Adhyaya 65: Svarocis Enjoys on the Mountain; A Debate on Marital Fidelity and Desire

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ स्वारोचिषे मन्वन्तरेऽ चतुःषष्ठितमोऽध्यायः । पञ्चषष्ठितमोऽध्यायः- ६५ मार्कण्डेय उवाच । ततः स ताभिः सहितः पत्नीभिरमरद्युतिः । ररामा तस्मिन् शैलेन्द्रे रम्यकानननिर्झरे ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਾਰੋਚਿਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ 64ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। 65ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਉਹਨਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੁਹਣੇ ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਸ ਰਾਜਸੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 2

सर्वोपभोगरत्नानि मधूनि मधुराणि च । निधयः समुपाजह्रुः पद्मिन्या वशवर्तिनः ॥

ਪਦਮਿਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਹਰ ਭੋਗ ਲਈ ਯੋਗ ਰਤਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਿਦ ਵੀ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।

Verse 3

स्रजो वस्त्राण्यलङ्कारान् गन्धाढ्यमनुलेपनम् । आसनान्यतिशुभ्राणि काञ्चनानि यथेच्छया ॥

ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੇਪ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 4

सौवर्णानि महाभाग ! करकान् भाजनानि च । तथा शय्याश्च विविधा दिव्यैरास्तरणैर्युताः ॥

ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਲਿਆਏ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਢੱਕਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਜਾਂ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 5

एवं स ताभिः सहितो दिव्यगन्धाधिवासिते । ररम स्व रुचिर्भाभिर्भासिते वरपर्वते ॥

ਤਦ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰਤਾ-ਤੇਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਹਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 6

ताश्चापि सह तेनेति लेभिरे मुदमुत्तमाम् । रममाणाः यथा स्वर्गे तथा तत्र शिलोच्चये ॥

ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ; ਉੱਥੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 7

कलहंसी जगादैकां चक्रवाकीं जले सतीम् । तस्य तासाञ्च ललिते सम्बन्धे च स्पृहावती ॥

ਇੱਕ ਕਲਹੰਸਣੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਚਕਰਵਾਕਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਲਾਲਸਾਵਾਨ ਸੀ।

Verse 8

धन्यो 'यमतिपुण्यो 'यं यो 'यौवनगोचरः । दयिताभिः सहैताभिर्भुङ्क्ते भोगानभीप्सितान् ॥

ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ—ਅਤਿ ਪੁੰਨਵਾਨ—ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

सन्ति यौवनिनः श्लाघ्यास्तत्पत्न्यो नातिशोभनाः । जगत्यामल्पकाः पत्न्यः पतयश्चातिशोभनाः ॥

ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਜਵਾਨ ਮਰਦ ਅਜੇਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹੇ ਮੌਕੇ ਵਿਰਲੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪਤੀ ਵੀ ਅਤਿ ਰੂਪਵਾਨ।

Verse 10

अभीष्टा कस्यचित्कान्ता कान्तः कस्याश्चिदीप्सितः । परस्परानुरागाढ्यं दाम्पत्यमतिदुर्लभम् ॥

ਮਰਦ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵਿਆਹ-ਬੰਧਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।

Verse 11

धन्यो 'यं दयिताभीष्टो ह्येताश्चास्यातिवल्लभाः । परस्परानुरागो हि धन्यानामेव जायते ॥

ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯਾਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੇਵਲ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 12

एतन्निशम्य वचनं कलहंसीसमीरितम् । उवाच चक्रवाकी तां नातिविस्मितमानसा ॥

ਕਲਹੰਸੀ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚਕਰਵਾਕੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

Verse 13

नायं धन्यो यतो लज्जा नान्यस्त्रीसन्निकर्षतः । अन्यां स्त्रियमयं भुङ्क्ते न सर्वास्वस्य मानसम् ॥

ਉਹ ਧੰਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਜ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 14

चित्तानुराग एकस्मिन्नधिष्ठाने यतः सखि । ततो हि प्रीतिमानेष भाऱ्यासु भविता कथम् ॥

ਪਿਆਰੀ ਸਖੀ, ਦਿਲ ਦਾ ਸਨੇਹ ਤਾਂ ਇਕੋ ਆਸਨ (ਇਕੋ ਵਿਸ਼ੇ) ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 15

एता न दयिताः पत्युर्नैतासां दयितः पतिः । विनोदमात्रमेवैताः यथा परिजनोऽपरः ॥

ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਹਨ—ਘਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸੇਵਕਾਂ ਵਾਂਗ।

Verse 16

एतासाञ्च यदीष्टोऽयं तत्किं प्राणान्न मुञ्चति । आलिङ्गत्यपरां कान्तां ध्यातो वै कान्तयाऽन्यया ॥

ਜੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ (ਕਿਸੇ ਇਕ ਲਈ) ਜਾਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ? ਪਰ ਇਕ ਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਆਲਿੰਗਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਿਆ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

विद्याप्रदानमूल्येन विक्रीतो ह्येष भृत्यवत् । प्रवर्तते न हि प्रेम समं बह्वीषु तिष्ठति ॥

ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਾਨੋ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਸਮਾਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ; ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।

Verse 18

कलहंसि ! पतिर्धन्यो मम धन्याहमेव च । यस्यैकस्याञ्चिरं चित्तं यस्याश्चैकत्र संस्थितम् ॥

ਹੇ ਹੰਸਣੀ! ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਧੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਇਕ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਇਕੋ ਥਾਂ (ਉਸ ਉੱਤੇ) ਸਥਿਰ ਹੈ।

Verse 19

सर्वसत्त्वृतज्ञोऽसौ स्वरोचिरपराजितः । निशम्य लज्जितो दध्यौ सत्यमेव हि नानृतम् ॥

ਉਹ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ—(ਤਾਂ ਵੀ) ਸਵਰੋਚੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲੱਜਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ: ‘ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ।’

Verse 20

ततो वर्षशते याते रममाणो महागिरौ । रममाणः समं ताभिर्ददर्श पुरतो मृगम् ॥

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰੀੜਿਤ—ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਹਰਣ ਵੇਖਿਆ।

Verse 21

सुस्निग्धपीनावयवं मृगयूथविहारिणम् । वासिताभिः सुरूपाभिर्मृगीभिः परिवारितम् ॥

ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਿਕਣੇ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਰਣ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਸੁੰਦਰ ਹਰਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 22

आकृष्टघ्राणपुटका जिघ्रन्तीस्तास्ततो मृगीः । उवाच स मृगो रामा लज्जात्यागेन गम्यताम् ॥

ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਰਣੀਆਂ ਨੱਕ ਅੱਗੇ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦ ਉਸ ਹਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਸੁੰਦਰਿਓ, ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਓ।”

Verse 23

नाहं स्वरोचिस्तच्छीलो न चैवाहं सुलोचनाः । निर्लज्जा बहवः सन्ति तादृशास्तत्र गच्छतः ॥

ਮੈਂ ਨਾ ਸਵਰੋਚਿ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤੇ ਬੇਹਿਆ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਓ।

Verse 24

एका त्वनेकानुगता यथा हासास्पदं जने । अनेकाभिस्तथैवैकॊ भोगदृष्ट्या निरीक्षितः ॥

ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਔਰਤ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਰਦ ਵੀ ਕੇਵਲ ਭੋਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 25

तस्य धर्मक्रियाहानिरह्न्यहनि जायते । सक्तोऽन्यभार्यया चान्यकामासक्तः सदैव सः ॥

ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ-ਆਚਰਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੁਚਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

यस्तादृशोऽन्यस्तच्छीलः परलोकपराङ्मुखः । तं कामयत भद्रं वो नाहं तुल्यः स्वरोचिषा ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਹਿਤ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਉਸ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਨੂੰ—ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਚਾਹ। ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ; ਤੇਜ (ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ਾ) ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।