Adhyaya 92: Devi’s Assurance of Protection and the Fruits of Reciting the Devi Mahatmyam
देवीमाहात्म्य-फलश्रुति (DevīMāhātmya-Phalaśruti)
Blessings of Knowledge
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਗਤਮਾਤਾ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ, ਸ਼੍ਰਵਣ ਜਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਡਰ, ਰੋਗ, ਦੁੱਖ, ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਬਾਧਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਆਯੁ, ਕੀਰਤੀ, ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਸੁਖ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ, ਰਾਜਦਰਬਾਰ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਜੰਗਲ, ਚੋਰ-ਭੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਸਹਾਇਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰੀ, ਚੰਡੀਪਾਠ, ਹੋਮ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼-ਪ੍ਰਦਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 92
Verse 1
देव्युवाच एभिः स्तवैश्च मां नित्यं स्तोष्यते यः समाहितः । तस्याहं सकलां बाधां नाशयिष्याम्यसंशयम् ॥
ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਕੋਈ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤੋਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਮੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਭਗਤ ਦੀ ਹਰ ਆਪਦਾ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੀ।
Verse 2
मधुकैटभनाशं च महिषासुरघातनम् । कीर्तयिष्यन्ति ये तद्वद्वधं शुम्भनिशुम्भयोः ॥
ਜੋ ਮਧੁ-ਕੈਟਭ ਦੇ ਨਾਸ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चैकचेतसः । स्तोष्यन्ति चैव ये भक्त्या मम माहात्म्यमुत्तमम् ॥
ਅੱਠਮੀ, ਚੌਦਸ ਅਤੇ ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਚਨਬੱਧ ਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 4
न तेषां दुष्कृतं किञ्चिद् दुष्कृतोत्था न चापदः । भविष्यति न दारिद्र्यं न चैवेष्टवियोजनम् ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਬਿਪਤਾ; ਨਾ ਗਰੀਬੀ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ।
Verse 5
शत्रुतो न भयं तस्य दस्युतो वा न राजतः । न शस्त्रानलतोयौघात् कदाचित् सम्भविष्यति ॥
ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ, ਚੋਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਤੋਂ ਕਦੇ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
तस्मान्ममैन्माहात्म्यं पठितव्यं सहाहितैः । श्रोतव्यं च सदा भक्त्या परं स्वस्त्ययनं महत् ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸਾਵਧਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ੍ਵਸਤ੍ਯਯਨ—ਸ਼ੁਭ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
Verse 7
उपसर्गानशेषांस्तु महामारीसमुद्भवान् । तथा त्रिविधमुत्पातं माहात्म्यं शमयेन्रमम् ॥
ਪਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵੱਡੀਆਂ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਦੁੱਖ-ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਉਤਪਾਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
Verse 8
यत्रैतत् पठ्यते सम्यङ्नित्यमायतने मम । सदा न तद्विमोक्ष्यामि सान्निध्यं तत्र मे स्थितम् ॥
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ; ਉੱਥੇ ਮੇਰੀ ਸਨਿੱਧੀ ਸਦਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 9
बलिप्रदाने पूजायामग्निकार्ये महोत्सवे । सर्वं ममैत्तच्चरितमुच्चार्यं श्राव्यमेव च ॥
ਬਲੀਦਾਨ, ਪੂਜਾ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਉਤਸਵਾਂ ਵੇਲੇ—ਮੇਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਆਖਿਆਨ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ ਵੀ ਜਾਵੇ।
Verse 10
जानताजानता वापि बलिपूजां तथा कृताम् । प्रतीच्छिष्याम्यहं प्रीत्या वह्निहोमं तथा कृतम् ॥
ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਬਲੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਵੀ।
Verse 11
शरत्काले महापूजा क्रियते या च वार्षिकी । तस्यां ममैतन्माहात्म्यं श्रुत्वा भक्तिसमन्वितः ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮੌਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
सर्वबाधाविनिर्मुक्तो धनधान्यसमन्वितः । मनुष्यो मत्प्रसादेन भविष्यति न संशयः ॥
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 13
श्रुत्वा ममैतन्माहात्म्यं तथोत्पत्तीः पृथक् शुभाः । पराक्रमं च युद्धेषु जायते निर्भयः पुमान् ॥
ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲ ਕਥਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰ੍ਯ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 14
रिपवः संक्षयं यान्ति कल्याणं चोपपद्यते । नन्दते च कुलं पुंसां माहात्म्यं मम शृण्वताम् ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਲਿਆਣ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ।
Verse 15
शान्तिकर्मणि सर्वत्र तथा दुःस्वप्नदर्शने । ग्रहपीडासु चोग्रासु माहात्म्यं शृणुयान्मम ॥
ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਿੱਸਣ, ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 16
उपसर्गाः शमं यान्ति ग्रहपीडाश्च दारुणाः । दुःस्वप्नं च नृभिर्दृष्टं सुस्वप्नमुपजायते ॥
ਉਪਦ੍ਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜਾਂ ਵੀ ਨਿਵਿਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਮੰਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
बालग्रहाभिभूतानां बालानां शान्तिकारकम् । संघातभेदे च नृणां मैत्रीकरणमुत्तमम् ॥
ਇਹ ਬਾਲ-ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀਕਾਰਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਝਗੜੇ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ।
Verse 18
दुर्वृत्तानामशेषाणां बलहानिकरं परम् । रक्षोभूतपिशाचानां पठनादेव नाशनम् ॥
ਇਹ ਸਭ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪਰਮ ਰੂਪ ਨਾਲ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ, ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਪਾਠ-ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 19
सर्वं ममैतन्माहात्म्यं मम सन्निधिकारकम् ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੇਰਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਮੇਰੀ ਜੀਵੰਤ ਸਨਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
पशुपुष्पार्घ्यधूपैश्च गन्धदीपैस्तथोत्तमैः । विप्राणां भोजनैर्हेमैः प्रॊक्षणीयैरहर्निशम् ॥
ਪਸ਼ੂ-ਬਲੀ, ਫੁੱਲ, ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ; ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਛਣ (ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛਿੜਕਾਅ) ਨਾਲ—ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ/ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 21
अन्यैश्च विविधैर्भोगैः प्रदानैर्वत्सरेण या । प्रीतिर्मे क्रियते सास्मिन् सकृत्सुचरिते श्रुते ॥
ਸਾਲ ਭਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਅਰਪਿਤ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਇਸ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
Verse 22
श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति । रक्षां करोति भूतेभ्यो जन्मनां कीर्तनं मम ॥
ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਜਨਮਾਂ/ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
युद्धेषु चरितं यन्मे दुष्टदैत्यनिबर्हणम् । तस्मिन् श्रुते वैरिकृतं भयं पुंसां न जायते ॥
ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਰਣਕਰਮ/ਯੁੱਧ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ।
Verse 24
युष्माभिः स्तुतयो याश्च याश्च ब्रह्मर्षिभिः कृताः । ब्रह्मणा च कृतास्तास्तु प्रयच्छन्ति शुभां गतिम् ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਸਤੋਤ੍ਰ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ (ਕਲਿਆਣਮਈ ਅੰਤ) ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Verse 25
अरण्ये प्रान्तरे वापि दावाग्निपरिवारितः । दस्युभिर्वा वृतः शून्ये गृहीतो वापि शत्रुभिः ॥
ਚਾਹੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁੰਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਦਾਵਾਨਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—
Verse 26
सिंहव्याघ्रानुयातो वा वने वा वनहस्तिभिः । राज्ञा क्रुद्धेन चाज्ञप्तो वध्यो बन्धगतोऽपि वा ॥
ਜੇ ਸਿੰਹਾਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਾਜਾ ਵਧ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ; ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—
Verse 27
आघूर्णितो वा वातेन स्थितः पोते महार्णवे । पतत्सु चापि शस्त्रेषु संग्रामे भृशदारुणे ॥
ਜਾਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵੀ—
Verse 28
सर्वाबाधासु घोरासु वेदनाभ्यर्दितोऽपि वा । स्मरन्ममैत्तच्छरितं नरो मुच्येत सङ्कटात् ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਭਿਆਨਕ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੀੜ ਨਾਲ ਤੜਫ਼ਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਇਸ ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 29
मम प्रभावात्सिंहाद्या दस्यवो वैरिणस्तथा । दूरादेव पलायन्ते स्मरतश्चरितं मम ॥
ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਿੰਹ ਆਦਿ, ਡਾਕੂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀ—ਮੇਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੋਣ ਤੇ—ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 30
ऋषिरुवाच इत्युक्त्वा सा भगवती चण्डिका चण्डविक्रमā । पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत ॥
ਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਤੀ—ਘੋਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਚੰਡਿਕਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 31
तेऽपि देव्याः निरातङ्काः स्वाधिकारान् यथा पुरा । यज्ञभागभुजः सर्वे चक्रुर्विनिहतारयः ॥
ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ। ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭੋਗਣ ਲੱਗੇ।
Verse 32
दैत्याश्च देव्याः निहते शुम्भे देवरिपौ युधि । जगद्विध्वंसके तस्मिन् महोग्रेऽतुलविक्रमॆ । निशुम्भे च महावीर्ये शेषाः पातालमाययुः ॥
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜਗਤ-ਵਿਨਾਸਕ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਵੀ ਹਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਬਾਕੀ ਦੈਤ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਉਤਰ ਗਏ।
Verse 33
एवं भगवती देवी सा नित्यापि पुनः पुनः । सम्भूय कुरुते भूूप जगतः परिपालनम् ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ—ਨਿੱਤ੍ਯ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 34
तयैतन्मोह्यते विश्वं सैव विश्वं प्रसूयते । सा याचिता च विज्ञानं तुष्टा ऋद्धिं प्रयच्छति ॥
ਉਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Verse 35
व्याप्तं तयैतत्सकलं ब्रह्माण्डं मनुजेश्वर । महाकाल्या महाकाले महाकारिस्वरूपया ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਕਾਲੀ ਮਹਾਕਰਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਨੂੰ, ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ, ਵਿਆਪ ਕੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 36
सैव काले महामारी सैव सृष्टिर्भवत्यजा । स्थितिं करोति भूतानां सैव काले सनातनी ॥
ਉਹੀ ਇਕ ਵੇਲੇ ਮਹਾਂ ਮਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਅਜਨਮੀ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਰੂਪ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਨਿਤ੍ਯਾ ਦੇਵੀ ਤਦਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 37
भवकाले नृणां सैव लक्ष्मीर्वृद्धिप्रदा गृहे । सैवाभावे तथालक्ष्मीर्विनाशायोपजायते ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਣ ਕੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਤਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨਾਸ ਲਈ ਉੱਠੀ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 38
स्तुता सम्पूजिता पुष्पैर्धूपगन्धादिभिस्तथा । ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे गतिं शुभाम् ॥
ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
The chapter articulates a practical theology of śravaṇa and pāṭha: devotionally reciting and hearing sacred narrative is presented as an efficacious means to transform suffering into well-being. Ethically, it frames worship as cultivating steadiness (samāhita-bhāva), gratitude, and dharmic orientation, with protection and prosperity arising as the ordered consequence of aligning with Devī’s cosmic sovereignty.
While not adding new genealogical data, Adhyaya 92 functions as the liturgical and doctrinal capstone of the Devī Māhātmya embedded in the Sāvarṇika Manvantara. It closes the immediate conflict-cycle (post Śumbha-Niśumbha) by restoring the devas’ yajña-bhāga and re-stabilizing cosmic administration, thereby reaffirming Manvantara order through Devī’s intervention.
It serves as the Devī Māhātmya’s phalaśruti and ritual mandate: Devī promises continual presence where the text is recited, specifies festival and worship settings (bali, pūjā, homa, śaratkāla mahāpūjā), and enumerates protective results against calamities, ग्रहपीडा, nightmares, and spirit-afflictions. The concluding theology universalizes Devī as the all-pervading power behind creation, preservation, prosperity, and dissolution—central to Śākta interpretive tradition.