज्येन शतमष्टोत्तरं मुने ॥ ६४ ॥

“ਨਮੋऽਸਤੁ ਸ਼੍ਰੀਧਰਾਯ” ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦਹੀਂ ਮਿਲੇ ਘਿਉ (ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਾਜ੍ਯ) ਨਾਲ ੧੦੮ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 65

कृत्वा च जागरं रात्रौ पुनः पूजां प्रकल्पयेत् । दातव्यं चैव विप्राय क्षीराढकमनुत्तमम् ॥ ६५ ॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਇੱਕ ਆਢਕ ਮਾਤਰਾ ਦੁੱਧ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 66

दक्षिणां च सवस्त्रां वै प्रदद्याद्धेमकुण्डले । मन्त्रेणानेन विप्रेन्द्रु सर्वकामाश्रसिद्धये ॥ ६६ ॥

ਕੱਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ; ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਤ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ-ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 67

क्षीराब्धिशायिन्देवेश रमाकान्त जगत्पते । क्षीरदानेन सुप्रीतो भव सर्वसुखप्रदः ॥ ६७ ॥

ਹੇ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਸ਼ਾਈਂ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਰਮਾ-ਕਾਂਤ ਜਗਤਪਤੇ! ਦੁੱਧ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 68

सुखप्रदत्त्वाद्विप्रांश्च भोजयेच्छक्तितो व्रती । एव कृत्वाश्वमेधानां सहस्त्रस्य फलं लभेत् ॥ ६८ ॥

ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਵਰਤਧਾਰੀ ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਇਉਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादश्यां समुपोषितः । स्नापयेद्द्रोणपयसा हृषीकेशं जगद्गुरुम् ॥ ६९ ॥

ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਜਗਦਗੁਰੂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦ੍ਰੋਣ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 70

हृषीकेश नमस्तुभ्यमिति संपूजयेन्नरः । चरुणा मधुयुक्तेन शतमष्टोत्तरं हुनेत् ॥ ७० ॥

“ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ” ਕਹਿ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੇ ਚਰੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।

Verse 71

जागरादीनिनि निर्वर्त्य दद्यादात्मविदे ततः । सार्धाढकं च गोधूमान्दक्षिणां हेम शक्तितः ॥ ७१ ॥

ਜਾਗਰਣ ਆਦਿ ਨਿਯਮ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਤਮ-ਵਿਦ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਡੇਢ ਆਢਕ ਕਣਕ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ ਦੇਵੇ।

Verse 72

हृषीकेश नमस्तुभ्यं सर्वलोकैकहेतवे । मह्यं सर्वसुखं देहि गोधूमस्य प्रदानतः ॥ ७२ ॥

ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣ ਹੋ। ਕਣਕ ਦੇ ਇਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੁਖ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 73

भोजयेद्ब्राह्माञ्शक्त्या स्वयं चाश्रीतवाग्यतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्ममेधफलं लभेत् ॥ ७३ ॥

ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਏ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ—ਵਾਣੀ ਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ। ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਮੇਧ ਦਾ ਪਰਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 74

आश्विने मासिशुक्लायां द्वादश्यांसमुपोषितः । पद्मनाभं चपयसा स्नापयेद्भक्तितः शुचिः ॥ ७४ ॥

ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮਨਾਭ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 75

नमस्ते पद्मनाभाय होमं कुयार्त्स्वशक्तितः । तिलब्रीहियवाज्यैश्च पूजयेच्च विधानतः ॥ ७५ ॥

ਪਦਮਨਾਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿਲ, ਚੌਲ, ਜੌ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ) ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 76

जामरं निशि निर्वर्त्य पुनः पूजां समाचरेत् । दद्याद्विप्राय कुडवं मधुनस्तु सदक्षिणम् ॥ ७६ ॥

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਮਰ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਡਵ ਮਾਪ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 77

पद्मनाभ नमस्तुभ्यं सर्वलोकपितामह । मधुदानेन सुप्रीतो भवसर्वसुखप्रदः ॥ ७७ ॥

ਹੇ ਪਦਮਨਾਭ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹੋ। ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।

Verse 78

एवं यः कुरुते भक्त्या पद्मनाभव्रतं सुधीः । ब्रह्ममेधसहस्त्रस्य फलमाप्नोति निश्चितम् ॥ ७८ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਦਮਨਾਭ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

द्वादश्यां कार्तिके शुक्ले उपवासी जितेन्द्रियः । क्षीरेणाकढकमानेन दन्धा वाज्येन तावता ॥ ७९ ॥

ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਢਕ ਮਾਪ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਾਪ ਦਾ ਦਹੀਂ—ਜਾਂ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਘਿਉ—ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 80

नमो दामोदरायेति स्नापयेद्भक्तिभावतः । अष्टोत्तरशतं हुत्वा मघ्वाज्याक्ततिलाहुतीः ॥ ८० ॥

“ਨਮੋ ਦਾਮੋਦਰਾਯ” ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਤਿਲਾਂ ਦੀਆਂ 108 ਆਹੁਤੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰੇ।

Verse 81

जागरं नियतः कुर्यात्त्रिकालार्चनतत्परः । प्रातः संपूजयेद्देवं पद्मपुष्पैर्मनोरमैः ॥ ८१ ॥

ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹੇ; ਸਵੇਰੇ ਮਨੋਹਰ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 82

पुनरष्टोत्तरशतं जुहुयात्सघृतै स्तिलैः । पञ्चभक्ष्ययुतं चान्नं दद्याद्विप्राय भक्तितः ॥ ८२ ॥

ਫਿਰ ਘਿਉ ਮਿਲੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ 108 ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜ ਭੱਖਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਕਿਆ ਅੰਨ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 83

दामोदर जगन्नाथ सर्वकारणकारण । त्राहिमां कृपया देव शारणागतपालकः ॥ ८३ ॥

ਹੇ ਦਾਮੋਦਰ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਤੂੰ ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈਂ॥ ੮੩ ॥

Verse 84

अनेन दत्त्वा दानं च श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । दक्षिणांच यथाशक्त्या ब्राह्मणांचापि भोजयेत् ॥ ८४ ॥

ਇਹ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ (ਵੇਦ-ਜਾਣੂ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਕਰਾਵੇ॥ ੮੪ ॥

Verse 85

एवंकृत्वा व्रतं सम्यगश्रीयाद्बन्धुभिः सह । अश्वमेघ सहस्राणां द्विगुणं फलमश्नुते ॥ ८५ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ॥ ੮੫ ॥

Verse 86

एवं कुर्याद्व्रती यस्तु द्वादशीव्रतमुत्तमम् । संवत्सरं मुनिश्रेष्ठ स याति परमं पदम् ॥ ८६ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਵ੍ਰਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ ੮੬ ॥

Verse 87

एकमासे द्विमासे वायः कुर्याद्भक्तितत्परः । तत्तत्फलमवाप्नोति प्राप्नोति च हरेः पदम् ॥ ८७ ॥

ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜਾਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ—ਜੋ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਵਾਯੂ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ ੮੭ ॥

Verse 88

पूर्णँ संवत्सरं कृत्वा कुर्यादुद्यापनं व्रती । मार्गशीर्षासिते पक्षे द्वादश्यां च मुनीश्वर ॥ ८८ ॥

ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸੰਵਤਸਰ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਰਤੀ ਨੂੰ ਉਦਯਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 89

स्नात्वा प्रातर्यथाचारं दन्तधावनपूर्वकम् । शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ॥ ८९ ॥

ਸਵੇਰੇ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਚਿੱਟੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੀ ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 90

मण्डपं कारयेद्दिव्यं चतुरस्त्रं सुशोभनम् । घण्टाचामरसंयुक्तं किङ्किणीरवशोभितम् ॥ ९० ॥

ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਡਪ ਬਣਵਾਏ—ਚੌਕੋਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀਆਂ ਤੇ ਚਾਮਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 91

अलंकृतं पुष्पमाल्यैर्वितानघ्वजराजितान् । छादितं शुक्लवस्त्रेण दीपमालाविभूषितम् ॥ ९१ ॥

ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ, ਵਿਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਧੁੱਜਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ। ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੀਪਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 92

तन्मध्ये सर्वतोभद्रं कुर्यात्सम्यगलंकृतम् । तस्योपरिन्यसेत्कुम्भान्द्वादशाम्बुप्रपूरितान् ॥ ९२ ॥

ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬਾਰਾਂ ਕੁੰਭ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 93

एकेन शुक्लवस्त्रेण सम्यक्संशोधितेन च । सर्वानाच्छादयेत्कुम्भान्पञ्चरत्नसमन्वितान् ॥ ९३ ॥

ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਾਰੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 94

लक्ष्मीनारायणं देवं कारयेद्भक्तिमान्व्रती । हेम्ना वा रजतेनापि तथा ताम्रेण वा द्विज ॥ ९४ ॥

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਭਕਤੀ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾਏ—ਸੋਨੇ ਦੀ, ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਵੀ।

Verse 95

स्थापयेत्प्रतिमां तां च कुम्भोपरि सुसंयमी । तन्मूल्यं वा द्विजश्रेष्ट काञ्चनं च स्वशक्तितः ॥ ९५ ॥

ਸੁਸੰਯਮੀ ਸਾਧਕ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਜਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲ—ਸੋਨਾ—ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 96

सर्वव्रतेषु मतिमान्वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । यदि कुर्यात्क्षयं यान्ति तस्यायुर्द्धनसंपदः ॥ ९६ ॥

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਸੰਬੰਧੀ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਐਸਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ।

Verse 97

अनन्तशायिनं देवं नारायणमनामयम् । पञ्चामृतेन प्रथमं स्नापयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ९७ ॥

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੰਤਸ਼ਾਈ, ਨਿਰੋਗ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦਾ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸਨਾਨ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 98

नांमभिः केशवाद्यैश्च ह्युपचाराप्रकल्पयेत् । रात्रौ जागरणं कुर्यात्पुराणश्रवणादिभिः ॥ ९८ ॥

ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਸਜਾਏ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਆਦਿ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ।

Verse 99

जितनिद्रो भवेत्सम्यक्सोपवासो जितेन्द्रियः । त्रिकालमर्चयेद्देवं यथाविभवविस्तरम् ॥ ९९ ॥

ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ। ਆਪਣੇ ਸਮਰੱਥ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 100

ततः प्रातः समुत्थाय प्रातः कृत्यं समाप्य च । तिलहोमान्व्याहृतिभिः सहस्रं कार्येद्द्विजैः ॥ १०० ॥

ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਪ੍ਰਾਤಃਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਦਵਿਜ ਜਨ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤਿਲ-ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰਨ।

Verse 101

ततः संपूजयेद्देवं गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । देवस्य पुरतः कुर्यात्पुराणश्रवणं ततः ॥ १०१ ॥

ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਰਾਣ-ਸ਼੍ਰਵਣ/ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 102

दद्याद्द्वादशविप्रेभ्यो दध्यन्नं पायसं तथा । अपूपैर्दशभिर्युक्तं सघृतं च सदक्षिणम् ॥ १०२ ॥

ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਹੀਂ-ਚੌਲ ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਨਾਲ ਦਸ ਅਪੂਪ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 103

देवदेवजगन्नाथ भक्तानुग्रहविग्रह । गृहाणोपायनं कृष्ण सर्वाभीष्टप्रदो भव ॥ १०३ ॥

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗੰਨਾਥ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ-ਸਰੂਪ! ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਹ ਉਪਹਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਅਭੀਸ਼ਟ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋ।

Verse 104

अनेनोपायनं दत्त्वा प्रार्थयेमाञ्जलिः स्थितः । आधाय जानुनी भूमौ विनयावननतो व्रती ॥ १०४ ॥

ਇਹ ਉਪਾਯਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਵ੍ਰਤੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇ; ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 105

नमो नमस्ते सुरराजराज नमोऽस्तुते देवं जगन्निवास । कुरुष्व संपृर्णफलं ममाद्य नमोऽस्तु तुभ्यं पुरुषोत्तमाय ॥ १०५ ॥

ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵਰਾਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਨਮੋਸਤੁ ਤੇ, ਹੇ ਜਗਤ-ਨਿਵਾਸੀ ਦੇਵ! ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 106

इति संप्रार्थयेद्विप्रान्देवं च पुरुषोत्तमम् । दद्यादर्घ्यं च देवाय महालक्ष्मीयुताय वै ॥ १०६ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ (ਆਦਰ-ਜਲ) ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 107

लक्ष्मीपते नमस्तुभ्यं क्षीरार्णवनिवासिने । अर्घ्यं गृहाण देवेश लक्ष्म्या च सहितः प्रक्षो ॥ १०७ ॥

ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨਿਵਾਸੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਤੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ (ਆਦਰ) ਹੋਵੇ।

Verse 108

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु । न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम् ॥ १०८ ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਤਪ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 109

इति विज्ञाप्य देवेशं तत्सर्वं संयमी व्रते । प्रतिमां दक्षिणायुक्तामाचार्याय निवेदयेत् ॥ १०९ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 110

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । भुञ्जीत वाग्यतः पश्चात्स्वयं बन्धुजनैर्वृतः ॥ ११० ॥

ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਲ-ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 111

आसायं श्रृदुयाद्विष्णोः कथां विद्वज्जनैः सह । इत्येवं कुरुते यस्तु मनुजो द्वादशीव्रतम् ॥ १११ ॥

ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 112

सर्वान्कामान्स आन्पोति परत्रेह च नारद । त्रिसतकुलसंयुक्तः सर्वपापविवर्जितः । तपाति विष्णुभवनं यत्र यत्त्वा न शोचति ॥ ११२ ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 113

य इदं श्रृणुयाद्विप्र द्वादशीव्रतमुत्तमम् । वाचयेद्वापि स नरो वाजपेयफलं लभेत् ॥ ११३ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਜੋ ਇਸ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।