Shloka 33
Adhyāya 128 — Proposal to Restrain Keśava; Sātyaki’s Warning and Vidura–Dhṛtarāṣṭra Counsel
“इन्हीं दोनों (काम और क्रोध)-के द्वारा देवताओंने स्वर्गमें जानेवाले पुरुषके लिये उस लोकका दरवाजा बंद कर रखा है। वीतराग पुरुषसे डरकर ही देवताओंने स्वर्गप्राप्तिके प्रतिबन्धक काम और क्रोधकी वृद्धि की है ।। काम॑ क्रोधं च लोभं च दम्भं दर्प च भूमिप: । सम्यग्विजेतुं यो वेद स महीमभिजायते,“जो राजा काम, क्रोध, लोभ, दम्भ और दर्पको अच्छी तरह जीतनेकी कला जानता है, वही इस पृथ्वीका शासन कर सकता है
kāmau krodhaṃ ca lobhaṃ ca dambhaṃ darpaṃ ca bhūmipaḥ | samyag vijetuṃ yo veda sa mahīm abhijāyate ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਹੀ ਉਹ ਬਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਸ ਲੋਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵੈਰਾਗੀ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਰਾਜਾ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਦੰਭ ਅਤੇ ਦਰਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच