Adhyaya 78: Hymn to Surya and the Distribution of Solar Splendour; Genealogy of Vaivasvata and Chaya’s Line

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे साप्तसप्ततितमोऽध्यायः । अष्टसप्ततितमोऽध्यायः— ७८ मार्कण्डेय उवाच । ततस्तं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविम् । वाग्भिरोड्यमशेषस्य त्रैलोक्यस्य समागताः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸਤੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅਠੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਵਾਣੀ-ਰੂਪ ਉਪਹਾਰ (ਸਤੁਤੀਆਂ) ਲੈ ਕੇ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 2

देवा ऊचुः नमस्ते ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुः स्वरूपरूपाय साम्नान्धामवते नमः ॥

ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਰਿਗਵੇਦ-ਸਰੂਪਣੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਾਮਵੇਦ-ਸਰੂਪਣੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਯਜੁਰਵੇਦ-ਸਰੂਪਣੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਾਮ ਗਾਨਾਂ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਧਾਮ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 3

ज्ञानैकधामभूताय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिः स्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने ॥

ਜੋ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਅੰਧਕਾਰ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਜੋਤ ਹੈ—ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਤੱਤ ਵਾਲੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 4

वरिष्ठाय वरेण्याय परस्मै परमात्मने । नमोऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपायात्ममूर्तये ॥

ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਰਾਤਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 5

इदं स्तोत्रवरं रम्यं श्रोतव्यं श्रद्धया नरैः । शिष्यॊ भूत्वा समाधिस्थो दत्त्वा देयं गुरोरपि ॥

ਇਹ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ-ਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜੋ ਅਰਪਣਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ—ਤਦ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ (ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 6

न शून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवेत् । सर्वकारणभूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम् ॥

ਜੋ ਖਾਲੀ (ਬਿਨਾ ਲਗਨ/ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਧਾ) ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਤਦ ਹੀ ਇਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਸ ਏਕ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੈ।

Verse 7

नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः ॥

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸੂਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ। ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਦਿਨ ਦੇ ਕਰਤਾ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 8

शर्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्स्नाकृते नमः । त्वं सर्वमेतद् भगवन् जगदुद्भ्रमता त्वया ॥

ਰਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦਨੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि ॥

ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ—ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਆਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

क्रियते त्वत्करैः स्पर्शाज्जलादीनां पवित्रता । होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते ॥

ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਵਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ (ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ)।

Verse 11

तावद्यावन्न संयोगि जगदेतत् त्वदंशुभिः । ऋचस्ते सकला ह्येता यजूṃष्येतानि चान्यतः ॥

ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਲੋਕ ਤੇਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਆਪਣੀ ਯਥਾਰਥ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਜੁਸ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਨ।

Verse 12

सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदङ्गतः । ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ ! त्वमेव च यजुर्मयः ॥

ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ! ਸਾਰੇ ਸਾਮਨ ਗਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਰਿਗਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਯਜੁਰਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਵੀ ਹੋ।

Verse 13

यतः साममयश्चैव ततो नाथ ! त्रयीमयः । त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परञ्चापरमेव च ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਮਨ-ਸਰੂਪ ਵੀ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਯੀ (ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ) ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ—ਪਰਮ ਵੀ ਅਤੇ ਅਪਰ (ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ) ਵੀ।

Verse 14

मूर्तामूर्तस्तथा सूक्ष्मः स्थूलरूपस्तथा स्थितः । निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपः क्षयात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वतेजः शमनं कुरु ॥

ਤੁਸੀਂ ਸਾਕਾਰ ਵੀ ਹੋ ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਵੀ; ਸੁਖਮ ਵੀ ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਵੀ। ਨਿਮੇਸ਼, ਕਾਸ਼ਠਾ ਆਦਿ ਕਾਲ-ਖੰਡਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋ; ਲਯ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਕਾਲ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ।

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच एवṃ संस्तूयमानस्तु देवैर्देवर्षिभिस्तथा । मुमोच स्वं तदा तेजस्तेजसां राशिरव्ययः ॥

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇਜ-ਰਾਸ਼ੀ ਤਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 16

यत्तस्य ऋङ्मयṃ तेजो भविता तेन मेदिनी । यजुर्मयेनापि दिवं स्वर्गः साममयṃ रवॆः ॥

ਉਸ ਦਾ ਜੋ ਤੇਜ ਰਿਗ-ਸਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਯਜੁਰ-ਸਰੂਪ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਦਿਵ (ਸਵਰਗ) ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਮਨ-ਸਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 17

शातितास्तेजसो भागा ये त्वष्ट्रा दश पञ्च च । त्वष्ट्रैव तेन शर्वस्य कृतं शूलं महात्मना ॥

ਉਸ ਤੇਜ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਘੜਿਆ।

Verse 18

चक्रं विष्णोर्वसूनाञ्च शङ्कवो 'थ सुदारुणाः । पावकस्य तथा शक्तिः शिबिका धनदस्य च ॥

ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਲਈ ਤਿੱਖੇ ਭਾਲੇ (ਕਾਂਟੇ); ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ-ਆਯੁਧ, ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਲਈ ਪਾਲਕੀ ਵੀ।

Verse 19

अन्येषामसुरारीणामस्त्राण्युग्राणि यानि वै । यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चक्रे स विश्वकृत् ॥

ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ।

Verse 20

ततश्च षोडशं भागं बिभर्ति भगवान् विभुः । तत्तेजः पञ्चदशधा शातितं विश्वकर्मणा ॥

ਫਿਰ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਅੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਜ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।

Verse 21

ततोऽश्व रूपधृग्भानुरुत्तरानगमत्कुरून् । तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम् ॥

ਤਦੋਂ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਜ्ञਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 22

सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसो विशङ्कया । जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा ॥

ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ।

Verse 23

ततश्च नासिकायोगं तयोस्तत्र समेतयोः । नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवक्त्रविनिर्गतौ ॥

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵੇਲੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸੰਯੋਗ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਘੋੜੇ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਨਾਸਤਿਆ ਅਤੇ ਦਸ੍ਰ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 24

रेतसोऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्मो तनुत्रधृक् । अश्वारूढः समुद्भूतो बाणतूणसमन्वितः ॥

ਅਤੇ ਬੀਜ-ਸ੍ਰਾਵ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰੇਵੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਤਲਵਾਰ, ਢਾਲ ਅਤੇ ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ; ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਤੂਣੀਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 25

ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान् । तस्यैषा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे ॥

ਤਦ ਭਾਨੁਮਾਨ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਤੁੱਲ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਸਤ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 26

स्वरूपधारिणीं चैमामानिनाय निजाश्रयम् । संज्ञां भार्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः ॥

ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ), ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤਨੀ ਸੰਜ्ञਾ ਨੂੰ—ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ।

Verse 27

ततः पूर्वसुतो योऽस्याः सोऽभूद्वैवस्वतो मनुः । द्वितीयश्च यमः शापाद्धर्मदृष्टिरभूत् सुतः ॥

ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਯਮ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ‘ਧਰਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ (ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ) ਹੋਇਆ।

Verse 28

कृमयो मांसमादाय पादतोऽस्य महीतले । पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम् ॥

“ਕੀੜੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਣਗੇ”—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਹੱਦ/ਅੰਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ।

Verse 29

धर्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते । ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः ॥

ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਵੈਰੀ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਅੰਧਕਾਰ-ਨਾਸਕ ਸਵਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਪਦ/ਨਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 30

यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी । अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना ॥

ਅਤੇ ਕਾਲਿੰਦ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਜਨਮੀ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ (ਦੇਵ-ਚਿਕਿਤਸਕ) ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 31

गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तोऽपि नियोजितः । च्छायासंज्ञासुतानाञ्च नियोगः श्रूयतां मम ॥

ਅਤੇ ਰੇਵੰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਛਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਜ्ञਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯੋਗ (ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ) ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ।

Verse 32

पूर्वजस्य मनोस्तुल्यश्छायासंज्ञासुतोऽग्रजः । ततः सावर्णिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः ॥

ਛਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਜ्ञਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ‘ਸਾਵਰਣੀ’ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੀ।

Verse 33

भविष्यति मनुः सोऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा । शनैश्चरो ग्रहाणाञ्च मध्ये पित्रा नियोजितः ॥

ਉਹ ਵੀ ਮਨੂ ਬਣੇਗਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 34

तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरुम् । नृपात्संवरणात्पुत्रमवाप मनुजेश्वरम् ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਧੀ ‘ਤਪਤੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜਾ ਸੰਵਰਣ ਤੋਂ ‘ਕੁਰੂ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ।

Verse 35

तस्य वैवस्वतस्याहं मनोः सप्तममन्तरम् । कथयामि सुतान्भूपानृषीन्देवान्सुराधिपम् ॥

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵੇਂਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ।