Mahabharata — Udyoga Parva, Shloka 25
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
Devanagari script
अपारमप्लवागाध॑ समुद्र शरवेगिनम् । भीमसेनमयं दुर्ग तात मन्दास्तितीर्षव:
Translation
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਬੋਲਿਆ—ਤਾਤ! ਭੀਮਸੇਨ ਇਕ ਅਪਾਰ, ਦੁਰਗਮ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨੌਕਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਹ—ਤੀਰ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਵੇਗ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਭੀਮਸੇਨ-ਮਯ ਦੁਰਗਮ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Word by Word
अपारम्boundless
अपारम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअपार
FormNeuter, Accusative, Singular
अप्लव-अगाधम्without a boat and unfathomable
अप्लव-अगाधम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअप्लव + अगाध
FormNeuter, Accusative, Singular
समुद्रम्ocean
समुद्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमुद्र
FormMasculine, Accusative, Singular
शर-वेगिनम्having arrows as its speed
शर-वेगिनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशर + वेगिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमसेनमयम्consisting of Bhimasena / made of Bhimasena
भीमसेनमयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभीमसेन + मय
FormNeuter, Accusative, Singular
दुर्गम्hard-to-cross stronghold; difficult passage
दुर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुर्ग
FormNeuter, Accusative, Singular
तातO dear father / O sire
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
मन्दाःdull-witted; foolish
मन्दाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमन्द
FormMasculine, Nominative, Plural
तितीर्षवःwishing to cross
तितीर्षवः:
Karta
TypeAdjective
Rootतितीर्षु
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes