Shloka 19
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
सो>तं न पश्यामि परीक्षमाण: कथं स्वस्ति स्यात् कुरुसृंजयानाम् । आत्िश्वर्यो धृतराष्ट्र: परेभ्य: प्रत्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टो
sa taṁ na paśyāmi parīkṣamāṇaḥ kathaṁ svasti syāt kurusṛñjayānām | atiśvaryo dhṛtarāṣṭraḥ parebhyaḥ pratrājite vidure dīrghadṛṣṭaḥ ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿੰਜਯਾਂ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕੱਢ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰ ਛੀਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਆਸ ਲਗਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਲੋਭੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਸੰਧੀ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ—ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਂਡਵ ਜਦੋਂ ਵਨ ਨੂੰ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।
संजय उवाच
Educational Q&A
When rulers are driven by greed and power, they silence or exile wise counsel, making genuine welfare (svasti) for all sides impossible; diplomacy without ethical restraint cannot prevent conflict.
Sanjaya assesses the political situation and concludes that peace is unlikely: Dhṛtarāṣṭra, having expelled the prudent Vidura and seeking to seize the opponents’ sovereignty, cannot sustain a stable treaty, especially after the Pāṇḍavas’ forest-exile led the Kaurava side to treat their property as its own.