Shloka 101
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
Devanagari script
कथमाभ्यामभि ध्यात: संस्पृष्टो दारुणेन वा । रणे जीवन प्रमुच्येत पदा भूमिमुपस्पृशन्
Transliteration
katham ābhyām abhidyātaḥ saṃspṛṣṭo dāruṇena vā | raṇe jīvan pramucyeta padā bhūmim upaspṛśan ||
Translation
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ— ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਮਰਤਯੁਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦਾ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲੈਣ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੋ ਜਾਵੇ?
Word by Word
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
आभ्याम्by those two
आभ्याम्:
Karana
TypePronoun
Rootइदम् (द्वि-प्रातिपदिक: अयम्/इदम्)
Formmasculine, instrumental, dual
अभिध्यातःresolved upon / intended (to be slain)
अभिध्यातः:
TypeVerb
Rootअभि-ध्यै (धातु: ध्यै)
Formpassive (past passive participle), masculine, nominative, singular
संस्पृष्टःtouched / struck
संस्पृष्टः:
TypeVerb
Rootसम्-√स्पृश् (धातु: स्पृश्)
Formpassive (past passive participle), masculine, nominative, singular
दारुणेनby a dreadful (weapon etc.)
दारुणेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदारुण
Formneuter, instrumental, singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
Formmasculine, locative, singular
जीवन्alive / living
जीवन्:
TypeAdjective
Rootजीवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक from √जीव्)
Formmasculine, nominative, singular
प्रमुच्येतcould be released / escape
प्रमुच्येत:
TypeVerb
Rootप्र-√मुच् (धातु: मुच्)
Formvidhilin (optative), present-system, 3rd, singular, ātmanepada
पदाwith (his) foot
पदा:
Karana
TypeNoun
Rootपद
Formneuter, instrumental, singular
भूमिम्the ground/earth
भूमिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि
Formfeminine, accusative, singular
उपस्पृशन्touching (the ground)
उपस्पृशन्:
TypeVerb
Rootउप-√स्पृश् (धातु: स्पृश्)
Formpresent active participle, masculine, nominative, singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SanjayaD
DronaB
BhishmaD
dāruṇa astra (dreadful weapons)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes