Adhyaya 36: Madalasa’s Final Counsel and the Renunciation of King Ritadhvaja

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽलर्कानुशासने वर्ज्यावर्ज्यनाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः । षट्त्रिंशोऽध्यायः । जड उवाच— स एवमनुशिष्टः सन् मात्रा संप्राप्य यौवनम् । ऋतध्वजसुतश्चक्रे सम्यग्दारपरिग्रहम् ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਅਲਰਕ-ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਵਰਜ੍ਯ ਅਤੇ ਅਵਰਜ੍ਯ ਦਾ ਵਿਵੇਕ’ ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਡ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਿਤਧਵਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ ਯੌਵਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 2

पुत्रांश्चोत्पादयामास यज्ञैश्चाप्ययजद्विभुः । पितुश्च सर्वकालेषु चकाराज्ञानुपालनम् ॥

ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੱਗ ਵੀ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 3

ततः कालेन महता संप्राप्य चरमं वयः । चक्रेऽभिषेकं पुत्रस्य तस्य राज्ये ऋतध्वजः ॥

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਿਤਧਵਜ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 4

भार्यया सह धर्मात्मा यियासुस्तपसे वनम् । अवतीर्णो महारक्षो महाभागो महीपतिः ॥

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ—ਮਹਾਨ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 5

मदालसा च तनयं प्राहेदं पश्चिमं वचः । कामोपभोगसंसर्गप्रहाणाय सुतस्य वै ॥

ਅਤੇ ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਅੰਤਿਮ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਜੋ ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਸਕਤੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਹੀ ਸਨ।

Verse 6

मदालसोवाच यदा दुःखमसह्यं ते प्रियबन्धुवियोगजम् । शत्रुबाधोद्भवं वापि वित्तनाशात्मसम्भवम् ॥

ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਪਿਆਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਸਹਿਣ ਦੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰੇ—

Verse 7

भवेतत्कुर्वतो राज्यं गृहधर्मावलम्बिनः । दुःखायतनभूतो हि ममत्वालम्बनो गृही ॥

ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁੱਖ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਸਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ‘ਮਮਤਾ’ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਆਸਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

तदास्मात्पुत्र ! निष्कृष्य मद्दत्तादङ्गुलीयकात् । वाच्यं ते शासनं पट्टे सूक्ष्माक्षरनिवेशितम् ॥

ਤਦ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ (ਅੰਗੂਠੀ) ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢ; ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਟੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹ।

Verse 9

जड उवाच इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै सौवर्णं साङ्गुलीयकम् । आशिषश्चापि या योग्याः परुषस्य गृहे सतः ॥

ਜੜ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ (ਅੰਗੂਠੀ) ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰੁਸ਼ ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Verse 10

ततः कुबलयाश्वोऽसौ सा च देवी मदालसा । पुत्राय दत्त्वा तद्राज्यं तपसे काननं गतौ ॥

ਫਿਰ ਉਹ ਕੁਬਲਯਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਦਾਲਸਾ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।