Adhyaya 33: Madālasa on the Fruit of Śrāddha Performed on Lunar Days and Nakṣatras
श्राद्धफलनिर्णयः (Śrāddha-phala-nirṇayaḥ)
Nature of the Self
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮਦਾਲਸਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਕੁਲ ਦੀ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਆਯੁ, ਆਰੋਗਤਾ, ਧਨ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਅਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਘਟਦਾ ਹੈ।
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 33
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे श्राद्धकल्पो नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः । त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः मदालसोवाच— प्रतिपद्धनलाभाय द्वितीया द्विपदप्रदा । वरार्थिनी तृतीया तु चतुर्थो शत्रुनाशिनी ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਰਾਧ-ਕਲਪ’ ਨਾਮਕ ਬੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਤੇਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਕਾਮ੍ਯ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨਲਾਭ; ਦ੍ਵਿਤੀਆ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ/ਗੋਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ; ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਵਰ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ; ਚਤੁਰਥੀ ਸ਼ਤਰੂਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 2
श्रियां प्राप्रोति पञ्चम्यां षष्ठ्यां पूज्यो भवेन्नरः । गणाधिपत्यं सप्तम्यामष्टम्यां वृद्धिमुत्तमाम् ॥
ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਛੱਠੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਮੀ ਨੂੰ ਉਹ ਟੋਲੀਆਂ/ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਠਮੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਉਨੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 3
स्त्रियो नवम्यां प्राप्रोति दशम्यां पूर्णकामताम् । वेदांस्तथाप्नुयात् सर्वानेकादश्यां क्रियापरः ॥
ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ-ਲਾਭ (ਅਰਥਾਤ ਵਿਆਹ/ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦਸਮੀ ਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਫਲ, ਅਰਥਾਤ ਸਮਗ੍ਰ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
द्वादश्यां जयलाभञ्च प्राप्रोति पितृपूजकः । प्रजां मेधां पशुं वृद्धिं स्वातन्त्र्यं पुष्टमुत्तमाम् ॥
ਜੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ, ਬੁੱਧੀ, ਪਸ਼ੂ-ਧਨ, ਵਾਧਾ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਸ਼ਟੀ-ਬਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 5
दीर्घमायुरथैश्वर्यं कुर्वाणस्तु त्रयोदशीम् । अवाप्रोति न सन्देहः श्राद्धं श्रद्धापरो नरः ॥
ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਪੁਰਖ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 6
यथासम्भावितान्नेन श्राद्धसम्पत्समन्वितः । युवानः पितरो यस्य मृताः शस्त्रेण वा हताः ॥
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਸਜਜ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ—ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ…
Verse 7
तेन कार्यं चतुर्दश्यां तेषां प्रीतिमभीप्सता । श्राद्धं कुर्वन्नमावास्यां यत्नेन पुरुषः शुचिः ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 8
सर्वान् कामानवाप्रोति स्वर्गञ्चानन्तमश्नुते । कृत्तिकासु पितॄन् अर्च्य स्वर्गमाप्रोति मानवः ॥
ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸਵਰਗ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये चोजस्वितां लभेत् । शौर्यमार्द्रासु चाप्रोति क्षेत्रादि च पुनर्वसौ ॥
ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰੋਹਿਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਸੌਮ੍ਯ (ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼) ਵਿੱਚ ਬਲ ਤੇ ਤੇਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਰਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਆਦਿ ਸੰਪੱਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 10
पुष्टिं पुष्ये सदाभ्यर्च्य आश्लेषासु वरान् सुतान् । मघासु स्वजनश्रैष्ठ्यं सौभाग्यं फाल्गुनीषु च ॥
ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ/ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮਘਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਰਤਬਾ, ਅਤੇ ਫਾਲਗੁਨੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
प्रदानशीलो भवति सापत्यश्चोत्तरासु च । प्रयाति श्रेष्ठतां सत्यं हस्ते श्राद्धप्रदो नरः ॥
ਉੱਤਰਾਂ (ਉੱਤਰਫਾਲਗੁਨੀ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਖ ਹਸਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਤਕਰਸ਼/ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
रूपयुक्तश्च चित्रासु तथापत्यान्यवाप्नुयात् । वाणिज्यलाभदा स्वातिर्विशाखा पुत्रकामदा ॥
ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ/ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਮਨਚਾਹਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 13
कुर्वन्तश्चानुराधासु लभन्ते चक्रवर्तिताम् । आधिपत्यञ्च ज्येष्ठासु मूले चारोग्यमुत्तमम् ॥
ਅਨੁਰਾਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੁਤਾ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸਿਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 14
आषाढासु यशः प्राप्तिरुत्तरासु विषोकता । श्रवणे च शुभान् लोकान् धनिष्ठासु धनं महत् ॥
ਆਸ਼ਾਢਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ੍ਯ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉੱਤਰਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ; ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ; ਅਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਧਨ-ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
वेदवित्त्वमभिजिति भिषक्सिद्धन्तु वारुणे । अजाविकं प्रौष्ठपदे विन्देद् गास्तु तथोत्तरे ॥
ਅਭਿਜਿਤ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ (ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ) ਵੇਦਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ/ਪਾਰੰਗਤਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਵਾਰੁਣ ਵਿੱਚ ਵੈਦ ਵਜੋਂ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰੌਸ਼ਠਪਦ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 16
रेवतीषु तथा कुप्यमश्विनीषु तुरङ्गमान् । श्राद्धं कुर्वंस्तथाप्रोति भरणीष्वायुरुत्तमम् । तस्मात् काम्यानि कुर्वोत ऋक्षेष्वेतेषु तत्त्ववित् ॥
ਰੇਵਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ (ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ) ਧਾਤੂ/ਉਪਕਰਨ ਆਦਿ (ਕੁਪ੍ਯ) ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਭਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੱਤਵ-ਜਾਣੂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
The chapter investigates how ritual timing (tithi and nakṣatra) functions as a disciplined ethical-ritual mechanism: śrāddha performed with śraddhā (faith), śauca (purity), and proper offering is presented as both a duty to the pitṛs and a regulated means for obtaining defined outcomes (phala).
It does not advance a Manvantara sequence or cosmic chronology; instead, it contributes to the Purāṇic dharma-analytic layer by codifying ancestral rites and their results within a calendrical framework.
This Adhyaya is outside the Devi Mahatmyam (Adhyāyas 81–93) and contains no śākta stuti, goddess-epithets, or battle narrative; its focus is pitṛ-ritual jurisprudence (śrāddha-kalpa/phala) delivered by Madālasa.