
वरूथिनीकलिरूपान्तरप्रसङ्गः (Varūthinī–Kali–Rūpāntara-prasaṅgaḥ)
Sumati's Tale
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ, ਵਾਣੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਵਰੂਥਿਨੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਰਹ ਨਾਲ ਤੜਪ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਲੀ ਛਦਮ-ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਥਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथ ब्राह्मणवाक्यम् नामैकषष्टितमोऽध्यायः । द्विषष्टितमोऽध्यायः—६२ मार्कण्डेय उवाच । एवंतु वदतस्तस्य द्विजपुत्रस्य पावकः । गार्हपत्यः शरीरे तु सन्निधानमथाकरॊत् ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯ-ਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 2
तेन चाधिष्ठितः सोऽथ प्रभामण्डलमध्यगः । व्यदीपयत तं देशं मूर्तिमानिव हव्यवाट् ॥
ਉਸ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜੋ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ ਹੀ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
Verse 3
तस्यास्तु सुतरां तत्र तादृग्रूपे द्विजन्मनि । अनुरागोऽभवद्विप्रं पश्यन्त्या देवयोषितः ॥
ਪਰ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੜੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਐਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੀਬਰ ਰਾਗ/ਆਸਕਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
Verse 4
ततः सोऽधिष्ठितस्तेन हव्यवाहेन तत्क्षणात् । यथापूर्वं तथा गन्तुं प्रवृत्तो द्विजनन्दनः ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੱਤਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 5
जगाम च त्वरायुक्तस्तया देव्याः निरीक्षितः । आदृष्टिपातात्तन्वङ्ग्या निश्वासोत्कम्पिकन्धरम् ॥
ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੇ ਹੀ—ਉਸ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼-ਪਾਤ ਨਾਲ—ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਹਾਏ-ਹਾਏ ਭਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 6
ततः क्षणेनैव तदा निजगेहमवाप्य सः । यथाप्रोक्तं द्विजश्रेष्ठश्चकार सकलाः क्रियाः ॥
ਫਿਰ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਬਿਲਕੁਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕੀਤੇ।
Verse 7
अथ सा चारुसर्वाङ्गी तत्रासक्तात्ममानसा । निश्वासपरमा निन्ये दिनशेषं तथा निशाम् ॥
ਤਦ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਤੇ ਹਿਰਦਾ ਉਸੇ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਦਿਨ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਾਏ-ਹਾਏ ਭਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀ ਰਹੀ।
Verse 8
निश्वसन्त्यनवद्याङ्गी हाहेति रुदती मुहुः । मन्दभाग्येति चात्मानं निनिन्द मदिरेक्षणा ॥
ਹਾਏ ਭਰੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਹਿਰਣ-ਅੱਖੀਂ ਕੁੜੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਹਾਏ! ਹਾਏ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਈ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲੀ—‘ਮੈਂ ਬਦਕਿਸਮਤ ਹਾਂ।’
Verse 9
न विहारे न चाहारे रमणीयॆ न वा वने । न कन्दरॆषु रम्यॆषु सा बबन्ध तदा रतिम् ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਖੇਡ-ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਮਨਮੋਹਕ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਮਿਲਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿਤੇ ਵੀ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੀ।
Verse 10
चकार रममाणे च चक्रवाकयुगे स्पृहाम् । मुक्ता तेन वरारोहा निनिन्द निजयौवनम् ॥
ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਕਟਿ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਯਮ ਛੁੱਟਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰਿਆ।
Verse 11
क्वागताहमिमं शैलं दुष्टदैवबलात्कृता । क्व च प्राप्तः स मे दृष्टेर्गोचरं तादृशो नरः ॥
ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹਾਂ—ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ—ਨਿਰਦਈ ਭਾਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧੱਕੀ ਹੋਈ? ਅਤੇ ਜੋ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁਰਖ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?
Verse 12
यद्यद्य स महाभागो न मे सङ्गमुपैष्यति । तत्कामाग्निरवश्यं मां क्षपयिष्यति दुःसहः ॥
ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਕਾਮ-ਅੱਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
Verse 13
रमणीयमभूद्यत्तत्पुंस्कोकिलनिनादितम् । तेन हीनन्तदेवैतद्दहतीवाद्य मामलम् ॥
ਉਹ ਬਾਗ਼ ਮਨੋਹਰ ਸੀ, ਨਰ ਕੋਇਲ ਦੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਮਨੋਹਰਤਾ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਾਫ਼ੀ ਤਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।
Verse 14
मार्कण्डेय उवाच इथ्थं सा मदनाविष्टा जगाम मुनिसत्तम । ववृधे च तदा रागस्तस्यास्तस्मिन् प्रतिक्षणम् ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦਾ ਰਾਗ ਹਰ ਪਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
Verse 15
कलिर्नाम्ना तु गन्धर्वः सानुरागो निराकृतः । तया पूर्वमभूत्सोऽथ तदवस्थां ददर्श ताम् ॥
ਤਦ ਕਾਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਗੰਧਰਵ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਲਿਆ।
Verse 16
स चिन्तयामास तदा किं न्वेषा गजगामिनी । निश्वासपवनम्लाना गिरावत्र वरूथिनी ॥
ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—‘ਇਹ ਗਜਗਾਮਿਨੀ ਇਸਤਰੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਫਿੱਕੀ ਤੇ ਢਹਿ ਗਈ ਹੈ? ਕੀ ਉਸ ਦੇ ਹਾਏਆਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਰਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?’
Verse 17
मुनिशापकृता किंनु केनचित् किं विमानिता । वाष्पवारिपरिक्लिन्नमियं धत्ते यतो मुखम् ॥
‘ਕੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਅੰਸੂਆਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।’
Verse 18
ततः स दध्यौ सुचिरं तमर्थं कौतुकात् कलिः । ज्ञातवांश्च प्रभावेण समाधेः स यथातथम् ॥
ਫਿਰ ਕਾਲੀ ਨੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲ ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਜਾਣ ਲਈ।
Verse 19
पुनः स चिन्तयामास तद्विज्ञाय मुनेः कलिः । ममोपपादितं साधु भाग्यैरेतत्पुराकृतैः ॥
ਫਿਰ ਕਾਲੀ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਸੋਚਿਆ—‘ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭਾਗ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।’
Verse 20
मयैषा सानुरागेण बहुशः प्रार्थिता सती । निराकृतवती सेयमद्य प्राप्या भविष्यति ॥
ਮੈਂ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਇਸ ਸਦਗੁਣਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਠੁਕਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਅੱਜ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 21
मानुषे सानुरागेयं तत्र तद्रूपधारिणि । रंस्यते मय्यसंदिग्धं किं कालेन करोमि तत् ॥
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਦ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਹ ਇਸਤਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰੇਗੀ। ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ (ਦੇਰੀ) ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?
Verse 22
मार्कण्डेय उवाच आत्मप्रभावेण ततस्तस्य रूपं द्विजन्मनः । कृत्वा चचार यत्रास्ते निषण्णा सा वरूथिनी ॥
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਵਿਜ ਪੁਰਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਰੂਥਿਨੀ ਬੈਠੀ ਸੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।
Verse 23
सा तं दृष्ट्वा वरारोहा किञ्चिदुत्फुल्ललोचना । समेत्य प्राह तन्वङ्गी प्रसीदेति पुनः पुनः ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੁਝ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ; ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੋਲੀ—“ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।”
Verse 24
त्वया त्यक्ता न सन्देहः परित्यक्ष्यामि जीवितम् । तत्राधर्मः कष्टतरोः क्रियालोपो भविष्यति ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ—ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ—ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਠੋਰ ਅਧਰਮ ਉੱਠੇਗਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਕਰਤੱਬ ਅਣਡਿੱਠੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ।
Verse 25
मया समेत्य रम्येऽस्मिन् महाकन्दरकन्दरे । मत्परित्राणजं धर्ममवश्यं प्रतिपत्स्यसे ॥
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਸੁਹਾਵਣੀ ਮਹਾਨ ਗੁਫਾ-ਗਰਤ ਵਿੱਚ ਆ; ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਚਰੇਂਗਾ।
Verse 26
आयुषः सावशेषं मे नृणमस्ति महामते । निवृत्तस्तेन नूनं त्वं हृदयाह्लादकारकः ॥
ਹੇ ਮਹਾਨ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਤਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰਾ ਕਰਜ਼ਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈਂ।
Verse 27
कलिरुवाच किं करोमि क्रियाहानिर्भवत्यत्र सतो मम । त्वमप्येवंविधं वाक्यं ब्रवीषि तनुमध्यमे ॥
ਕਾਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ—ਜੋ ਹੋਰਥਾਂ ਧਰਮੀ ਹਾਂ—ਉਚਿਤ ਕਰਮ/ਰੀਤ ਦੀ ਹਾਨੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਐਸੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ!
Verse 28
तदहं सङ्कटं प्राप्तो यद्ब्रवीमि करोṣi तत् । यदि स्यात् सङ्गमो मेऽद्य भवत्याः सह नान्यथा ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।
Verse 29
वरूथिनी उवाच प्रसीद यद्ब्रवीṣi त्वं तत्करोमि न ते मृṣā । ब्रवीम्येतदनाशङ्कं यत्ते कार्यं मयाधुना ॥
ਵਰੂਥਿਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ; ਜੋ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਇਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?
Verse 30
कालिरुवाच नाद्य संभोगसमये द्रष्टव्योऽहं त्वया वने । निमीलिताक्ष्याः संसर्गस्तव सुभ्रु मया सह ॥
ਕਾਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੀਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੈਥੁਨ ਕਰ।
Verse 31
वरूथिन्युवाच एवं भवतु भद्रन्ते यथेच्छसि तथास्तु तत् । मया सर्वप्रकारं हि वशे स्थेयं तवाधुना ॥
ਵਰੂਥਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਥਾਸਤੁ, ਹੇ ਆਰਯ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੀ।
The chapter stages a conflict between dharma (the brahmin youth’s prescribed rites and proper conduct) and kāma (Varūthinī’s overpowering desire), while also foregrounding the ethics of deception through Kali’s shapeshifting—raising the question of how desire distorts judgment and undermines righteous action.
It does not develop Manvantara chronology directly; instead, it functions as an episodic moral-narrative unit within the broader Purāṇic discourse, emphasizing psychological causality (desire, rejection, opportunism) and ritual framing (gārhapatya/Agni) rather than dynastic or Manu-lineage transitions.
This chapter is outside the Devi Mahatmyam (Adhyayas 81–93) and contains no stuti, battle narrative, or explicit Śākta theology; its ‘devayoṣit’ figure (Varūthinī) operates as a celestial character in an ethical-romance episode rather than as an epithet or manifestation of the Devī.