Shloka 1
Adhyaya 49 — Primordial Human Creation, the Rise of Desire, and the Origins of Settlements, Measures, and Agriculture
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सृष्टिप्रकारणनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ।
ऊनपञ्चाशोऽध्यायः- ४९ ।
क्रौष्टुकिरुवाच ।
अर्वाक्स्रोतस्तु कथितो भवता यस्तु मानुषः ।
ब्रह्मन् ! विस्तरतो ब्रूहि ब्रह्मा समसृजद्यथा ॥
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sṛṣṭiprakāraṇanāmāṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ / ūnapañcāśo 'dhyāyaḥ- 49 / krauṣṭukir uvāca / arvākstrotas tu kathito bhavatā yas tu mānuṣaḥ / brahman ! vistarato brūhi brahmā samasṛjad yathā
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਕਾਰ’ ਨਾਮਕ ਅਠਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਉਨੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੌਸ਼ਟੁਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ (ਅਰਵਾਕ-ਸ੍ਰੋਤਸ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰਚਿਆ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "jijnasa", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
Inquiry is framed as a disciplined request for systematic explanation. The Purāṇa models learning: first a general account, then a focused question on the human order and its proper structure.
Sarga/Pratisarga-oriented transition: moving from general creation description to the specific formation of human society (often linked to dharma and varṇa-karmas).
‘Arvāk-srotas’ signals a particular directional flow of manifestation—toward embodied, action-bound existence—setting up the linkage between cosmology and ethical order (social/ritual duties).