
नीललोहितरुद्रप्रादुर्भाव-नामस्थानपत्नीपुत्रवर्णन (Nīlalohita-Rudra-prādurbhāva–nāma-sthāna-patnī-putra-varṇana)
Markandeya's Powers
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨੀਲਲੋਹਿਤ (ਰੁਦ੍ਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਚਯ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ, ਗਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਵਿਧੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे दुः सहोत्पत्तिसमापनं नामैकपञ्चाशौऽध्यायः द्विपञ्चाशोऽध्यायः— मार्कण्डेय उवाच । इत्येष तामसः सर्गो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਦੁಃਸਹ-ਉਤਪੱਤੀ-ਨਿਗਮਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਇਹ ਤਾਮਸੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।
Verse 2
तनयाश्च तथैवाष्टौ पत्न्यः पुत्राश्च ते तथा । कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतं प्रध्यायतः प्रभोः ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਏ। ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਦ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 3
प्रादुरासीदथाङ्के ’स्य कुमारो नीललोहितः । रुरोद सुस्वरं सो ’थ द्रवंश्च द्विजसत्तम ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਇਆ ਅਤੇ ਦੌੜਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਵੀ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ।
Verse 4
किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह । नाम देहीति तं सो ’थ प्रत्युवाच जगत्पतिम् ॥
ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ?’ ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—‘ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿਓ।’
Verse 5
रुद्रस्त्वं देव ! नाम्नासि मा रोदीर्धैर्यमावह । एवमुक्तस्ततः सो ’थ सप्तकृत्वो रुरोद ह ॥
‘ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਨਾ ਰੋ, ਧੀਰਜ ਧਾਰ।’ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸੱਤ ਵਾਰ ਰੋ ਪਿਆ।
Verse 6
ततो ’न्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि वै प्रभुः । स्थानानि चैषामष्टानां पत्नीः पुत्रांश्च वै द्विज ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੱਤ ਨਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹਨਾਂ ਅੱਠਾਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ।
Verse 7
भवं शर्वं तथेशानं तथा पशुपतिं प्रभुः । भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः ॥
ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਨਾਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ—ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਭੀਮ, ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ।
Verse 8
चक्रे नामान्यथैतानि स्थानान्येषाञ्चकार ह । सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਨਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ—ਸੂਰਜ, ਜਲ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ (ਈਥਰ)।
Verse 9
दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्येतास्तनवः क्रमात् । सुवर्चला तथैवोमा विकेशी चापरा स्वधा ॥
‘ਦੀਖ਼ਿਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸੋਮ’—ਇਹ ਵੀ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸੁਵਰਚਲਾ, ਤਥਾ ਉਮਾ, ਵਿਕੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ (ਸਵਧਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ) ਹਨ।
Verse 10
स्वाहा दिशस्तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम् । सूर्यादीनां द्विजश्रेष्ठ ! रुद्राद्यैर्नामभिः सह ॥
ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਤਨੀਆਂ—ਸਵਾਹਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦੀਖ਼ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ—ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਸਮੂਹ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 11
शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः । स्कन्दः सर्गो ’थ सन्तानो बुधश्चानुक्रमात् सुतः ॥
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹੋਏ—ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ, ਸ਼ੁਕਰ, ਲੋਹਿਤਾਂਗ, ਮਨੋਜਵ, ਸਕੰਦ, ਸਰਗ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਬੁਧ।
Verse 12
एवम्प्रकारो रुद्रोऽसौ सतीं भार्यामविन्दत । दक्षकोपाच्च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम् ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤਿਰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
Verse 13
हिमवद्दुहिता साभून्मेनायां द्विजसत्तम । तस्या भ्राता तु मैनाकः सखाम्भोधेरनुत्तमः ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਮੇਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਮੈਨਾਕ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਅਤੁੱਲ ਮਿੱਤਰ ਸੀ।
Verse 14
उपयेमे पुनश्चैनामनन्यां भगवान्भवः । देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत ॥
ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਉਸ ਅਤੁਲਨੀਯਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖ੍ਯਾਤੀ ਨੇ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਦੇਵ ਜਣੇ।
Verse 15
श्रियञ्च देवदेवस्य पत्नी नारायणास्य या । आयातिर्नियतिश्चैव मेरोः कन्ये महात्मनः ॥
ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ—ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮੇਰੂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਆਯਾਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯਤੀ ਸਨ।
Verse 16
धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ । प्राणश्चैव मृकण्डुश्च पिता मम महायशाः ॥
ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪਿਤਾ ਸੀ।
Verse 17
मनस्विन्यामहं तस्मात् पुत्रो वेदशिरा मम । धूम्रवत्यां समभवत् प्राणस्यापि निबोध मे ॥
ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਧੂਮ੍ਰਵਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣ ਲੈ।
Verse 18
प्राणस्य द्युतिमान् पुत्र उत्पन्नस्तस्य चात्मजः । अजराश्च तयोः पुत्राः पौत्राश्च बहवोऽभवन् ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਤਰੇ ਵੀ ਹੋਏ।
Verse 19
पत्नी मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत । विराजाः पर्वतश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः ॥
ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਭੂਤੀ ਨੇ ਪੌਰਣਮਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਵਿਰਜਾ ਅਤੇ ਪਰਵਤ—ਹੋਏ।
Verse 20
तयोः पुत्रांस्तु वक्ष्येऽहं वंशसंकीर्तने द्विज । स्मृतिश्चाङ्गिरसः पत्नी प्रसूता कन्यकास्तथा ॥
ਹੁਣ ਵੰਸ਼-ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਦਵਿਜ। ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 21
सिनीवाली कुहूश्चैव राका भानुमती तथा । अनसूया तथैवात्रेर् जज्ञे पुत्रानकल्मषान् ॥
ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਹੂ, ਰਾਕਾ ਅਤੇ ਭਾਨੁਮਤੀ—ਇਹ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 22
सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयञ्च योगिनम् । प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोऽन्यस्तत्सुतोऽभवत् ॥
ਸੋਮ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ—ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਅਤੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੋਂ ‘ਦੱਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ; ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।
Verse 23
पूर्वजन्मनि सोऽगस्त्यः स्मृतः स्वायम्भुवेऽन्तरे । कर्दमश्चार्ववीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम् ॥
ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨਵੰਤਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਕਰਦਮ, ਆਰਵਵੀਰ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਣੂ।
Verse 24
क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रजापतेः । क्रतोस्तु सन्नतिर्भार्या बालखिल्यानसूयत ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪੁਲਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਖ਼ਮਾ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ੍ਨਤੀ ਨੇ ਬਾਲਖਿਲ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 25
षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । ऊर्जायान्तु वसिष्ठस्य सप्ताजायन्त वै सुताः ॥
ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਸ (ਸੰਯਮੀ, ਜਨਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ) ਸਨ। ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਪਤਨੀ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।
Verse 26
रजोगात्रोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानघस्तथा । सुतपाः शुक्ल इत्येते सर्वे सप्तर्षयः स्मृताः ॥
ਰਾਜੋਗਾਤ੍ਰ, ਊਰਧ੍ਵਬਾਹੁ, ਸਬਲ, ਅਨਘ, ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ—ਇਹ ਸਭ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 27
योऽसावग्निरभीमानी ब्रह्मणस्तनयोऽग्रजः । तस्मात् स्वाहा सुतान् लेभे त्रीन् उदारौजसो द्विज ॥
ਉਹ ਅਗਨੀ ‘ਅਭਿਮਾਨੀ’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਹੇ ਦਵਿਜ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਹਾ ਨੇ ਮਹਾਤੇਜ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
Verse 28
पावकं पवमानञ्च शुचिं चापि जलाशिनम् । तेषान्तु सन्ततावन्ये चत्वारिंशच्च पञ्च च ॥
ਪਾਵਕ, ਪਵਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ—ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਜਲਾਸ਼ਿਨ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸਨ—ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਤਾਲੀ।
Verse 29
कथ्यन्ते बहुशश्चैते पिता पुत्रत्रयञ्च यत् । एवमेकोनपञ्चाशद् दुर्जयाः परिकीर्तिताः ॥
ਇਹੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਯਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨੰਜਾ ‘ਦੁਰਜਯਾ’ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 30
पितरो ब्रह्मणा सृष्टा ये व्याख्याता मया तव । अग्निष्वात्ता बर्हिषदोऽनग्नयः साग्नयश्च ये ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਪਿਤਰ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਅਗ્નਿਸ੍ਵਾਤ्त, ਬਰ੍ਹਿਸਦ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਅਗਨੀ ਸਮੇਤ ਹਨ।
Verse 31
तेभ्यः स्वधा सुते जज्ञे मेनां वै धारिणीं तथा । ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चाप्युभे द्विज ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਵਧਾ ਨੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਜਣੀਆਂ—ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਧਾਰਿਣੀ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।
Verse 32
उत्तमज्ञानसम्पन्ने सर्वैः समुदिते गुणैः । इत्येषा दक्षकन्यानां कथितापत्यसन्ततिः । श्रद्धावान् संस्मरन्नित्यं प्रजावानभिजायते ॥
ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਰਣਿਤ ਹੋਈ। ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਨਿੱਤ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ-ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਧੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
The chapter frames a theological logic of naming and cosmic function: Rudra’s affect (his weeping) becomes the etiological basis for divine nomenclature, while the allocation of multiple names and stations articulates how a single deity is systematized into differentiated cosmic roles within creation.
Rather than detailing a specific Manu, the chapter supplies the genealogical infrastructure used by Manvantara narratives: it enumerates lineages of deities, ṛṣis, and Pitṛs (e.g., Dhātā–Vidhātā; Prāṇa–Mṛkaṇḍu; Agni’s sons; Pitṛ classes), which later function as recurring anchors for Manvantara-era progeny and cosmic administration.
This Adhyāya is outside the Devī Māhātmya (81–93), but it contributes a key Śaiva–Śākta connective motif through Satī: her relinquishing of the body due to Dakṣa’s conflict and her rebirth as Himavat’s daughter anticipates later Śākta/Śaiva theological developments without presenting the Devī Māhātmya’s battle-narratives or stutis.