Dharma-ākhyāna (Discourse on Dharma): Worthy Charity, Fruitless Gifts, and the Merit of Building Ponds

Verse 1

नातद उवाच । श्रुतं तु गङ्गामाहात्म्यं वाञ्छितं पापनाशनम् । अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः ॥ १ ॥

ਨਾਤਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਇੱਛਿਤ ਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਗੰਗਾ-ਮਾਹਾਤਮ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਭਰਾ, ਦਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ।

Verse 2

सनक उवाच । सर्वेषामेव वर्णानां ब्रह्मणः परमो गुरुः । तस्मै दानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २ ॥

ਸਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਦਾਨ ਦਾ ਅਨੰਤ ਫਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 3

ब्राह्मणः प्रतिगृह्णीयात्सर्वतो भयवर्जितः । न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम् ॥ ३ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਦਾਨ ਲੈਣਾ) ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਖ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਨਾ ਲੈਣ।

Verse 4

चण्डस्य पुत्रहीनस्य दम्भाचाररतस्य च । स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ४ ॥

ਕ੍ਰੂਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਨੂੰ, ਦੰਭ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

परदाररतस्यापि परद्रव्याभिलिषिणः । नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ५ ॥

ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਦਾ ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ (ਧਰਮਹੀਣ ਜੋਤਿਸ਼ੀ) ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

असूयाविष्टमनसः कृतन्घस्य च मायिनः । अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ६ ॥

ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਛਲੀਆ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

नित्यं याच्ञापरस्यापि हिंसकस्य खलस्य च । रसविक्रयिणश्वैव दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ७ ॥ नामैका द । वेदविक्रयिणश्चापि स्मृतिविक्रयिणस्तथा । धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ८ ॥

ਜੋ ਸਦਾ ਮੰਗਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਜੋ ਹਿੰਸਕ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਰਸ/ਭੋਗ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵੇਚੇ— ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

गानेन जीविका यस्य यस्य भार्या च पुश्चली । परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ९ ॥

ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚਰਿਤ੍ਰਹੀਣ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ— ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

असिजीवी मषीजीवी देवलो ग्रामयाजकः । धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १० ॥

ਜੋ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਿਖਤ-ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਲ (ਮੰਦਰ-ਪੁਜਾਰੀ) ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰਾਮਯਾਜਕ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਧਾਵਕ/ਦੂਤ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

पाककर्तुः परस्यार्थे कवये गदहारिणे । अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ११ ॥

ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਰਸੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਬਦਮਾਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਭੱਖ੍ਯ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

शूद्रान्नभोजिनश्चैव शूद्राणां शवदाहिनः । पौंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १२ ॥

ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਵਾਂ ਦਾ ਦਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਭਚਾਰਣੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

नामविक्रयिणो विष्णोः संध्याकर्म्मोर्ज्झितस्य च । दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १३ ॥

ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਅਯੋਗ ਦਾਨ-ਗ੍ਰਹਣ) ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

दिवाशयनशीलस्य तथा मैथुनकारिणः । सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम् ॥ १४ ॥

ਜੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਮ-ਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਮੈਥੁਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

महापातकयुक्तस्य त्यक्तस्य ज्ञातिबान्धवैः । कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १५ ॥

ਮਹਾਪਾਤਕ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਿਆਤੀ-ਬਾਂਧਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੁੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੋਲ—ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

परिवित्तेः शठस्यापि परिवत्तुः प्रमादिनः । स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम् ॥ १६ ॥

ਪਰਿਵਿੱਤ, ਸ਼ਠ, ਪਰਿਵੱਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਮਾਦੀ, ਇਸਤਰੀ-ਜਿਤ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਟ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

मद्यमांसाशिनश्चापि स्त्रीविटस्यातिलोभिनः । चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १७ ॥

ਸ਼ਰਾਬ-ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਇਸਤਰੀਲੰਪਟ, ਅਤਿ ਲੋਭੀ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ੁਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

ये केचित्पापनिरता निन्दिताः सुजनैः सदा । न तेभ्यः प्रतिगृह्णीयान्न च वद्याद्दिजोत्तम । सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद ॥ १८ ॥

ਜੋ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਨਿੰਦਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਦਵਿਜੋਤਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਸਤਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 18

यद्दानं श्रद्धया दत्तं तथा विष्णुसमर्पणम् । याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम् ॥ १९ ॥

ਜੋ ਦਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ—ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਉਹੀ ਦਾਨ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 19

परलोकं समुद्दश्य ह्यैहिकं वापि नारद । यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम् ॥ २० ॥

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਪਰਲੋਕ ਜਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੋ ਦਾਨ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਕਾਮ੍ਯ’ ਮੱਧਮ ਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 20

दग्भेन चापि हिंसार्थं परस्याविधिनापि च । क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम् ॥ २१ ॥

ਜੋ ਦਾਨ ਤਾਣੇ-ਮਾਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ, ਅਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਮੱਧਮ ਦਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 21

अधमं बलितोषायमध्यमं स्वार्थसिद्धये । उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः ॥ २२ ॥

ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨਾ ਅਧਮ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਕਰਨਾ ਮੱਧਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਕਰਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 22

दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा ॥ २३ ॥

ਧਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਗਤੀਆਂ ਹਨ—ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣਾ, ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਨਾਸ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਾ।

Verse 23

यो ददाति च नोभुक्ते तद्धनं नाशकारणम् । धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत् ॥ २४ ॥

ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਧਨ ਦਾ ਫਲ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।

Verse 24

तरवः किं न जीवन्ति तेऽपि लोके परार्थकाः । यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते ॥ २५ ॥

ਕੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜੀਉਂਦੇ? ਉਹ ਵੀ ਪਰਾਰਥੀ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੜ੍ਹ, ਛਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਹਿਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

मनुष्या यदि विप्राग्थ्र न परार्थास्तदा मृताः । परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा ॥ २६ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਾਰਥ ਲਈ ਨਾ ਜੀਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਦੇਹ ਨਾਲ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਪਰਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 26

मनसा वचसा वापि ते ज्ञेयाः पापकृत्तमाः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः ॥ २७ ॥

ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮਹਾਪਾਪੀ ਜਾਣੇ ਜਾਣ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 27

यत्र दानादिकानां तु लक्षणं परिकीर्तितम् । गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २८ ॥

ਜਿੱਥੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਧਰਮਕਰਮਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਰਣਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸਮੇਤ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 28

भगीरथस्य धर्मस्य संवादं पुण्यकारणम् । आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः ॥ २९ ॥

ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਸਗਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗੀਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 29

शशास पृथिवीं मेतां सत्पद्वीपां ससागराम् । सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान् ॥ ३० ॥

ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ—ਉੱਤਮ ਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 30

कन्दर्पसद्दशो रुपे यायजृको विचक्षणः । प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः ॥ ३१ ॥

ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਦર્પ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਵੇਕੀ ਯਜਮਾਨ-ਪਾਲਕ ਸੀ; ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ; ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਰਮਦੇਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।

Verse 31

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थपारगः । सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने ॥ ३२ ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਤਾਤਪਰਯ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ, ਸਭ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 32

आतिथ्यप्रयतो नित्यं वासुदेवार्चनेरतः । पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः ॥ ३३ ॥

ਉਹ ਨਿੱਤ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਮਿੱਤਰ-ਸੁਭਾਉ, ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਤੇ ਸੁਧੀ ਸੀ।

Verse 33

एतादृशं तं राजानं ज्ञात्वा हृष्टो भगीरथम् । धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः ॥ ३४ ॥

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਗੀਰਥ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਐਸਾ ਜਾਣ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ (ਯਮ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ।

Verse 34

समागतं धर्मराजमर्हयामास भूपतिः । शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम् ॥ ३५ ॥

ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 35

धर्मराज उवाच । राजन्धर्मविदां श्रेष्टप्रसिद्धोऽसि जगत्र्रये । धर्मराजोऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः ॥ ३६ ॥

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਮਰਾਜ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।

Verse 36

सन्मार्गनिरतं सत्यं सर्वभूतहिते रतम् । द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवोत्कुष्टगुणप्रियाः ॥ ३७ ॥

ਜੋ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਸਨਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਣ-ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 37

कीर्तिर्नीतिश्च संपत्तिर्वर्तते यत्र भूपते । वसन्ति तत्र नियतं गुणास्सन्तश्च देवताः ॥ ३८ ॥

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੀਰਤੀ, ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗੁਣ, ਸੱਜਣ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 38

अहो राजन्महाभाग शोभनीचरितं तव । सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम् ॥ ३९ ॥

ਅਹੋ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤੇਰਾ ਆਚਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਹੈ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹਨ।

Verse 39

इत्युक्तवन्तं तं धर्मं प्रणिपत्य भगीरथः । प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४० ॥

ਧਰਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਣ ਉਪਰੰਤ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 40

भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ समदर्शित् सुरेश्वर । कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत् ॥ ४१ ॥

ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੱਸੋ।

Verse 41

धर्मा कीदृग्विधाः प्रोक्ताः के लोका धर्मशालिनाम् । कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः ॥ ४२ ॥

ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ? ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕਿੰਨੀ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ?

Verse 42

त्वया संमाननीया ये शासनीयाश्च ये यथा । तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि ॥ ४३ ॥

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 43

धर्मराज उवाच । साधु साधु महाबुद्धे मतिस्ते विमलोर्जिता । धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः श्रृणु भक्तितः ॥ ४४ ॥

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੇ! ਤੇਰੀ ਮਤਿ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣ।

Verse 44

धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः पुण्यलोकप्रदायकाः । तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः ॥ ४५ ॥

ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਹਨ।

Verse 45

विस्तराद्गदितुं नालमपि वर्षशतायुतैः । तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४६ ॥

ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ ਸਦੀਆਂ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 46

वृत्तिदानं द्विजानां वै महापुण्यं प्रकीर्ततम् । तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ४७ ॥

ਦੁਇਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ-ਰੂਪ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

कुटुम्बिनं या शास्त्रज्ञं श्रोत्रियं वा गुणान्वितम् । यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं श्रृणु ॥ ४८ ॥

ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਕੁਟੁੰਬੀ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਜਾਣੂ ਜਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਰਤੀ ਦੂਰ ਕਰੇ—ਉਸ ਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸੁਣੋ।

Verse 48

मातृताः पितृतश्चैव द्विजः कोटिकुलन्वितः । निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मोदते ॥ ४९ ॥

ਉਹ ਦੁਇਜ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੋਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕੁਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 49

गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते वृष्टिविन्दवः । न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै ॥ ५० ॥

ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੂੜ-ਕਣ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੰਨ-ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਤਾ ਆਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਿਣ ਸਕਦਾ।

Verse 50

समस्तदेवतारुपो ब्राह्मणः परिकीर्तितः । जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः ॥ ५१ ॥

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 51

यो विप्रहितकृन्नित्यं स सर्वान्कृतवान्मखान् । स स्नातः सर्वतीर्थेषु तप्तं तेनाखिलं तपः ॥ ५२ ॥

ਜੋ ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਹਿਤ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਨੋ ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਕਰ ਲਏ; ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 52

यो ददस्वेति विप्राणां जीवनं प्रेरयेत्परम् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ ५३ ॥

ਜੋ ‘ਦਾਨ ਦਿਓ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 53

तडागं कारयेद्यस्तु स्वयमेवापरेण वा । वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा ॥ ५४ ॥

ਜੋ ਕੋਈ ਸਰੋਵਰ/ਤਲਾਬ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਆਪ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਕਰਵਾ ਕੇ—ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ।

Verse 54

एकश्चेदध्वगो राजंस्तडागस्य जलं पिबेत् । कत्कर्तुः सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ५५ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਇਕ ਵੀ ਰਾਹਗੀਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਬਣਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 55

एकाहमपि यत्कुर्याद्भूमिस्थमुदकं नरः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः शतवर्षं वसेद्दिवि ॥ ५६ ॥

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ (ਉਦਕਦਾਨ/ਅਰਘ੍ਯ) ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 56

कर्तुं तडागं यो मर्त्यः साह्यकः शक्तितो भवेत् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति तुष्टः प्रेरक एव च ॥ ५७ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

मृदं सिद्धार्थमात्रां वा तडागाद्यो वहिः क्षिपेत् । तिष्टत्यब्दशतं स्वर्गे विमुक्तः पापकोटिभिः ॥ ५८ ॥

ਜੋ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚੋਂ ਚਿਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੋਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।

Verse 58

देवता यस्य तुष्यन्ति गुरवो वा नृपोत्तम । तडागपुण्यभाक्स स्यादित्येषा शाश्वती श्रुतिः ॥ ५९ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਪੂਜਯ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੋਵਰ-ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 59

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तवात्र नृपसत्तम । यं श्रृत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ ६० ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 60

गौडदेशेऽतिविख्यातो राजासीद्वीरभद्रकः । महाप्रतापी विद्यावान्सदा विप्रप्रपूजकः ॥ ६१ ॥

ਗੌੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੀਰਭਦ੍ਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 61

वेदशास्त्रकुलाचारयुक्तो मित्रक्विर्धनः । तस्य राज्ञी महाभागा नान्मा चम्पकमञ्जरी ॥ ६२ ॥

ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੀ; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਪਕਮੰਜਰੀ ਸੀ।

Verse 62

तस्य राज्ञो महामात्याः कृत्माकृस्यविचारणाः । धर्माणां धर्मशास्त्रेस्तु सदा कुर्वन्ति निश्चयम् ॥ ६३ ॥

ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਾਮੰਤਰੀ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਰਨਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 63

प्रायश्चित्तं चिकित्त्सां च ज्योतिषे धर्मनिर्णयम् । विनाशास्त्रेण यो ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्यघातकम् ॥ ६४ ॥

ਜੋ ਨਾਸਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ-ਨਿਰਣਯ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤਕ (ਮਹਾਪਾਪੀ) ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 64

इति निश्चित्य मनसा मन्वादीरितधर्मकान् । आचार्येभ्यः सदा भूपः श्रृणोति विधिपूर्वकम् ॥ ६५ ॥

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਕਿ ਮਨੂ ਆਦਿ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਵਰਤਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਆਚਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

न कोऽप्यन्यायवर्ती तस्य राज्येऽवरोऽपि च । धर्मेण पाल्यमानस्य तस्य देशस्य भूपतेः ॥ ६६ ॥

ਜੋ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅਨਿਆਇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦਾ।

Verse 66

जातं समत्वं स्वर्गस्य सौराज्यस्य शुभावहम् । स चैकदा तु नृपतिर्मृगयायां महावने ॥ ६७ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰਗ ਵਰਗੀ ਸਮਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਉਸ ਧਰਮਮਈ ਰਾਜ ਲਈ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਸੀ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਗਿਆ।

Verse 67

मन्त्र्यादिभिः परिवृतो बभ्राम मध्यभास्करम् । दैवादाखेटशून्यस्य ह्यतिश्रान्तस्य तत्र वै ॥ ६८ ॥

ਮੰਤਰੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਭਾਗਵਸ਼ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਸੁਖ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਓਥੇ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ।

Verse 68

नृपरीतस्य संजातं सरसो दर्शनं नृप । ततः शुष्कां तु सरसीं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत् ॥ ६९ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਓਥੇ ਸਰੋਵਰ ਸੁੱਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 69

किमयं सरसीश्रृङ्गेभुवः केन विनिर्मिता । कथं जलं भवेदत्र येन जीवेदयं नृपः ॥ ७० ॥

ਸਰੋਵਰ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ?

Verse 70

ततो बुद्धिः समभवत्खाते तस्या नृपोत्तम । हस्तमात्रं ततो गर्त्तं खात्वा तोयमवाप्तवान् ॥ ७१ ॥

ਫਿਰ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁੱਧੀ ਸੁਝੀ; ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ-ਭਰ ਡੂੰਘਾ ਖੱਡਾ ਖੋਦਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 71

तेन तोयेन पीतेन राज्ञस्तृत्पिरजायत । मन्त्रिणश्चापि भूमिश बुद्धिसागरसंज्ञिनः ॥ ७२ ॥

ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ‘ਬੁੱਧੀ-ਸਾਗਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 72

स बुद्धिसागरो भूपं प्राह धर्मार्थकोविदः । राजन्नियं पुष्करिणी वर्षाजलवती पुरा ॥ ७३ ॥

ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਉਹ ‘ਬੁੱਧੀ-ਸਾਗਰ’ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ—“ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਖਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।”

Verse 73

अद्यैनां बद्धवप्रां च कर्त्तुं जाता मतिर्मम । तद्भवान्मोदतां देव दत्तादाज्ञां च मेऽनघ ॥ ७४ ॥

ਅੱਜ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 74

इति श्रुत्वा वचस्तस्य मन्त्रिणो नृपसत्तमः । मुमुदेऽतितरां भूपः स्वयं कर्तुं समुद्यतः ॥ ७५ ॥

ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 75

तमेव मन्त्रिणां तत्र युयोज शुभकर्मणि । ततो राजाज्ञया सोऽपि बुद्धिसागरको मुदा ॥ ७६ ॥

ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਬੁੱਧਿਸਾਗਰ ਨੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 76

सरसीं सागरं कर्त्तुमुद्यतः पुण्यकृत्तमः । धनुषां चैव पञ्चाशत्सर्वतो विस्तृतायताम् ॥ ७७ ॥

ਉਹ ਪਰਮ ਪੁੰਨਕਰਤਾ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਸਾਗਰ ਸਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਹ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 77

सरसीं बद्धसु शिलां चकारागाधशम्बराम् । तां विनिर्माय सरसीं राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ ७८ ॥

ਉਸਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਕੇ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਸੁਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਰੋਵਰ ਰਚਿਆ। ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 78

तस्यां ततः प्रभृति वै सर्वेऽपि वनचारिणः । पान्थाः पिपासिता भूप लभन्ते स्म जलं शुभम् ॥ ७९ ॥

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਭੂਪ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾਤੁਰ ਪਾਂਥੀ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 79

कदाचित्स्वायुषश्चान्ते स मन्त्री बुद्धिसागरः । प्रमृतो गतवाँल्लोकं लोकशास्तुर्मम प्रभो ॥ ८० ॥

ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਆਯੁ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਹ ਮੰਤਰੀ—ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਾਗਰ—ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ।

Verse 80

तदर्थं तु मया पृष्टो धर्मो धर्मलिपिंकरः । चित्रगुत्पस्तु तत्कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ८१ ॥

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ—ਧਰਮ ਦਾ ਲੇਖਕ—ਪੁੱਛਿਆ; ਤਦ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ।

Verse 81

उपदेष्टा स्वयं चासौ धर्मकार्यस्य भूपतेः । तस्माद्धर्मविमानं तु समारोढुमिहार्हति ॥ ८२ ॥

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਤੇਰੇ ਧਰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ‘ਧਰਮ’ ਨਾਮਕ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 82

इत्युक्ते चित्रगुप्तेन समाज्ञप्तो मया नृप । विमानं धर्मसंज्ञं तु आरोढुं बुद्धिसागरः ॥ ८३ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬੁੱਧੀ-ਸਾਗਰ ‘ਧਰਮ’ ਨਾਮਕ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।

Verse 83

अथ कालान्तरे राजन्सराजा वीरभद्रकः । मृतो गतो मम स्थानं नमश्चक्रे मुदान्वितः ॥ ८४ ॥

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰਕ ਮਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਆਇਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 84

मया तु तत्र तस्यापि पृष्टं कर्माखिलं नृप । कथितं चित्रगुत्पेन धर्मं सरसिसंभवम् ॥ ८५ ॥

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਤਦ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਮਲਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧਰਮ ਸਮਝਾਇਆ।

Verse 85

तदा सम्यङ्मया राजा बोधितोऽभूद्यथाश्रृणु । अधित्यकायां भूपाल सैकतस्य गिरेः परा ॥ ८६ ॥

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਸੁਣੋ। ਹੇ ਭੂਪਾਲ, ਰੇਤਲੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਵਾਪਰਿਆ।

Verse 86

लावकेनामुनाचञ्च्वा खातं द्व्यंङ्गुप्रलमबुनि । ततः कालान्तरे तेन वाराहेण नृपोत्तम ॥ ८७ ॥

ਲਾਵਕ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਵਰਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥੂਥਣ ਨਾਲ ਖੋਦ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਗੁਲ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਫੈਲਾ ਕੇ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਉਸੇ ਵਰਾਹ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ।

Verse 87

खनितं हस्तमात्रं तु जलं तुण्डेन चात्मनः । ततोऽन्यदाऽमुया काल्याहस्त युग्ममितः कृतः ॥ ८८ ॥

ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੱਥ ਜਿਤਨੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਖੋਦਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੋਂਚ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਵੇਲੇ, ਕਾਲਿਆ ਦੇ ਉਸੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਜਿਤਨਾ ਮਾਪ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 88

खातो जले महाराज तोयं मासद्वयं स्थितम् । पीतं क्षुद्रैर्वनचरैः सत्त्वैस्तृष्णासमाकुलैः ॥ ८९ ॥

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਖੋਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਜਲਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਛੋਟੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 89

ततो वर्षत्रायान्ते तु गजतानेन सुव्रत । हस्तत्रयमितः खातः कृतस्तत्राधिकं जलम् ॥ ९० ॥

ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਗਹਿਰਾ ਖੱਡਾ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 90

मासत्रये स्थितं तच्च पयो जीवैर्वनेचरैः । भवांस्तत्र समायातो जलशोषादनन्तरम् ॥ ९१ ॥

ਉਹ ਦੁੱਧ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ। ਪਾਣੀ ਸੁੱਕਣ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 91

मासे तत्र तु संप्रात्पं हस्तं खात्वा जलं नृप । ततस्तस्योपदेशेन मन्त्रिणो नृपते त्वया ॥ ९२ ॥

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲੰਘਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੋਦਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ/ਸਲਾਹ ਲਈ ਬੁਲਾਏ।

Verse 92

पञ्चाशद्धनुरुत्खातं जातं तत्र महाजलम् । पुनः शिलाभिः सुदृढं बद्धं जातं महत्सरः । वृक्षाश्च रोपितास्तत्र सर्वलोकोपकारिणः ॥ ९३ ॥

ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਮਾਪ ਤੱਕ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਜਲ-ਰਾਸ਼ੀ ਬਣੀ। ਫਿਰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਵਰ ਬਣ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ ਉੱਥੇ ਲਗਾਏ ਗਏ।

Verse 93

तेन स्वस्वेन पुण्येन पञ्चैते जगतीपते । विमानं धर्म्यमारुढास्त्वमाण्येनं समारुह ॥ ९४ ॥

ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਜਗਤੀਪਤੇ, ਇਹ ਪੰਜੇ ਧਰਮਿਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਹੇ ਅਣੀਯ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੋ।

Verse 94

इति वाक्यं समाकर्ण्य मम राजा स भूमिप । आरुरोह विमानं तत्षष्ठो राजा समांशभाक् ॥ ९५ ॥

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਭੂਮਿਪ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਛਿਆਸਠਵਾਂ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 95

इति ते सर्वमाख्यातं तडागजनितं फलम् । श्रुत्वैतन्मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात् ॥ ९६ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 96

यो नरः श्रद्धयो युक्तो व्याख्यातं श्रुणुयात्पठेत् । सोऽप्याप्नोत्यखिलं पुण्यं सरोनिर्माणसंभवम् ॥ ९७ ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 97

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्माख्याने द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਹੰਨਾਰਦੀਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਭਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ‘ਧਰਮਾਖਿਆਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।