Adhyaya 88: The Manifestation of the Matrikas and the Slaying of Raktabija

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये चण्डमुण्डवधोनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः । अष्टाशीतितमोऽध्यायः- ८८ । ऋषिरुवाच चण्डे च निहते दैत्ये मुण्डे च विनिपातिते । बहुलेषु च सैन्येषु क्षयितेष्वसुरेश्वरः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਾਵਰਣਿਕ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਦੇਵੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਚੰਡ-ਮੁੰਡ-ਵਧ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅਠਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਚੰਡ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਮੁੰਡ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਤਦੋਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 2

ततः कोपपराधीनचेता शुम्भः प्रतापवान् । उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह ॥

ਤਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ੁੰਭ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਯੁੱਧ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 3

अद्य सर्वबलैर्दैत्या षडशीतीरुदायुधाः । कम्बूनां चतुरशीतिर्निर्यान्तु स्वबलैर्वृताः ॥

ਅੱਜ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਛਿਆਸੀ ਦਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਬਲ ਨਾਲ, ਕੂਚ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਕੰਬੂਆਂ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀ ਦਲ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਣ।

Verse 4

कोटिवीर्याणि पञ्चाशदसुराणां कुलानि वै । शतं कुलानि धौम्राणां निर्गच्छन्तु ममाज्ञया ॥

ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਬਲ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਕੁਲ ਅਤੇ ਧੌਮ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸੌ ਕੁਲ ਕੂਚ ਕਰਨ।

Verse 5

कालका दौर्‍हृदा मौर्याः कालकेयास्तथासुराः । युद्धाय सज्जा निर्यन्तु आज्ञया त्वरिता मम ॥

ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕਾਲਕਾ, ਦੌਰ੍ਹ੍ਰਦ, ਮੌਰਿਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲਕੇਯ ਆਦਿ ਹੋਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਅਸੁਰ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਪੈਣ।

Verse 6

इत्याज्ञाप्यासुरपतिः शुम्भो भैरवशासनः । निर्जगाम महासैन्यसहस्रैर्बहुभिर्वृतः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁੰਭ ਅਨੇਕਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਾ-ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 7

आयान्तं चण्डिका दृष्ट्वा तत्सैन्यमतिभीषणम् । ज्यास्वनैः पूरयामास धरणीगगनान्तरम् ॥

ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਫੌਜ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 8

स च सिंहः महानादमतीव कृतवान्नृप । घण्टास्वनेन तन्नादमम्बिका चाप्यबृंहयत् ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਘੰਟੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

धनुर्ज्यासिंहघण्टानां नादापूरितदिङ्मुखा । निनादैर्भोषणैः काली जिग्ये विस्तारितानना ॥

ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਾਲੀ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰੀ, ਸਿੰਹਾਂ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਭਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 10

तं निनादमुपश्रुत्य दैत्यसैन्यैश्चतुर्दिशम् । देवी सिंहस्तथा काली सरोषैः परिवारिताः ॥

ਉਹ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੈਤਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿੰਹ ਤੇ ਕਾਲੀ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे भूप विनाशाय सुरद्विषाम् । भवायामरसिंहानामतिवीर्यबलान्विताः ॥

ਉਸੇ ਪਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵ-ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਅਮਰ ਗਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Verse 12

ब्रह्मेशगुहविष्णूनां तथेंद्रस्य च शक्तयः । शरीरेभ्यो विनिष्क्रम्य तद्रूपैश्चण्डिकां ययुः ॥

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ), ਗੁਹ (ਸਕੰਦ), ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਚੰਡਿਕਾ ਕੋਲ ਗਈਆਂ।

Verse 13

यस्य देवस्य यद्रूपं यथाभूषणवाहनम् । तद्वदेव हि तच्छक्तिरसुरान् योद्धुमाययौ ॥

ਜਿਸ ਦੇਵ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਸੀ—ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਸਮੇਤ—ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 14

हंसयुक्तविमानाग्रे साक्षसूत्रकमण्डलुः । आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्ब्रह्माणी साभिधीयते ॥

ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੁ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਈ; ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 15

माहेश्वरी वृषारूढा त्रिशूलवरधीरिणी । महाहिवलया प्राप्ता चन्द्रलेखाविभूषणा ॥

ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਆਈ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੱਪ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।

Verse 16

कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना । योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी ॥

ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੋਰ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਕੌਮਾਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ—ਗੁਹ (ਸਕੰਦ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਬਿਕਾ।

Verse 17

तथैव वैष्णवी शक्तिर्गरुडोपरी संस्थिता । शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गखड्गहस्ताभ्युपाययौ ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਆਈ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਖੜਗ ਸਨ।

Verse 18

जज्ञे वाराहमतुलं रूपं या बिभ्रती हरेः । शक्तिः साप्यायौ तत्र वाराहीं बिभ्रती तनुम् ॥

ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਤੁਲ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ; ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਰਾਹੀ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਆਈ।

Verse 19

नारसिंही नृसिंहस्य बिभ्रती सदृशं वपुः । प्राप्ता तत्र सटाक्षेपक्षिप्तनक्षत्रसंहतिः ॥

ਤਦ ਉੱਥੇ ਨਾਰਸਿੰਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਨਰਸਿੰਹ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ; ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਜਟਾ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 20

वज्रहस्ता तथैवेन्द्रि गजराजोपरि स्थिता । प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਂਦ੍ਰੀ ਆਈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਗਜਰਾਜ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ; ਉਹ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਓਹੀ ਸੀ।

Verse 21

ततः परिवृतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः । हन्यन्तामसुराः शीघ्रं मम प्रीत्या'ह चण्डिकाम् ॥

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਈਸ਼ਾਨ ਨੇ ਚੰਡਿਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਛੇਤੀ ਵਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 22

ततो देवोशरीरात्तु विनिष्क्रान्तातिभीषणा । चण्डिकाशक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी ॥

ਤਦ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਇਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਚੰਡਿਕਾ ਦੀ ਪਰਮ ਉਗ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ—ਜੋ ਸੌ ਸ਼ਿਵਾਂ ਦੇ ਗর্জਨ ਵਰਗੇ ਘਨਨਾਦ ਨਾਲ ਗੱਜ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 23

सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता । दूत त्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः ॥

ਅਜੇਯ ਉਹ ਦੇਵੀ ਧੂੰਏਂ-ਰੰਗ ਜਟਾਧਾਰੀ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਓ।”

Verse 24

ब्रूहि शुम्भं निशुम्भं च दानवावतिगर्वितौ । ये चान्ये दानवास्तत्र युद्धाय समुपस्थिताः ॥

ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ—ਉਹ ਦੈਤ—ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇ।

Verse 25

त्रैलोक्यमिन्द्रो लभतां देवाः सन्तु हविर्भुजः । यूयं प्रयात पातालं यदि जीवितुमिच्छथ ॥

ਇੰਦਰ ਮੁੜ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪਾ ਲਵੇ; ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਹਵਿ-ਭਾਗ ਭੋਗਣ। ਤੁਸੀਂ ਜੇ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਓ।

Verse 26

बलावलेपादथ चेद्भवन्तो युद्धकाङ्क्षिणः । तदागच्छत तृप्यन्तु मच्छिवाः पिशितेन वः ॥

ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਲ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਓ; ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ਿਵਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ।

Verse 27

यतो नियुक्तो दौत्येन तया देव्याः शिवः स्वयम् । शिवदूतीति लोके 'स्मिंमस्ततः सा ख्यातिमागताः ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੂਤ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 28

ते 'पि श्रुत्वा वचो देव्याः शर्वाख्यातं महासुराः । अमर्षापूरिता जग्मुर्यत्र कात्यायनी स्थिता ॥

ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕਾਤਿਆਯਨੀ ਖੜੀ ਸੀ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 29

ततः प्रथमेवाग्रे शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः । ववर्षुरुद्धतामर्षास्तां देवीं अमरारयः ॥

ਤਦ ਆਰੰਭ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤੋਮਰ-ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 30

सा च तान् प्रहितान् बाणाञ्छूलशक्तिपरश्वधान् । चिच्छेद लीलया'ध्मातधनुर्मुक्तैर्महेषुभिः ॥

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਮਹਾਂਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਅਸਤ੍ਰ—ਤੀਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਭਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੇ—ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

तस्याग्रतस्तथा काली शूलपातविदारितान् । खट्वाङ्गपोथितांश्चारिन् कुर्वती व्यचरत्तदा ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫਿਰ ਕਾਲੀ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੀ; ਉਹ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਅਤੇ ਖਟਵਾਂਗ ਡੰਡੇ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 32

कमण्डलुजलाक्षेपहतवीर्यान् हतौजसः । ब्रह्माणी चाकरॊच्छत्रून् येन येन स्म धावति ॥

ਕਮੰਡਲੂ ਦਾ ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਭੱਜਦੇ, ਉਹ ਓਥੇ ਓਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਓਹੀ ਕਰਦੀ।

Verse 33

माहेश्वरी त्रिशूलेन तथा चक्रेण वैष्णवी । दैत्याञ्जघान कौमारी तथा शक्त्यातिकोपना ॥

ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਨੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ। ਕੌਮਾਰੀ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 34

ऐन्द्रीकुलिशपातेन शतशो दैत्यदानवाः । पेतुर्विदारिताः पृथ्व्यां रुधिरौघप्रवर्षिणः ॥

ਐੰਦ੍ਰੀ ਦੇ ਵਜ੍ਰ-ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵ ਚੀਰ ਕੇ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਾਉਂਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 35

तुण्डप्रहारविध्वस्ता दंष्ट्राग्रक्षतवक्षसः । वाराहमूर्त्या न्यपतंश्चक्रेण च विदारिताः ॥

ਉਸ ਦੀ ਸੂਰ-ਮੁਖੀ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦੇ ਦੰਤਾਂ ਦੇ ਅਗਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਈਆਂ; ਵਾਰਾਹੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 36

नखैर्विदारितांश्चान्यान् भक्षयन्ती महासुरान् । नारसिंही चचाराजौ नादापूर्णदिगन्तरा ॥

ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਕੇ ਨਰਸਿੰਹੀ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਅੰਤਰਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 37

चण्डाट्टहासैरसुराः शिवदूत्यभिदूषिताः । पेतुः पृथ्व्यां पतितांस्तांश्चखादाथ सा तदा ॥

ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਟਹਾਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਅਸੁਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਡਿੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਿਆ।

Verse 38

इति मातृगणं क्रुद्धं मर्दयन्तं महासुरान् । दृष्ट्वाभ्युपायैर्विविधैर्ने॑शुर्देवारिसैनिकाः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਾਤ੍ਰ-ਗਣ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵ-ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਡਰ ਨਾਲ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਚੀਖਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 39

पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान् । योध्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः ॥

ਮਾਤ੍ਰਿਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਰਕਤਬੀਜ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 40

रक्तबिन्दुर्यदा भूमौ पतत्यस्य शरीरतः । समुत्पतति मेदिन्यां तत्प्रमाणो महासुरः ॥

ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਖੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਸੇ ਮਾਪ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦਾ।

Verse 41

युयुधे स गदापाणिपरिन्द्रशक्त्या महासुरः । ततश्चैन्द्रि स्ववज्रेण रक्तबीजमताडयत् ॥

ਉਹ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਲੜਿਆ; ਤਦੋਂ ਐਂਦਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਰਕਤਬੀਜ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 42

कुलिशेनाहतस्याशु बहु सुस्राव शोणितम् । समुत्तस्थुस्ततो योधास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः ॥

ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੱਜਣ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕੋ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਖੂਨ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਉੱਭਰ ਆਏ।

Verse 43

यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रक्तबिन्दवः । तावन्तः पुरुषा जातास्तद्वीर्यबलविक्रमाः ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਿੰਨੀ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਜਨਮੇ—ਉਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 44

ते चापि युयुधुस्तत्र पुरुषा रक्तसम्भवाः । समं मातृभिरत्युग्रशस्त्रपातातिभीषणम् ॥

ਲਹੂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਉਹ ਮਰਦ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ; ਕ੍ਰੋਧੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਈ।

Verse 45

पुनश्च वज्रपातेन क्षतमस्य शिरो यदा । ववाऽह रक्तं पुरुषास्ततो जाताः सहस्रशः ॥

ਫਿਰ, ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਲਹੂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਰਦ ਜੰਮ ਪਏ।

Verse 46

वैष्णवी समरे चैनं चक्रेणाभिजघान ह । गदया दाडयामास ऐन्द्री तमसुरेश्वरम् ॥

ਤਦ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਐਂਦਰੀ ਨੇ ਉਸ ਅਸੁਰ-ਨਾਥ ਨੂੰ ਗਦਾ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ।

Verse 47

वैष्णवीचक्रभिन्नस्य रुधिरस्रावसम्भवैः । सहस्रशो जगद्व्याप्तं तत्प्रमाणैर्महासुरैः ॥

ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਲਹੂ ਤੋਂ, ਉਸੇ ਜਿਹੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਫੈਲ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

शक्त्या जघान कौमारो वाराही च तथासिना । माहेश्वरी त्रिशूलेन रक्तबीजं महासुरम् ॥

ਕੌਮਾਰੀ ਨੇ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਰਕਤਬੀਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਵਾਰਾਹੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਜਾਇਆ; ਅਤੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ।

Verse 49

स चापि गदया दैत्यः सर्वा एवाहनत् पृथक् । मातः कोपसमाविष्टो रक्तबीजो महासुरः ॥

ਉਹੀ ਰਕਤਬੀਜ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾ ਅਸੁਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 50

तस्याहतस्य बहुधा शक्तिशूलादिभिर्भुवि । पपात यो वै रक्तौघस्तेनासञ्चतशोऽसुराः ॥

ਭਾਲਿਆਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬੇਅੰਤ ਅਸੁਰ ਜਨਮੇ।

Verse 51

तैश्चासुरासृक्सम्भूतैरसुरैः सकलं जगत् । व्याप्तमासीत्ततो देवा भयमाजग्मुरुत्तमम् ॥

ਉਸ ਅਸੁਰ ਦੇ ਲਹੂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰ ਗਿਆ; ਤਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਮਹਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।

Verse 52

तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा चण्डिका प्राह सत्वरा । उवाच कालीं चामुण्डे विस्तीर्णं वदनं कुरु ॥

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਤਾਸ ਦੇਖ ਕੇ ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਚਾਮੁੰਡਾ, ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਫੈਲਾ ਲੈ!”

Verse 53

मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून् महासुरान् । रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिना ॥

“ਇਸ ਤੇਜ਼ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ—ਉਹ ਮਹਾ ਅਸੁਰ—ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਅਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਲਹੂ ਫੜ ਲੈ।”

Verse 54

भक्षयन्ती चर रणॆ तदुत्पन्नान् महासुरान् । एवमेष क्षयं दैत्यः क्षीणरक्तो गमिष्यति । भक्ष्यमाणास्त्वया चोग्रा न चोत्पत्स्यन्ति चापरे ॥

ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੋ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠਦੇ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਵੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੈਤ ਰਕਤ-ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 55

ऋषिरुवाच इत्युक्त्वा तां ततो देवी शूलेनाभिजघान तम् । मुखेन काली जगृहे रक्तबीजस्य शोणितम् ॥

਋ਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰਕਤਬੀਜ ਦਾ ਲਹੂ ਫੜ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 56

ततोऽसावाजघानाथ गदया तत्र चण्डिकाम् । न चास्या वेदनां चक्रे गदापातोऽल्पिकामपि ॥

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਚੰਡਿਕਾ ਨੂੰ ਗਦਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਗਦਾ ਦਾ ਵਾਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਪੀੜਾ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ।

Verse 57

तस्याहतस्य देहात्तु बहु सुस्राव शोणितम् । यतस्ततः स्ववक्त्रेण वामुण्डा सम्प्रतीच्छति ॥

ਉਸ ਦੇ ਘਾਇਲ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਿਆ; ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਚਾਮੁੰਡਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦੀ।

Verse 58

मुखे समुद्गता येऽस्य रक्तपातान्महासुराः । तांश्चखादाथ चामुण्डा पपौ तस्य च शोणितम् ॥

ਉਸ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਲਹੂ ਤੋਂ ਜੋ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਉੱਠੇ, ਚਾਮੁੰਡਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ ਵੀ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 59

देवी शूलेन चक्रेण बाणैरसिभिरृष्टीभिः । जघान रक्तबीजं तं चामुण्डापीतशोणितम् ॥

ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ੂਲ ਤੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ, ਬਾਣਾਂ, ਖੜਗਾਂ ਅਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ ਰਕਤਬੀਜ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਚਾਮੁੰਡਾ ਉਸ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਂਦੀ ਰਹੀ।

Verse 60

स पपात महीपृष्ठे शस्त्रसंहतितो हतः । नीरक्तश्च महीपाल रक्तबीजो महासुरः ॥

ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਰਕਤਬੀਜ ਲਹੂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 61

ततस्ते हर्षमतुलमवापुस्त्रिदशा नृप । तेषां मातृगणो जातो ननर्तासृङ्मदोद्धतः ॥

ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਉਨਮਾਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਮਾਤ੍ਰਿਗਣ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।